c Maria, Me Chua Kito,Trong Giao Hoi

Felipe Gomez Ngo Minh, SJ

Trong lch s Giao Hoi cung nh trong cac nha th cong giao, a v cua c Maria hien hien noi bat han. oi vi ngi khong cong giao, xem ra ngi kito chung ta danh cho c Me mot uy the ngang hang vi Thien Chua, va d nhien la hu hnh hn. Nhng hoc thuyet hoac nhng phong trao lac giao (lac giao cung co nhieu ieu ung lam ch!), nhat la Tin lanh, a nhieu lan ln tieng ch trch cac khuynh hng qua ang ay. Trong nhng thap ky gan ay, co the nhan ra hai hien tng oi nghch: mot la bo ri nhng tap quan sung mo ao c oi vi c Me va bt giam s quan tam hoc hoi ve Ngi tren phng dien tri thc, hai la thai o me mai vi cac vu hien ra va cac s iep cua Ngi; ca hai khuynh hng khong quan bnh nay eu gay hai cho i song Giao hoi.

Nguy hiem ma nhng khuynh hng noi tren a ti, la tha moi bat bong roi cuoi cung i en cho ch con coi ton giao nh la mot ieu g qua tru tng hoac qua lat leo. Mac khai to ro cho thay c Maria ong gi mot a v quan trong trong moi lien he ma Thien Chua co oi vi loai ngi. Vai tro ay, cong ong Vaticano II a tom tat noi len khi nhan nh la: c Maria a lanh nhan mot nhiem vu va vinh d cao ca la c lam me Con Thien Chua, va do o, lam ai n cua Thien Chua Cha, cung lam cung thanh cua Chua Thanh Than. Hien Che Tn Ly ve Giao Hoi" so 53.

Vay, th xem c tin va than hoc hien tai ngh g ve c Me Chua Tri. Sau ay la mot so tac pham can ban ve Maria hoc, nh: tac pham tap the Kexaritomene, Melanges Rene Laurentin,Paris, Desclee 1990; Mater Dei et Fidelium, Collect Essays to honor ,Theodore Koehler, University of Dayton, Ohio 1991. "Marie, Etoile de l'Evangelisation, Les XIe Congres Mariologique et le XVIIIe Marial Internationaux (Huelva, 18-27 Sept. 1992); K. Rahner, Mary, Mother of the Lord, 1958; E.Schillebeeckx, Mary, Mother of the Redemption, 1964; M. Thurian, Mary, Mother of All Christians, N.Y. Herder & Herder 1964; R. Laurentin, Court traite sur la Vierge Marie, Paris, Lethielleux 1967; Idem, Marie, Mere du Seigneur. Les beaux textes de deux millenaires, Paris, Desclee 1984; X. Pikaza, La madre de Jesus. Introduccion a la Mariologa, Salamanca 1989; G. Gharib et alii, Testi mariani del primo millenio, I,II,III, Roma, Citta Nuova Ed. 1990; F.-X., Durrwell, Marie: Meditation devant l'Icone, Paris, Mediaspaul 1990.

Nhng Van Nan

Suot nhieu the ky, giao ly ve c Maria a tiem tien trien phat song song vi cach thc song ao va le loi c hanh phung vu, ma khong gap phai mot van e ang ke nao. Tuy nhien, gan ay Maria hoc a phai trai qua mot cn khung hoang kha nang ne, v mot so ly do nh sau: trc het, than hoc ve c Maria a tap trung het ca chu tam vao ni cac ac an cua Ngi, lam nh tach Ngi ra khoi c Kito va Giao hoi, bien Maria hoc tr thanh mot giao trnh than hoc n lap; them vao o lai co anh hng cua phong trao ai ket: nhay cam trc cac li phe bnh cua cac anh ch em Tin lanh, va muon phan ng mot cach goi la tch cc, nhieu ngi cong giao (nhat la cac hoc gia Kinh Thanh) co nn lang, tranh neu ra cac gia thuyet hoac cac tap tuc cho la nac mui cong giao; va cuoi cung la s viec gii chu giai a b chi phoi qua nhieu bi phng phap phe bnh lch s khi ban ve c Maria.

anh rang muc ch cua loai ngi la song cho va trong Thien Chua. Tuy nhien, e hien thc tieu ch ay, chnh Thien Chua a muon gap g vi chung ta qua c Maria: Ngi la ca Thien Chua i qua e en vi loai ngi va ngc lai. Theo Thanh Kinh, Thien Chua hang gan chung ta; the ma than hoc lai lay cac pham tru sieu hnh hoc e suy dien ve mot hnh anh Thien Chua rat la xa vi: ve mot ang hoan toan bat bien, bat kha tri luan, toan nang toan tri, vo cam vo t, v.v., tat mot li, ve mot ang khac han va ngc han vi tat ca nhng g thuoc ve the gii loai ngi, khong the nao at ti c.

May man thay, a co c Kito lam trung gian. Nhng, mot lan na, con ngi cung van con hieu lam ve ang Trung gian: c Giesu khong phai la mot v moi gii gia Thien Chua ay va loai ngi; Ngai la trung gian, v ni Ngai chnh Thien Chua cua Thanh Kinh. Khi noi ve Thien Chua cua Thanh Kinh, la ngi ta muon am ch ti hnh anh cua Thien Chua to hien trong sach Thanh; ngha la cua mot Thien Chua gan gui vi dan Ngai, cua mot Thien Chua biet phan ng trc canh kho au va bat cong cua dan Ngai, cua mot Thien Chua hang oi thoai, hang ket giao vi loai ngi, hang biet yeu thng va cam thong sau kho..., tc la ve mot Thien Chua muon gap g vi chung ta va con ngi chung ta a tr thanh mot; ban than Ngai la chnh Thien-Chua--vi-chung-ta moi ngay cho en tan the (Mt 28,20). Nhng c Kito la ang qua cao ca, vi lai Ngai con la ang Tham Phan canh chung, the nen, con ngi von thap hen va toi loi van cam thay e de, khong dam manh dan en vi Ngai...

Them mot lan na may man la a san co c Maria: la ngi n tng trng cho long du hien nhan ai, khoan dung va de men; la Me hang san long cau cho ... nhng ke co toi. Ket qua la cac tn hu tap nap tuon en vi c Me, v ho quan niem cho Ngi la nhan t hn Chua Kito; ho at them nhieu danh hieu cho Ngi, nh c Me Hang Cu Giup,. Me Man Coi, . Me Lo c, . Me Fatima, . Me Lavang,v.v..., en noi mot ang trong cac nha th va tai cac nha rieng, co nhieu tng anh khac nhau cua c Maria hn la cua Chua Giesu, va ang khac, ngi ta co cam tng la Giao hoi cong giao tin vao rat nhieu c Me rat khac nhau. Thanh Benao lai noi rang: de Maria numquam satis, noi ve c Maria th khong bao gi cho u, the nen, ngi ta co khuynh hng c nang Ngi len cao hn mai, c tang so nhng ac hue ac quyen cua Ngi them nhieu hn; tu trung, khuynh hng ay cung lai lam cho c Me tr thanh qua thanh thien, qua sieu viet, qua cao ca xa vi...: mot N Vng Thien ang xa xam; rot cuoc, con ngi lai anh phai i tm nhng v trung gian thap hn, gan gui hn na: o la cac Thanh!

La nhng con ngi thuan tuy, a song canh toi le nh bat c ai khac, nen cac Thanh co the thong cam hn vi nhng nhu cau hang ngay cua con ngi yeu uoi... Con co ca nhng v Thanh chuyen mon lo ieu nay cai no na c!, nh ong thanh Anton, ong thanh Mactino, hay ba thanh Terexa, v.v... Ngi ta tng tng ra mot thien trieu giong nh trieu nh tran the, hoac nh cac c che cua mot chanh phu. Nhng that ra, cac Thanh khong gan chung ta hn Thien Chua au; trai lai, chnh v Thien Chua gan chung ta, nen trong Ngi va trong Chua Kito, cac Thanh mi co the gan gui vi chung ta c. Neu c Me nhan t, th chnh la v Thien Chua, ang a dng nen c Me, la ang nhan t vo cung.

Giao hoi luon luon cau nguyen nh Chua Giesu Kito. Neu chung ta c phep cau nguyen nh c Maria, nh cac Thanh, th chnh la v tat ca chi the cua c Kito eu lien i vi nhau, nh tn ieu cac thaanh thong cong. Khi chung ta noi la cac Thanh thong cong, th ieu o muon noi la cac Thanh nhan, tc la cac chi the cua Nhiem The Chua Kito, eu lien i vi nhau, va cac ieu thanh, tc la cac b tch, cong c, v.v..., eu c thong chuyen, chia se vi nhau va cho nhau. Cau xin mot ieu g nh c Maria hoac nh cac Thanh bau c, ay la lay cong c cua cac ngai cung nh la cua ta, hiep vi cong nghiep cua c Kito, ma xin Thien Chua ban n xuong cho. c Maria khong co the ban n; ch mot mnh Thien Chua mi co quyen ban n. c Maria la mot tao vat nh chung ta: Ngi ch co the on nhan n va cau thay nguyen giup xin Thien Chua ban n cho chung ta. hang day cho chung ta biet. Nhieu nha than hoc a tranh cai ve thanh ng c Maria Trung Gian; va du cong ong Vaticano II co goi Me la ang Trung Gian (LG 62), th cung van khong quen lu y cho thay ngay rang o ch la mot vai tro trung gian phu thuoc oi vi ang Trung Gian duy nhat la c Kito (1Tm 2,5).

Gan ay Giao hoi a minh nh hai tn ieu ve c Maria: tn ieu vo nhiem nguyen toi (nam 1854) va tn ieu mong trieu thang thien (1950); s viec o a co the thuc ay qua trn long sung ao cua mot so ngi a nhan manh en cac ac quyen ac hue cua c Maria, en o co ngi cong giao a coi Me nh mot v than linh oc lap, nh mot v pho Thien Chua... D nhien la than hoc khong bao gi quen rang c Me thuoc ve Con cua Ngi, cac ac an ac quyen ay la n cua chnh Con ban cho Me, v.v...; nhng trong cach song ao hang ngay, ngi ta thng co thoi quen trc tiep cau xin vi c Maria ma quen ham ch en Con cua Ngi; trong cach bieu at nghe thuat qua hoi hoa hay ieu khac, lai thay co nhieu anh tng trnh xuat mot mnh c Maria, khong con be Con nh thng thay trong truyen thong nghe thuat thi xa. o la mot so chi tiet lam cho than hoc ban khoan va cam thay co bon phan can phai trnh bay lai giao ly cho ung an hn ve a v va vai tro cua c Maria trong ke hoach cu o cua Thien Chua. V the, cung can nh lai li sau ay cua cong ong chung Vaticano II: c cu chuoc cach ky dieu hn nh cong nghiep Con cua Ngi va hiep nhat mat thiet cung ben chat vi Con mnh, c Maria a lanh nhan nhiem vu va vinh d cao ca la lam Me Con Thien Chua, va do o, c lam ai n cua Thien Chua Cha, cung lam cung thanh cua Chua Thanh Than(LG 53).

Thanh Kinh Day G ve c Maria

Thanh Kinh, Cu c cung nh Tan c, va Thanh Truyen ang knh, eu trnh bay ngay mot sang to ve vai tro cua Me ang Cu The trong nhiem cuoc cu roi, va neu ro vai tro ay ra cho chung ta chiem ngng (LG 55). Ve c Maria trong Thanh Kinh, xin xem A. Serra, E c'era la Madre di Gesu... Saggi diesegesi biblico-mariana (1978-1988), Milano-Roma 1989. Toan bo Kinh Thanh la Li cua Thien Chua, nhng luon luon c noi qua li cua con ngi. Tac gia chnh la Chua Thanh Than, ang linh hng cho cac ngon s, cac thi s, cac s gia, cac nha xuat ban sach thanh va cho chnh van ban chung ta ang oc bay gi; v the, Kinh Thanh ham xuc nhng y ngha kha phc tap: y cua thi s soan ra Diem Ca, y cua nha xuat ban sach ay nh la mot phan cua bo chnh luc, va y cua mot Giao Phu kito chu giai ve van ban ay cha chac a ong nhat vi nhau; nhng Thanh Than giup cho dan Chua trong moi thi ai thu hng c chan ly dan a en cung ch cu roi cuoi cung. Khi Tan c oc Cu c, th vinh quang Phuc Sinh soi chieu cho ban van bang mot anh sang mi, va khi Giao hoi oc ca hai, th kinh nghiem ngay nay lam cho viec nhan thc at c en nhieu y ngha sau rong khac, ma nhng oc gia thi trc a khong bao gi ng. Khi nghien cu ve c Maria trong Kinh Thanh, th cung phai nh en cac iem ang lu y ay.

A. Maria hoc thng oc Cu c theo kieu tng trng.

Trong thanh s co nhng bien co (nh bien co xuat hanh Ai cap), nhng thc tai (nh thanh thanh Gierusalem, nh hom bia, chang han), nhng hnh bong (nh Ngi Toi T Giave, ngi Thieu N Sion), co the c hieu nhieu cach khac nhau va ap dung vao nhieu trng hp cung khac nhau. Trong kinh cau Loreto, Giao hoi xng danh c Maria bang nhieu tc hieu khac nhau a c rut ra t Cu c; chang han nh Thap avt (Dc 4,4), Thap nga (Dc 7,4), Ca Tri (Tv 78,23), Sao mai (Hc 50,6), Hom Bia Giao c (nl 10,8. 25.25, v.v.); ieu o giup chung ta hieu phan nao ve mau nhiem cua Me Thien Chua. Trong tong th Marialis cultus (2-2-1974), c Paolo VI a nhac nh en s viec nhieu Giao Phu a goi c Maria bang nhng danh tc khac nhau, nh Ni c tru cua Ngoi Li, en hoac Nha Tam cua Chua,Hom Bia Giao c hoac Hom thanh thien, v.v... (MC, II,1).

Tc hieu Hom Bia, chang han, th i oi vi y niem ve giao c. Sau khi Giave ket giao vi dan traen qua khe c tren Nui Sinai, Ngi a ra lenh xay mot ni thanh e c ngu gia ho (Xh 25,8). Luc au la Nha leu, sau la en th, nhng ca hai phai che gi Hom Bia co khac Mi Li (10 gii ran); nh vay, Hom Bia tr thanh dau hieu cua Giave hien dien gia dan Ngi: Ta se at Nha Tam cua Ta gia cac ngi, va se khong chan ghet cac ngi. Ta se i i lai lai gia cac ngi; Ta se la Thien Chua cua cac ngi, con cac ngi se la dan cua Ta (Lv 26,11-12). e to ro mot s hien dien ac biet trong nhng cuoc than hien, th a co am may che phu Nui Sinai (Xh 24,16) hoac Leu Hoi ngo (Xh 40,34-35), hay en thanh Gierusalem (1V 8,10-12).

Can c theo Phuc Am thanh Luca, Xin xem A. Feuillet, Le Sauveur messianique et sa Mere dans les recits de l'enfance de saint Matthieu et de saint Luc, Citta del Vaticano 1990, chang han. truyen thong cong giao a ap dung cho c Maria bieu tng Hom Bia. Thanh Ambro-sio viet rang: Hom Bia la g, neu khong phai la c Trinh n Maria? Sermo 42.6, PL 17.689.; va trong van kien c goi la Trong sac vang Gloriosae Dominae (27-9-1748) chang han, c Beneito XIV a viet la: [Giao hoi] goi Ngi la Hom Bia Giao c b nhiem, ni o Thien Chua a thc hien nhng mau nhiem hoa giai chung ta; nhn en Ngi, la Thien Chua lien nh lai Giao c va khong the quen i c long thng xot cua mnh.

Nh am may che phu au tren (epeskazen) Nha Leu va nh vinh quang c Chua xuong ay Nha Tam (Xh 40,35), s than Gabriel cung ha vi c Maria rang: Thanh Than se ng xuong tren ba va quyen nang ang Toi Cao se bao trum che ch ba (episkiasei soi) (Lc 1,35); ket qua la long da ba se tran ay vi s hien dien cua ang than thieng, tng t nh Nha Leu va Hom Bia khi co am may che phu au tren. Sau o, thanh Luca trnh thuat ve viec c Maria i vieng ngi ch ho cua mnh, la ba Elidabet; oan trnh thuat nay song song vi chng sau cua sach Samuen cuon th hai, la chng thuat lai viec avt ch Hom Bia t Baalah en Gierusalem: ca hai s viec trnh thuat eu xay ra tai Giuea; va ca hai eu ke lai niem han hoan nhay mng sung sng (2Sm 6,5-Lc 1,41); Hom Bia trong nha Obed-Eom va c Maria trong nha Elidabet eu a mang lai li chuc lanh (2Sm 6,12-Lc 1,41); avt a keu len: Lam sao Hom Bia Giave en trong nha toi c? (6,9); con Elidabet th b ng thot ra rang: Bi au toi c han hanh Than Mau Chua toi en vieng tham? (1,43). Ro la Than Mau Chua bay gi gi vai Hom Bia Giave, v vay Elidabet knh phuc c Maria nh xa kia avt a to long knh trong oi vi Hom Bia. Cuoi cung, Hom Bia a lu lai tai nha Obed-Eom ba thang (2Sm 6,11), het nh Maria cung a lai vi Elidabet o ba thang (Lc 1,56). Tat mot li, khi c Maria tha len li Xin vang, la Ngi chap nhan y nh cua Thien Chua e ra e sang lap giao c, va Thien-Chua--vi-chung-ta a thc s hien dien trong Ngi; va v a tin, nen Ngi a tr thanh tn hu so mot; roi chnh v the ma Ngi a khanh thanh cuoc khai m giao c mi. Gioan Phaolo II, Redemptoris Mater, so 17.

Cuoc tham vieng nay to cho thay mot canh tng ay hanh phuc, hanh phuc thien sai. Maria ay n phuc voi va len ng (Lc 1,39), long ngap tran niem vui, e nh thanh Ambrosio nhan nh chia se n vien man ay vi ngi ch ho. Thoat nghe tieng chao cua Maria, ba Elidabet a keu ln tieng (anephonesen: la t ch c Tan c dung en co mot lan duy nhat, tc la trong oan trnh thuat nay), het nh xa kia dan traen a keu len trc Hom Bia (Cu c bang tieng Hy lap cung dung ong t anaphonein: 1Sb 15,28; 16,4.5.42; 2Sb 5,13). Toan bo van oan nay neu len cho thay rang c Maria chnh la Me Chua toi va that diem phuc v a tin (Lc 1,43-45). Chua ay chnh la ang Thien sai tat nhien la vi ban tnh sieu viet va cac t a tin th am ch en cong ong cac kito hu, ngha la c Maria tng trng cho Hoi Thanh cac tn hu: c Maria la tn hu au tien cua Giao Hoi. Con niem hanh phuc ngap tran tam long c Maria th lai tung nno vang len trong bai ca Magnificat (Linh hon toi tung ho chua) e khen ngi Thien Chua v a lam nhng ieu to ln ni mot ke be mon.

B. Gierusalem la trung tam cua i song traen:

oi vi ngi Do thai, Gierusalem tng trng cho Thien Chua hien dien va quan phong, cho li ha va cho niem hy vong. Thanh thanh c nhan hoa va c goi la Thieu n (Con Gai) Sion. Theo kieu noi Hy ba, e nhan hoa, th mot nc hoac mot thanh pho thng c goi la thieu n, nh: thieu n Babylon (Tv 137,8), thieu n Ai cap (Gr 46,11), thieu n Eom (Ac 4,21). Nui Sion la nh cao nhat cua Gierusalem, ni Salomon a xay cat en Th, tc la cho Hom Bia lu ngu (1V 8,1-8). Bi o, Sion co ngha la nui thanh (Is 18,7), hoac la thanh Gierusalem (Is 37,32), va co khi cung con co ngha la ca toan bo traen na (Is 46,13); theo cach noi ay, Thieu n Sion la chnh Gierusalem (Gr 6,2t) va oi khi la ca toan bo dan nc traen (Xp 3,14).

c Maria c cong ong Vaticano II goi la Thieu n Sion cao sang (LG 55), Xem E.G. Mori, Figlia di Sion e Serva di Jahwe nella Bibbia e nel Vaticano II, Ed. Dehoniane, Bologna 1970. va trong thong iep Redemptoris Mater (Me ang Cu Chuoc), khi ban ve hai li chao cua s than Gabriel va ba Elidabet, c Gioan Phaolo II viet rang: Trong tam hon cua ngi `Thieu N Sion' nay, mot cach nao o, a hien len tat ca `vinh quang cua an sung' ma Thien Chua Cha quyet nh rong ban cho chung ta ni Con yeu dau (RM,8). Nen chu y la trong cac van kien nay, t ng Thieu n Sion mang mot y ngha khac vi y ngha trong Kinh Thanh; ay Thieu n Sion khong con ch ve Gierusalem hoac traen na, nhng la ch ve mot thieu n Do thai gia cac thieu n Do thai khac. Y ngha nay con to hien ro hn na trong tong th Mulieris Dignitatem (15-8-1988), so 3: Thieu n Sion la mot trong cac con cai cua con dan traen, Maria chnh la ngi thieu n ay cua dan c chon nay...

Trong Cu c, co ba sam ngon cua cac tien tri Gio-en (2,21-27), Xo-pho-nia (3,14-17) va Da-ca-ria (2,14-15; 9,9-10) keu mi thieu n Sion hay vui mng len v Thien Chua c ngu gia ho; Mt 21,5 va Ga 12,15 ap dung li cua Dacaria cho cuoc c Giesu khai hoan tien vao thanh Gierusalem. Nhieu nha chu giai nhac nh lai rang trong van ban cua Luca, c Maria cung c giuc gia e vui len: Hay vui len, hi ai ay an sung! (khaire, kekharitomene!); cach te nh, thanh Luca a soan ra mot th mirash (du ngon giai thch) e ap dung cac sam ngon ay cho ban than c Maria. Nh vay, thanh Luca ong nhat hoa Trinh n Nadaret vi Thieu n Sion, la Gierusalem mi, tng trng cho toan the traen; noi cach khac, Ngi la phan kien trung con lai cua traen, Trong Cu c, y niem phan con lai(reste, remnant) bieu trng cho long trung thanh cua Giave. Du Thien Chua co phat dan bat trung; nhng van con co mot nhom kien trung gi Luat, va nh ho, ma Thien Chua xot thng tat ca: xem Ds 14; Is 1,9; 4,3; 6,13; 7,3; Gr 24; Ed 48; Dcr 8,11t; Mk 5,6. hien than cua phan dan hen mon, khiem ha, ch biet cay trong vao long xot thng hai ha cua Thien Chua ma thoi (xem Xp 3,12-13): c Maria la hien than cho niem hy vong ay cua dan Chua.

Gierusalem cung c goi la Me cua muon dan. V bat trung vi Giao c, dan traen b phat tan (xem nl 4,25-27; 28,62-66) va tr thanh con cai tan mac cua Thien Chua. Khi thi lu ay ket thuc, Thien Chua oan tu ho lai, va ha se tuon o Than Kh cua Ngai tren ho, lam cho ho nhan biet Ngai la Thien Chua cua ho (Ed 39,26-29); hn na, Giave cho dan ngoai gia nhap cong ong traen va c th phng Ngai (Is 14,1: 60,3t): Ngay ay, ong ao cac quoc gia se quyen luyen Giave, va ho se la dan cua Ta, va Ta se lu ngu gia ngi (Dcr 2,15). Nh vay, thanh Gierusalem c coi nh la long da ngi me vi en Th lam nguon song cho vo so con cai en phung t Thien Chua duy nhat (xem Is. 60,1-9; Tv 87; Tb 13,11-13).

Nhng hnh bong ay c ap dung cho c Kito va Me cua Ngai. Theo Gioan, c Giesu chet la e thau hop cac con cai tan mac cua Thien Chua, ca Do thai lan dan ngoai (Ga 11,51-52), v nhng ai on nhan Ngai, th c quyen lam con Thien Chua (1,12); ho tap hp trong thanh Gierusalem mi, ma thanh Phaolo goi la Gierusalem tren cao, me chung ta (Gl 4,26). Trong Gierusalem nay, en th la chnh Chua Kito (xem Ga 2,19-22; Kh 21,22). Con cai cua Gierusalem mi la cac mon o cua c Giesu. Va nh tien tri a tng noi vi Gierusalem cu la: Hay nhn cac con cai ngi c thu hop t ni mat tri lan cho ti ni mat tri moc (Br 5,5; x.4,37; Is 60,4), th c Kito cung noi vi Me mnh la: Hi ba, nay la con ba (Ga 19,26-27), li ma truyen thong hang khong ngng hieu la co y ngha ch ve s viec c Maria la Me cua toan the cac mon o c Giesu, cua toan the Giao hoi vay. Nhng tc hieu cua ba me Gierusalem xa kia, bay gi c ap dung cho ba me Maria. Trong tong th Ineffabilis Deus (8-12-1854), khi minh nh tn ieu c Maria a c thu thai vo nhiem nguyen toi, c Pio IX cung a nhac lai ve s viec cac Giao Phu thng dung li cua cac tien tri ma goi c Maria vi nhieu danh hieu khac nhau, nh Bo cau trang bach, Gierusalem thanh thien, Ngai cao tinh tuyen cua Thien Chua, v.v...

Qua bai ca Magnificat, c Maria khong ch cam ta v nhng ky cong Thien Chua a thc hien ni Ngi, ma con trong ca toan bo lch s cua traen na. Bai ca ay i song song vi bai ca cua ba Anna trong Cu c (1Sm 2,1-10): phan mot (Lc 1,46-50) e cap en tnh trang ban than c Maria; con phan hai (Lc 51-55) th noi len nhng li cua ngi Thieu n Sion canh chung, tc la xac nhan cho thay rang nhng g dan Chua hy vong mong ch bay lau, a tr thanh hien thc ni mnh: Chua o tr traen, toi t cua Ngai, nh a ha cung cha ong chung ta... T nay, nhng ai la hen kem, khiem ha, oi ngheo se nhn en va ca khen N ty nay, v nhng viec ky dieu Chua a lam cho Ngi.

C. Theo Kinh Thanh, c Maria la ngi phu n tuyet vi.

c Gioan Phaolo II thng dung danh tc ngi Phu N cua Kinh Thanh ma ch ve c Maria, va a ac biet can c theo St 3,14; Ga 2,4; 19,26, e tom ket t tng cua ngai nh sau: S hien dien ac biet cua Me Thien Chua trong mau nhiem Hoi Thanh, lam cho chung ta ngh en moi lien he ac trng gia ngi `phu n' nay va toan the gia nh nhan loai. Mulieris Dignitatem, so 2.Lch s cu chuoc bat au tai trong vn a ang, vi li ha: Ta se at han thu gia ngi va ngi phu n, gia dong giong ngi va dong giong ba. Dong giong ba se ap au ngi, con ngi th se tap lai got chan (St 3,15). Theo ngha en, li nay noi ve ngi phu n Eva va dong giong ba, tc la ve nhng con ngi se trung thanh theo ng loi Chua va nh the, se thang c cac lc lng toi ac. Trong ban dch Hy lap (LXX), dong giong dung so t, muon am ch ve mot ca nhan; con ban dch Aram cua targum Palestin th hieu dong giong ay la traen trung kien gi Luat Mose. Trong Tan c, sach Khai huyen, chng 12, a oc lai oan St 3,15 theo anh sang cua Kito hoc va Giao hoi hoc: con ran la ma quy (Kh 12,9), con dong giong cua Ba la nhng ke nam gi lnh truyen cua Thien Chua va mang ni mnh dau chng cua c Giesu (12,17). Tac gia trnh ta ve ngi phu n ang thai nghen va keu la au n v quan quai sinh con (12,2); con trai Ba a sinh ra c cat bong len ni Thien Chua (12,5). o la ai? Cac nha chu giai so sanh oan nay vi Ga 16,21-22, va ket luan rang: Ba au n sinh con tng trng cho mau nhiem Vt qua, gi cua c Kito chu chet va song lai. Hn na, theo Cong vu cac Tong o, Giao hoi a dung cac Tv 2 va 110 e giai thch ro ve mau nhiem phuc sinh; the th, giong nh cac cau m au Tv 2,8.9 va 110,1, Kh 12,5 ch ve c Kito len Tri vinh hien. U. Vanni con e ngh mot cach giai thch khac: Ba sinh con ay la moi mot cong ong kito trong lch s, ang chu kho gia nhng gian truan bach hai, e sinh ra c Kito cho xa hoi (xem Kh 12,13-18). Ugo Vanni, La decodificazione del `grande segno' in Apocalisse 12,1-6 trong Marianum 40 (1978) 121-152.

Trong hnh anh ngi phu n Khai huyen ay, co con cho cho c Maria hay khong? Truyen thong cua Giao hoi a tra li la co. c Gioan Phaolo II minh nhien ap dung dau la v ai tren tri trong sach Khai huyen cho c Me hon xac len tri, nh van oc thay trong ca nhap le ngay 15 thang 8. Xem Redemptoris Mater, so 50. Than hoc th neu ro nhng iem sau ay: a) Neu Ba cua Kh 12 am ch ve gi cua c Kito, th cung can phai nh rang ben canh thap gia, trong gi ay, a co c Maria ng o cung vi mon e dau yeu ai dien cho cac mon o cua Chua; b) Ba co mat tri bao quanh tat se lam cho lien tng en va that s co lien quan vi c Trinh N ay n sung (Lc 1,28), Ngi Trinh n co tnh yeu cua Mat Tri cong chnh la Thien Chua bao phu; c) neuu Ba sinh con cua Kh 12 am ch dan Chua, la dan a sinh ra ang Thien Sai, th trong lch s, chnh c Maria, ngi Thieu N Sion, a thc s sinh ha ang Mesia; the nen, bieu tng ay cung co the ch ve ngi n ang sinh Con tai Belem; d) neu Ba au n ay tng trng cho cac tn hu phai chu kho v c tin, th c Maria, ngi a tin trc het va mot cach ac thu, cung a chu li gm am thau (Lc 2,35), v long tin ay co khi a khong hieu thau c than phan cua Con mnh (xem Lc 2,48-50); e) Kh 12,1t tng trng cho Giao hoi b ap bc; nhng cung ng quen rang c Maria la phan t ac trng cua Giao hoi Gierusalem (Cv 1,14), mot Giao hoi a phai chu truy hai rat sm (Cv 4,4t; 5,17t; 6,9t,vv); f) cuoi cung, moi mot lan nhn len me-Giao hoi, hien the cua Con Chien va la Gierusalem tren tri (Kh 21,1t), la hien nhien trong hnh anh ay, bao gi ngi tn hu cung nhan ra bong dang c Me hon xac len tri, ai dien cho toan bo cong oan tn hu kito ben ngai Thien Chua.

Nh the, c Maria la ngi phu n cua thi khi nguyen cung nh cua luc ket cuc chng trnh cu chuoc. Va ca ni tam iem cua chng trnh o na, cung van co mat cua ngi phu n ay. Trong th gi giao oan Galata, thanh Phaolo viet: Khi thi gian ti hoi vien man, Thien Chua a sai Con mnh en, sinh lam con cua mot ngi phu n... (Gl 4,4). Nh vay, Kinh Thanh a muon am ch en vai tro cua c Maria theo t cach la phu n, trong cong trnh cu roi cua c Kito. Phuc Am thanh Gioan neu ro viec can thiep cua ngi phu n (Ga 2,4) ben canh c Kito tai Cana, khi Ngai bat au cuoc i cong khai, va cho thay viec can thiep ay lam cho gi cua c Kito du cha ti luc en, th cung a phai en trc ky han; roi mot khi gi a ti that s va cong trnh a hoan tat (Ga 19,30), th Ngai pho thac mon o yeu dau (tng trng cho toan the cong oan kito) cho ba (cau 26). a anh, o la mot vai tro lam trung gian; nhng, neu a nhan manh nhieu nh the en tnh cach ba, th chac han Kinh Thanh muon neu bat cho thay n tnh chnh la ac iem cua vai tro c Maria ong gi trong phng an cua Thien Chua. Va co le v n tnh thng mang pham chat thi v, cam thu, trc giac, hn la duy ly, cho nen cac oan van am ch ve c Maria thng c cau ket theo the dang bong bay, a ngha, ham y, va nhng ket luan than hoc th thng c rut ra t nhng cam nhan trc nghiem hn la t cach thc suy dien chat che. ung nh c Gioan Phaolo II nhan nh, c Maria la ngi phu n ai dien va nguyen mau cua toan the nhan loai: la ban the cua chnh nhan tnh ma het thay moi con ngi trong nhan loai eu co chung ...Mulieris Dignitatem,so 4; nhng ang khac, Ngi cung la bieu tng neu cao n tnh cua chnh Thien Chua.

Me ong Trinh

Trong lanh vc nay, tn ieu can ban la chnh menh e sau ay cua kinh Tin knh: [c Kito] a sinh ra nh Chua Thanh Than, bi c Trinh N Maria (DS 10: ...natus est de Spiritu Sancto ex Maria virgine). c Maria la Me cua c Giesu: o la ieu hien nhien. Nhng hn na, Giao hoi lai con tin rang Ngi la Me Thien Chua, va la Me ong trinh.

Me Thien Chua

Li chao cua s than Gabriel bao cho biet la hai nhi sap sinh ra se c goi la ang Thanh, la Con Thien Chua (Lc 1,35); noi cach khac: la ang Thien sai, ang Mesia. Nhng tc hieu cao ca (cau 32) va thanh (c.35) ch ve tnh chat sieu viet, cung nh li cua ba Elidabet thot len than mau Chua toi (c.43): tat ca eu lam cho oc gia kito hieu rang ang ay phai la mot ang cao ca hn V thien sai Do thai. Giao hoi hang suy nghiem nh the nay: c Maria la me cua c Giesu; ma c Giesu la Thien Chua; thanh th c Maria la Me Thien Chua. Lien he me con la lien he cua ngoi v oi vi ngoi v, ch khong phai la lien he gia hai ban tnh: mot ngi me khong phai la me cua xac the hoac cua ban chat con mnh, nhng la me cua chnh ca nhan ngi con; cung vay, c Maria la Me cua c Giesu, la Ngoi Li, la Ngoi Hai trong Tam V Thien Chua, la Me Thien Chua vay. e ng oi vi lac giao Nestorio, cong ong Epheso (nam 431) a nh tn c Maria la Me Thien Chua, va a dung en mot tnh t nghe qua hi choi tai la theotokos (sinh Thien Chua) hau nhan manh en chan ly ay. DS 251; sau o, tn ieu a c cong ong Canxeon nhac lai (DS 301), cung nh a c cong ong Vaticano II trnh bay trong Hien che tn ly ve Giao hoi, chng VIII. Xin xem them thong iep Redemptoris Mater, so 4, 31-32, va tong th Mulieris Dignitatem, so 4. o la tn ieu ac trng cua Giao hoi cong giao ca ben Tay lan ben ong phng. Xem A. Kniazeff, La Mere de Dieu dans l'Eglise Orthodoxe, Paris, Cerf 1990.

Trong thi ai chung ta, e tranh nhng ngo nhan bat li t pha cac anh ch em khong cong giao, co le tot hn la nen dung danh hieu Me c Kito hn la danh hieu Me Thien Chua. Nhng the nao i na, th cung phai y thc rang cac ac an ac quyen het thay cua c Maria eu phat nguyen t nguon suoi thien chc lam Me Thien Chua, va neu chung ta co tan dng, chuc tung, co keu khan en Ngi, th chnh v Thanh Maria la c Me Chua Tri vay.

ong Trinh

Ngay nay ma noi ve mot ngi me ong trinh, th se gap phai van nan phan ng nhieu hn la ngay trc. Viec trinh san xem co ve than thoai, va nhng ngi chong oi thng neu len khong biet bao nhieu la trng hp tng t gap thay trong lch s cac ton giao. Ngay xa, Pharao, vua Ai cap, cung a t xng la Con Tri; co truyen ke lai rang Zoroastro, v sang lap bai hao giao, cung a sinh ra t mot ngi me ong trinh; roi truyen thuyet ve c Phat cung trnh thuat tng t nh the; con ve c Giesu th sao? Cac bai tng thuat cua Tan c th a ket tinh ngay khi nhieu ngi tng quen biet c Giesu trc kia van con song: kho ma gia mao c. Cac tac gia trnh thuat eu la ngi Do thai, eu quan niem ve mot Thien Chua hoan toan sieu viet, khong the nao hoa lan vi tao vat c; hn na, ho gm ghet nhng chuyen than thoai, coi o nh la nhng g ang ghe tm; mau mc cua ho la lch s Cu c: nhng trong Cu c th chang co mot trng hp nao noi ve mot ngi me ong trinh ca, va quan trong hn na khong mot li tien tri nao, khong mot niem hy vong nao mang bong dang am ch ti s viec ngi me cua ang Thien sai se la ong trinh. Vay, s d ho a trnh thuat nh the, th chnh la v ho a ch than nghe tan tai, thay tan mat nhng ngi lam chng nh vay.

Phuc Am thanh Luca (1,35t) noi ro ve viec c Maria se thu thai mot cach ky dieu: Ngi noi mnh khong biet en, khong co (lien he vi) ngi nam, nhng s than tran an noi rang: Thanh Than se en tren Ngi va quyen nang ang Toi Cao se rp bong tren Ngi, am ch ti am may bao phu Nha tam vi Hom bia giao c (Xh 40,35); cho nen, ieu ma loai ngi khong the lam noi (thu thai khong co ngi nam, hoac do mot ngi n son se), th Thien Chua co tha sc e lam (c.37). Co nhng nha chu giai, sau khi em so sanh vi Ga 1,13, a hieu cau 35b: to gennomenon hagion: s sinh ra thanh nh la mot li ham cha y ngha cua s viec sinh san kien trinh. I. de la Potterie, Il parto verginale del Verbo incarnato: `non ex sanguinibus..., sed ex Deo natus est' (Gv 1,13), trong Marianum 45(1983) 127-174; xem P. Hofrichter, Nicht aus Blut sondern monogen aus Gott geboren, Echter Verlag, Wuerzburg 1979.

Thanh Mattheu 1,18-25 khang nh ro rang rang: trc het, thanh Giuse khong phai la cha e cua c Giesu, mac dau thanh s cho biet c Giesu la con cua avt bi dong toc cua Giuse (1,16); trong ban gia pha, Mt a eu an neu len s viec ong nay sinh ong no; nhng la thay, khi en lt Giuse, th Mt khong noi tiep: Giuse sinh..., ma lai oi cach noi thanh: Giuse la ban cua ba Maria... Va cau 18 con lu y ro hn na e noi rang du a ket hon vi nhau, th trc khi hai ong ba ve chung song, ba a co thai do quyen nang cua Chua Thanh Than. Du sau nay ngi ta co giai thch the nao i na, th khong mot ai co the phu nhan c la Mt 1,18t a thc s khang nh ro ve iem nay. Trong cuon noi tieng mang nhan e The Virginal Conception and Bodily Resurrection of Jesus, (New York 1973), R.Brown a ket luan rang neu ch nghien cu Kinh Thanh mot cach thuan tuy khoa hoc ma thoi, th khong the nao giai ap c van nan nay; nhng c tin van con co chng ta cua truyen thong na. ang chu y na la cau Mt 1,23: Nay, trinh n se thu thai..., trng dan li Is 7,14. Trong tieng Hy pri, co t `almah', ngha la thieu n va am ch ti s viec Abia, v cua vua Akhaz, se thu thai lam me cua Edekya (2V 18,2); Mt ap dung sam ngon ay cho trng hp cua c Kito, la Emmanuel that, va dan li theo ban LXX a co y dch t `almah' ra `parthenos', ngha la ong trinh: Me cua ang Emmanuel la mot trinh n.

Du nhan la Trinh n Maria aa thu thai c Kito, th trong so cung con co nhieu ngi van khong chu nhan c Me la tron i ong trinh. Ly do theo ho, la v Tan c a noi en cac anh ch em cua c Giesu. Xem cac cau: Mc 3,31-32ss; 6,3ss; Cv 1,14; 1Cr 5,5; Gl 1,19. S d Giao hoi tuyen tn ve c Maria tron i ong trinh, la v t nhng the he au tien, ngay khi nhng ngi quen biet c Giesu van con song, cac tn hu kito a khong ngng tin nhan va tuyen xng nh vay. Trong phung vu, Giao hoi dung t aeiparthenos trong tieng Hy lap, va t semper virgo trong tieng Latinh, e xng danh c Me; ca hai t ay eu co ngha la tron i ong trinh (xem Vaticano II, LG 52). Giao ly ay a tng c cong ong Constan-tinop II chuan nhan (nam 552: DS 427) va cong ong Laterano (nam 649: DS 503) tuyen day. Anh ch em Tan c noi ti ay, la anh ch em ho, nh co the thay ro trong trng hp cua Giacobe va Giuse (Mt 13,55) la hai ngi con cua Maria khac (Mt 27,56); ngoai ra, neu c Maria a co nhng ngi con khac na, th c Giesu se khong the lam mot hanh ong bat hieu nh the, tc la pho thac Me mnh cho Gioan la mot ngi khong phai anh em ruot tht trong gia nh mnh. Ve iem giao ly nay cua Giao hoi, xin xem Giao Ly Giao Hoi Cong Giao, cac so 496-507. o la cha noi ti s viec trong Cu c, Abraham a noi vi Lot, ngi chau goi ong bang bac, la: Chung ta la anh em ma! (St 13,8). Thc ra, o khong phai la mot van nan oi vi ngi Chau A hang quan niem rang: T hai giai huynh e.

Maria: Ke a tin

Phuc Am con muon cho chung ta chu y ti mot ac net khac cua c Maria: o la long tin. Ba Elidabet a than phuc thot len: Em that diem phuc v a tin... (Lc 1,45). Hn ca Abra-ham, to phu cua nhng ke co long tin, Maria la hien than cua long tin hoan hao. Xem Ibid. so 148. Neu khong co c tin, th du co lam Me Thien Chua cung chang c li ch g. Khi mot ba kia keu len: Phuc thay ba me a cu mang va cho Thay bu mm!, c Giesu lien tra li ngay rang: Phai, nhng phuc con ln hn na cho nhng ai biet nghe va noi gi li cua Thien Chua (Lc 11,27-28). Truyen thong thng nhac lai li sau ay cua thanh Augutino: Khi tin nhan ang Kito, th Maria co phuc hn la khi on nhan xac the cua c Kito. De sancta virginitate, 3.

Tran trong chao mng: Knh mng, hi ai ay an sung! (kekharitomene) la thien s Gabriel ven m cho thay ket qua cua long tin ni c Maria, cua niem tin tng at ca ni Thien Chua. ong t kharitoo (kekharitomene la ong tnh t qua kh thu ong) co ngha la lam cho ai ang c sung ai (xem Ep 1,6); v vay, c Maria c chao knh nh mot ngi a c Thien Chua thanh luyen, Thanh Sophronio, Oratio II in Annuntiatione, 25, PG 87/3,3248. a c thanh hoa noi theo le loi dien at cua truyen thong nh n trinh khiet hau sa soan cho Ngi tr nen Me ang Thien sai. Li noi rang: toi khong biet en ngi nam, e lo thc trang hien sinh cua i c Maria, thc trang song ong trinh, va v tin tng vao Thien Chua, nen Ngi ao c c tiep tuc song nh vay. Long trinh tiet ay la bieu tng cua c tin, cua niem xac tn tin rang chang co g ma Thien Chua khong lam c (Lc 1,37 oi chieu vi Mc 9,22); con c tin ni Maria la thanh qua cua chnh n sung Thien Chua ban, la phan hanh ong cua t do con ngi ng ap oi vi n thanh, la phan con ngi hp tac vao trong cong trnh hien thc hoa mau nhiem nhap the.

Bay gi Maria mi co the tha Xin vang. Li nay thau tom toan bo kinh nghiem c tin cua Cu c. Tinh tuy cua c tin traen la thai o on nhan giao c: Sau khi lang nghe Mose trnh bay ve cac ieu khoan trong khe c giao ket vi Giave, toan dan ong thanh ap tha: Tat ca nhng g Giave a phan bao, chung toi xin lam theo (Xh 19,8; 24,3.7). o chnh la li fiat/xin vang cua traen, la li a lam cho dan traen tr nen hien the nh c cua Giave (xem Ed 16,8); va Thien Chua ch muon co mot ieu duy nhat ni ho, la ho trung thanh gi li the ha ay (nl 5,28-29). Nh Giave a dung Mose lam trung gian ma trao oi giao dch vi traen, th Ngai cung dung s than Gabriel lam trung gian e hoi y c Maria. Nh xa kia dan traen a ng ap: Chung toi xin vang gi li Ngai a truyen, Gs 24,24; xem nhng cong thc bieu at tng t nh nhau trong Xh 19,8; 24,3.7; Er 10,12; Nkm 5,12v va 1Mcb 13,9. th bay gi, ngi Thieu N Sion la Maria, hien than cua traen trung tn, cung tha len: Toi xin vang nh li s than truyen, va nh the la giao c mi khi au.

T ban chat, c tin th toi tam va hang at tam tr vao trong tnh trang t huy (kenosis). Sau nhng ngay Belem tran ngap anh sang, Maria be Con vao en Th e chu tat Le Luat (Xh 13,2.11-16): la n t cua Chua th phai gi Luat, khong y vao cac ac quyen ma thoai thac; ay, Ngi phai nghe sam ngon u an cu gia Symeon noi: Nay! Con ba... se lam dau gi len chong oi, va hon ba, mui gm se am thau... (Lc 2,34-35). Li kia, li tien bao ma c Gioan Phaolo II goi la li truyen tin th hai cho c Maria, Redemptoris Mater, so 16. ap dung cho c Me sam ngon cua Edekien noi vi traen, Tien tri len tieng chong lai traen toi loi: Neu toi em gm en phat x ay va bao: Gm hay rao khap x... 14,17. va e lo cho thay hai mat cua c tin: bo mat rc r (tin vao Thien Chua toan nang), va bo mat u sau (cam nghiem ve sc nang tac hai cua toi loi). Li tien bao kia khong nhng am ch ti cac noi thong kho ca nhan cua Me v Con mnh phai chu kho nan hoac la v dan Chua choi t ang Thien sai, ma con va nhat la am ch en viec c Maria se thong phan vao trong kinh nghiem chia re au thng cua dan mnh: gm tc la phan cat, chia tach gia c tin (Lc 1,45) va thai o b ng (2,33.47) khong hieu (2,49t); tuy nhien, trong khi v o ma traen sa vao canh nghi ng bat trung, th Maria lai van kien vng trung tn. Trong i song hang ngay, Maria a phai chu canh khong thay c cac li ha se ng nghiem nh the nao, khong hieu thau c Con mnh: luc nha Nadaret th c Giesu xem ra chang lam g to tat; khi ra cuoc i cong khai, th cung khong co g lng lay, lai con co ve te hn, bi co luc lam nh ngi mat tr (Mc 3,21).

Khi khong hieu, th Maria suy niem. Sau kinh nghiem Belem (Lc 2,19), sau cn lo Gierusalem (2,51), Maria khong hieu, nhng Ngi ghi chat moi ky niem ay trong long. Li nay cho thay c Maria luon am tham tien bc mot cach ky dieu theo linh ao cua traen. Trong Cu c, Giave thng nhac nh rang: Hay gi mnh het sc keo lang quen i cac ieu chnh mat ngi a thay, keo cac ieu ay luot khoi long ngi... (nl 4,9.23.32). Ngi Do thai sung ao phai mai mai nh lai nhng ky niem Thien Chua a lam cho dan ho. o la khon ngoan that, nh Ben Sirah (Hc 44,1t), nh Giuitha (8,26.29), nh ky luc ao c (Hc 39,1-6) a khang nh va neu gng. Suy gam ve ky cong cua Chua se giup cho thau biet Ngai hn: hoi tng lai s viec Giave sa phat loi toi mnh trong sa mac, traen se y thc rang Ngai a hanh ong nh mot ngi cha day do con mnh (nl 8,2.5); hoi niem lai nhng ieu Thien Chua a lam cho mnh, la biet mnh can phai lam g cho ke khac (nl 5,14-15). Nh Philo thanh Alexanria ( nam 45) a viet: Long tin tng lai phat sinh t cac bien co a xay ra trong qua kh. De vita Moysis II,288. Trong luc gian truan th thach, traen van vng long cay trong v biet nh en lch s cu o trong thi to tien. Xem Tv 22,5-6; 44,2; 77,6.12; 143,5; Is 63,11; Hc 2,10; 51,8; 1Mcb 2,61, chang han c Maria tien bc theo qua trnh ay va tha hng linh ao cua dan mnh. c tin cua Ngi cung phai i qua nhng bc tien phat e ln len en mc trng thanh; v neu c Kito a phai tien bo qua nhng t th thach (xem Dt 5,8), th Me Ngai au co the i theo mot con ng nao khac. C ch thai o cua Con mnh luc gap lai trong en Th xem ra khac thng, khong hieu noi (Lc 2,49), nhng Maria th c tiep tuc ngam xet va hang suy i ngh lai mai trong long symballousa: oi chieu cach tch cc, nh Luca a viet ngha la long tin c tng niem luon mai e tr thanh ngay cang phong phu, sau sac va hieu lc hn; o la cach c Trinh N tien bc trong cuoc l hanh c tin (LG 58). Gia luc en toi nhat, khi Con mnh b treo tren thap gia, khi cac mon e eu bo chay tron thoat, khi anh sang li ha co ve nh tat ngam, va... lam nh Thien Chua ang bo ri ang Thien sai, th c Maria van ng vng ben canh Con mnh, di chan thanh gia, suy niem va tin yeu...

c Maria va chung ta

Giao hoi xac tn rang c Maria gi mot vai tro vo song trong ke hoach cu o, ngha la Ngi co nhiem vu ch nam ac thu trong cong cuoc dan dat con ngi en cung c Kito, en cung Thien Chua. Ngi la phan t hoan hao oc nhat vo nh cua Hoi Thanh (LG 53). V the, Ngi nen mau gngg cho cac phan t khac, Xem R. Cantalamessa, Maria, uno specchio per la Chiesa, Milano, Ancora 1989. Ngi cung la Me cua Giao hoi, tc la Me cua toan the dan Chua, Phaolo IV, Dien van ngay 21-11-1964 (ay la lan au tien danh tc Me cua Giao hoi c dung e ch ve c Me); xem them Kinh Tin Knh cua Dan Thien Chua, so 15, (30-6-1968), AAS 60 (1968)438-9. va nh o, Ngi co sc anh hng hu hieu i song cua cac tn hu. Vai tro cua c Maria la vai tro trung gian; Huan quyen a giai ngha can than ve vai tro nay:

Cong ong Vaticano II a ra sc nghiem xet e hieu cho ro hn ve nhng kha canh khac nhau cua van e lam trung gian noi tren. Xem Hien Che Tn Ly ve Giao Hoi, chng VIII, iii. Nguyen tac can ban a c at ra trong 1Tm 2,5-6: Trung gian gia Thien Chua va loai ngi ch co mot, o la con ngi c Giesu Kito; Ngai la ang Trung gian hu the. Tuy nhien, xet v ban chat nhap the va lch s cua no, vai tro lam trung gian nay khong mang tnh chat n oc, chuyen nhat, trai lai, co khuynh hng lam nay sinh nen nhieu moi trung gian khac. Du la Li than linh, th cung phai va ch c nghe biet qua trung gian li noi cua mot ngi khac (Lc 10,16; trong Cu c, trung gian mac khai la Mose hoac la cac tien tri, v.v.; trong Tan c, a co cac tong o, cac giang vien, v.v.); va du la V Cu Tinh quyen nang, th cung ch hoat ong qua trung gian cua lch s (Cv 9,6; 10,4-6; trong Cu c, a thay co cac thay t te phuc vu en th; trong Tan c, th co cac b tch, cac c che Giao hoi, cac tha tac vien, vv); o la mot iem hien nhien trong giao ly than hoc cong giao.

The th Giao hoi quan niem nh the nao ve vai tro trung gian cua c Maria? Giao hoi xac nh rang: o la mot vai tro trung gian phu thuoc vao ang Trung gian duy nhat la c Kito, va am re sau vao ni mau tnh cua c Maria. Trc het, Ngi la trung gian cua Chua Cha trong mau nhiem Nhap The: Chua Cha tien nh Ngi lam me Con cua mnh (phan cua pha than linh), va yeu cau Ngi chap nhan phng an ay (li xin vang t do la phan cua pha c Maria). o la viec phuc vu th nhat cua Ngi: toi la n ty cua Chua; Ngi la trung gian trong viec cau thanh ang Trung gian duy nhat. Trong lch s, c Maria la trung gian ao luyen Ngoi Li trong s nghiep lam ngi (thi gian Nadaret); trong thi gian cong khai rao giang Tin Mng, Ngi lam trung gian cau giup cho ngi khac, chang han nh vu can thiep tai tiec ci Cana, lam cho c Kito di gi cua mnh len sm hn. Trong thi gian cuoc song Giao hoi, c Me la trung gian cua Con mnh e cham lo cho cac mon o: Tha ba, ay la con ba (Ga 19,26): Maria cham lo cho cac mon e nh a tng san soc cho chnh Con mnh va nh chnh c Giesu a cham lo cho ho. Trc khi ve vi Cha, c Giesu a ha vi cac mon o: Thay se khong e anh em mo coi (Ga 14,18); li ha nay a thc s ng nghiem qua s menh cua Chua Thanh Than (phan pha than linh) va qua trung gian gng mau ao c cua c Maria: Me lam trung gian trong viec cau thanh Nhiem the; a la Me cua Thay, th cung la Me cua tro, cua cac mon o; a la Me cua au, th cung la Me cua cac chi the, cua cac em Con mnh. Di huan cua Me a li cuoi cung Me e lai trong Phuc Am nhan nhu la: Ngi co bao g, th c lam theo, (Ga 2,5) lam cho lien tng en nhng li traen oan ha se gi tron Giao c ket lap vi Giave (xem Xh 19,8; 24,3.7; nl 5,27). c Maria khuyen khch cac toi t Chua (e dien at y niem toi t, Ga 2,5 dung t diakonoi: ngi hau, ch khong phai t douloi: no le) gia nhap lam thanh vien Giao c mi cua Con Me, e phuc vu ma hp tac vi ang Cu o tran gian.

c Maria thong phan vao trong s mang trung gian cua c Kito. Do t nguon sung man cua Ngai ma tat ca chung ta a lanh nhan c het n nay en n khac (Ga 1,16). Trong cong tac lam trung gian nay, can phai lanh nhan trc a, roi sau o mi co e ma chia se. c Kito a lanh nhan n thu s (gratia capitis la chnh thc kien Ngoi Hiep, unio hypo-statica) la nguon suoi cua moi an sung trong ke hoach cu o. c Maria la con ngi au tien thu hng c n cua ang Kito nguon an sung ay: trc het la v Ngi c cu chuoc theo cach thc tien phong (redemptio praeventiva), ma ket qua la n vo nhiem nguyen toi; th hai la v Ngi c cu chuoc mot cach hoan b: ket qua la Ngi c a len tri ca hon lan xac (thong phan tron ven vao trong mau nhiem Phuc Sinh). c Maria co c g, th eu la nh va do c Kito ma co. Co le chang ai dien ta ac iem kia cua c Maria cho y v va chnh xac cho bang thi hao ante khi at vao mieng thanh Benaro li ca khen nay: Ba la Ai n cua Con Ba. Dante Alighieri, Figlia del tuo Figlio, Divina Comedia, Paraiso XXXIII,1. Nhiem vu lam trung gian la mot thanh phan trong s menh cu o. Cac v trung gian phu thuoc (nh cac thanh, chang han) co c vai tro lam trung gian, chnh la v ho thong phan vao trong s menh cu o cua c Kito: Nh Cha a sai Thay, th bay gi Thay cung sai anh em (Ga 20,21); i song sieu nhien trong Giao hoi la thanh qua cua s menh lien tuc noi tiep nh vay. Luc phai gi Con Mot mnh vao trong the gian, Thien Chua Cha lam nh noi vi Con mnh rang: ay la Me Con, Con hay chap nhan va tr thanh mot con ngi trong loai ngi; va khi sai mon e mnh i vao gia the gian, i vao trong tng lai cua lch s, Chua Con cung bao: ay la Me con va Gioan a nhan Maria vao trong s menh cua mnh. S menh van la mot, va trong o c Maria van gi cung mot vai tro a c uy thac va nhan lanh.

Truyen thong thng a so sanh c Maria vi ba Eva. Sach Giao Ly Giao Hoi Cong Giao, so 411; chu e nay cung c nhac lai nhieu lan cac oan khac; Mulieris Dignitatem danh het ca chng IV e ban ve chu e nay. Nh c Kito c goi la Aam mi (1Cr 15,45), c Maria cung c coi nh la ngi thay the Eva trong phng an cong cuoc tai tao cua Thien Chua, theo t the trinh n va hien mau. Thanh Ireneo a dien giai nh the nay: V trinh n Eva khong vang li, nen con ngi a b trong thng, guc nga va chet; th cung vay, v trinh n Maria a biet vang li Thien Chua, nen con ngi a c hoi sinh va, qua S Song [la c Kito], a lanh nhan c s song...; va lai, can phai nh Trinh n [Maria] phuc hoi nguyen trang cho trinh n Eva, ngo hau mot trinh n bao tr cho trinh n kia, va long vang phuc cua mot trinh n tieu huy va xoa sach thai o bat tuan cua trinh n kia. Demonstration de la predication apostolique, 33, Sources Chretiennes 62, 83-86: xem A.H. V, 19,1. Noi cach khac: nh Eva a lam trung gian cho sinh linh trong che o cu, th c Maria cung ong cung mot vai tro ay trong ke hoach mi cua Thien Chua, tc la ke hoach cu chuoc; Xem LG 56, vi chu cc 8 va 9. Eva la me ke song (St 3,20), th Maria la Me cua ang hang song (x. Kh 1,18; Dt 7,25).

La Eva mi, c Maria tieu bieu cho ly tng cua phu n. Xem U. Casale, Benedetta fra le donne. Saggio Teologico sulla Mario-logia e la Questione Femminile, Leumann, Elli Ci Di 1989. Eva c dng nen theo hnh anh cua Thien Chua, nhng toi loi a lam cho hnh anh ay nh nhuoc i; ni Maria vo toi, hnh anh ay lai sang rc len. Co le v the ma trong Kito giao, c Maria a lam nguon linh hng cho cac nghe s i tm thien my: tat thay moi vien bao tang nghe thuat trong khap the gii eu nhat tr lam chng ve ieu o. V toi loi ma phu n b chong thong tr (St 3,16); c Maria vo nhiem va khong biet en ngi nam (Lc 1,34) la kim ch nam, la sao mai dan loi a en con ng giai phong: c Trinh N vo toi la ly tng cua t do ch thc trong the gii mi. Trong lch s giao chien gia dong giong con ran va mieu due ngi phu n, c Maria la trung gian chien thang nh Con cua mnh; cuoc giao chien nay se keo dai cho en giay phut ket cuc lch s loai ngi (Kh 12); trc giac cua truyen thong a cam nhan ra vai tro then chot ma c Maria ong gi trong canh tham kch nay. Xem Sach Giao Ly...so 2853. Va xa nay, dan mi cua Thien Chua hang keu len cung c Me: Cau cho chung con la ke co toi, v y thc rang vai tro trung gian cua Me la chuyen cau bau c cho con ngi trc nhan Con cua mnh.

Tat mot li, c Maria la ang lam trung gian gia chung ta va Con cua Ngi, e dan chung ta ve vi c Kito; vai tro cua Ngi la phuc vu. Neu th so sanh, th se thay vai tro trung gian cua c Me khac vi s mang lam trung gian cua c Kito theo giong loai, va khac vi vai tro trung gian cua cac Thanh theo mc o. Hanh ong cua c Kito co gia tr vo cung va tuyet oi; con hanh ong cua c Maria th xet theo giong loai cung giong nh cua tat ca chung ta, ngha la cung ch co gia tr gii han va tng oi. Hanh ong lam trung gian th cung the.

V cac ly do tren ay, Giao hooi ton knh c Maria mot cach ac thu, tc la theo cach thc biet ton; nh the la ng nghiem li tien tri Ngi a noi: T nay, het moi i se khen toi diem phuc (Lc 1,48). T choi khong ton knh c Me la xuc pham en Mac khai. Giao hoi a song manh va bieu dng long ton knh ay ngay t nhng buoi s khai, nh thay c qua nhng bc tranh ne trong cac hang toai ao Roma. Ca Tay lan ong phng eu lap ra nhng ngay le knh mng c Maria va xay nen nhng thanh ng cung hien len c N Trinh. Long biet ton danh cho c Me th cao cap hn cach thc ton knh cac thanh; tuy nhien t ban chat, cach sung knh biet ton nay van khac biet han vi viec th phng oi vi Ngoi Li Nhap The, oi vi Chua Cha va Chua Thanh Than (LG66); bi v ngoai Thien Chua, khong mot ai ang c ton th ca: Ngi phai bai lay Chua, Thien Chua cua ngi, va ch th phng mot mnh Ngi (Mt 4,10; Lc 4,8; nl 6,13).

Ket Luan

Nh a thay, c Maria co nhng quan he lien i chat che vi tng giai oan trong phng an cu o cua Thien Chua, va tch cc tham gia hp tac vao trong s mang cung i song cua Giao hoi, khong phai t ben ngoai nh la mot tac nhan gian tiep hoac cap tren nhn xuong, nhng la t ben trong nh la mot phan t song ong: phan t song ong xuat sac en o a tr thanh hien than cua chnh ly tng Giao hoi. Mau tnh cua Giao hoi phan anh mau tnh cua c Maria. S hien dien cua c Maria trong Giao hoi lam noi bat n tnh va sac dien n gii cua Hoi Thanh. c Maria nhac nh cho nh rang e i song kito co c quan bnh can thiet, th khong phai ch biet nhan manh en cac chan ly ma thoi, nhng con can phai biet gn gi cac gia tr Thien va My sao cho can xng vi cac Chan ly na. Xin c ket thuc vi li sach bon sau ay cua cha ac Lo:

   "Sau het ta cung phai lay rat thanh ong than, ma cui au xuong at mot lan na: v chng dau ta a biet that c Chua Ba ong than chang phai c Chua    tri, song le, v la c Me c Chua tri, th co phep ca cau cung c Con, that    la c Chua tri, ma ta cay c Chua Ba cau cho ta khoi het moi toi."

 

Fr. Alexandre de Rhodes,

(Phep Giang Tam Ngay, Ngay th bay, oan cuoi.)