Than Hoc Giai Phong i Ve au?

Kevin P. Higgins

Tac gia la mot linh muc Dong Ten, ang day triet hoc tai ai Hoc Cong Giao thanh pho Asuncion ben Paraguay. ay la bai viet nguyen van tieng Anh, ta e "Liberation Theology and the New World Order'" ang trong tap ch America 16 (Nov.1990)389-393.

Giai Phong Hay Giai Hoa

Hien nay, tai Chau My Latinh cung nh tai Bac My va Chau Au, ang oc thay mot so sach bao a ra nhng li giai thch cho thai o thac mac hoi rang: "Than hoc giai phong a say chan nhng bc lam l nao?"

Phan ong cac tac gia c inh ninh rang v chu ngha Mac Le a sup o, th than hoc giai phong cung phai sup o theo, va ho ang ra sc chng minh nh the. Ho thng nhac en cac bien co nh: nhan dan cac nc ong Au khi ngha chong cong san; nha cam quyen Trung Quoc tan sat sinh vien chong oi oi phai thc thi dan chu; nhan dan x Nicaragua bo phieu tay chay cach mang xa hoi chu ngha Sanino; x Cuba ngay cang b co lap va that the. Ho cho rang tat ca nhng s kien o han phai lam cho than hoc giai phong mat het uy tn va anh hng.

Cung co nhng tac gia con len an than hoc giai phong, cho rang nen than hoc nay la nguyen nhan chnh lam cho Giao hoi Cong giao phai ri vao tnh trang thoai bo, va ong thi con lam cho a tien phat cua cac giao phai cuong tn tang len rat nhanh khap ni trong Chau My Latinh.

Cac li phe bnh noi tren, thng da vao nhng ly le co tnh cach gia nh, ch khong bao gi c chng minh cho chnh ca; va neu xet ky, th se thay ro o la nhng ly le hoan toan vo can c. ang lo hn na la gan ay, van phong Hoi ong T Van Cac Giam Muc Chau My Latinh (CELAM) a bat au ung ho va co vu mot trao lu goi la "than hoc hoa giai," v cho rang con ng hoa giai th chac chan hn con ng giai phong, va khong oi hoi phai oi mi xa hoi tan goc re, nh than hoc giai phong thng oi hoi. oi vi nhieu ngi, than hoc hoa giai ch nham muc ch chong lai, ch khong phai la tiep noi con ng cua than hoc giai phong: khong biet nhan nh nh the co chnh xac hay khong.

Nhng Thieu Sot Cua Than Hoc Giai Phong

Phai nhn nhan rang chnh cac nha than hoc giai phong thc a lam day len nhng phan ng chong lai than hoc giai phong, va lam cho nen than hoc nay phai lam vao tnh trang nh ang thay hien nay. Ngay t trc khi cac bien co ben ong Au xay ra, than hoc giai phong cung a cho thay nhng trieu chng kiet sc va ang i xuong. Cach ay 20 nam, o la mot trao lu than hoc ay nha song, muon ng au vi thach o em Tin Mng hoi nhap vao trong nhng canh trang oi kho va bao lc; nhng nay th to ra la a loi thi, sa lay vao trong mot th vong luan quan: khong co them c mot bo mat mi me tre trung nao, va nhng ngi i trc, cua thi cach ay 20 hay 15 nam, th hnh nh khong con ngh ra c g mi me ang viet len, ma ch lap lai nhng t tng cu cua ngay xa khong thoi.

Cac nha than hoc giai phong lanh ao ve mat t tng a bien thanh nhng nhan vat tieng tam, nhng ho lai mai ban bay i khap ni tren the gii e thuyet trnh, e hoi thao, en o lam cho nhieu ngi phai at cau hoi nghi ng khong biet chnh ban than ho co thc s quan tam en dan ngheo hay khong? va neu co, th ti mc o nao? Ma mai nhat la trong chuyen vieng tham Lien Xo va mot so nc ong Au vai ba thang trc khi cac dan toc vung nay khi ngha lat o cac che o xa hoi chu ngha, mot nha than hoc giai phong ngi goc Brazil, ln tieng tuyen bo rang qua la tai nhng ni ay, mnh a c tan mat nhn thay thien ang cua gii lao ong! Tuy nhien, khong phai luon luon va tat ca eu nh vay; chang han nh trng hp sau ay: mua he nam 1990, linh muc Gustavo Gutierrez, c coi la cha e cua than hoc giai phong, a viet th en ngi to chc ai hoi than hoc quoc te nhom hop tai Louvain (B) e long trong cao loi v khong en tham d c bi ban to chc mot cuoc phat thc pham khan cap cho giao dan oi kem trong ho ao cua mnh, tai Peru.

Co mot hien tng khac con ang quan ngai hn va con trong yeu hn han cai ngoc nghech ng ngan cua mot thieu so cac nha tr thc (hien tng o cung chang co g la mi me ca!), o la: a vo phng cu cha, tnh trang cua a so dan ngheo tai Chau MY Latinh lai con sa sup the tham hn na trong vong 20 nam va qua. Nhng tran au khau hieu gia phe ta va phe hu a bien thanh nhng tran anh bang sung bang an; va thanh qua duy nhat trong thay c la so xac chet cua ngi dan c chong chat thanh ong ngay cang cao hn.

Mot ieu ang tiec la te nan chia re ngay cang lan dan sang ca ben pha Giao hoi: moi xung khac gia "giao hoi nhan dan" va "giao hoi pham trat" ngay mot cang thang them, lam cho cong oan tn hu suy yeu dan i, khong con co sc e gop phan hu hieu vao trong cong tac oi mi xa hoi. Ngon ng oi ben dung e au to nhau, nghe ra ngay cang chng tai. Phai "bao thu" va phe "cap tien" ket an coi nhau la "bu nhn thoi nat cua e quoc," la "kh cu ngu xuan cua chu ngha Mac Le." Tai x Colombia, mot n v du kch, do mot linh muc ngi Tay Ban Nha ch huy, a hanh dien lanh trach nhiem am sat mot v giam muc! Trong bau kh co chap, khong oi tri chung nh the, kho ma noi len c nhng li khon le phai, bi v he ai noi nh vay, th se tc khac b ket an la ngi bo cuoc, au hang, tron chay. Va roi c nh le thng, phai chu thiet thoi va thiet hai ln nhat la ngi dan ngheo.

Tuy nhien, ngay ca than hoc giai phong cung b thiet hai. Mot khi a oi phai chap nhan hoac phu nhan vo ieu kien, mot lap trng, mot quan iem, th khong con ban cai, an o g c na. S viec xay ra nh cm ba, la: nhng khi hai ben thao luan vi nhau, du a e xuat nhng t tng kha tot ep, th roi cung chang i c ti au, v ch biet lap i lap lai nhng khau hieu phe ang trong rong. Co ngi lai ch biet nhn thc te theo nhng nhan quan qua khch e ch thay la hoan toan en hoac la hoan toan trang, ch khong biet lu y en toan bo cac kha canh phc tap trong cuoc song. Khong thieu chi nhng ngi du cha bao gi oc hoac biet en tac pham cua cac nha than hoc giai phong va du ch mi biet qua "nghe noi," th cung a het li ca tung ho; the la v oi vi nhng ngi nay, hnh nh ieu quan trong hn ca la viec ng ve phe cua mnh, va thuoc long tat ca nhng khau hieu be ang cua phe mnh.

Neu a co nhng lc lng gian ac ngam ngam gay them chia re trong Giao hoi e moi ngi quen i cac van e cu the cua dan ngheo, th chan chan bay gi ho het sc bang long va co the t hao la a thanh cong rc r. Nhieu luc, cac tn hu phan van khong hieu c noi tai sao cac nha tr thc trong Giao hoi lai i anh am lan nhau. Ngay ca bao ch quoc te cung b la: cac nha bao thng viet nhng bai bao noi la cac nha than hoc giai phong b "Toa Thanh bach hai," ch khong ai noi chi ti nhng cuoc vat lon, nhieu khi vo vong, cua dan ngheo e song con. Trng hp x El Salvador: ch sau vu 6 linh muc Dong Ten b tham sat, cac phng tien truyen thong quoc te mi bat au e y ti tnh trang cua x nay, cho du trong cac nam trc o, a co hn 70 ngan ngi dan vo danh phi thay lam nan nhan cua cuoc noi chien tai x ay. Hau nh khong mot ai trong gii truyen thong quoc te, a e y ti so ngi bat hanh nay.

Bat c phong trao nao roi cung hng c mot thi ky "trang mat vang son," luc ma ai ai cung cam thay hanh dien va hng khi c gop phan vao trong nhng cong tac mi me, ly tng, v ai, va tam gac lai ang sau nhng van e, nhng ke hoach thc te, dai han. Trong trng hp cac phong trao chnh tr va ton giao, thi ky ho hi va noi, thng ket thuc khi the he e xng va sang lap, qua i. Co the noi la thi "vang son" cua than hoc giai phong a keo dai qua lau roi, va hien nay, th ro rang la a cham dt. Khong ai tm c mot giai phap than dieu nao co u sc e giai quyet cac van e khong lo cua dan ngheo; khong ai a ong vien c nhan dan vung day tham gia cach mang; cac c cau bat cong cua xa hoi hnh thanh trong nhng the ky qua, van thanh cong trong a phan phao chong cng lai nhng no lc a ra e tc khac loai tr chung i. Noi chung, cac nha than hoc giai phong a that bai, khong tm ra c nhng giai phap than dieu hau tc toc thanh toan cho xong cac van e chnh tr, xa hoi va kinh te cua vung Chau My Latinh, nh ho a tng d kien. ng trc mot thc tai phu phang nh the, tat cac nha tr thc lam vao the b buoc phai xet lai cac ly thuyeet va cac phng an cua ho. Than hoc giai phong khong con co the da vao tnh cach mi me hap dan tng co ngay trc, hoac la vao nhng khau hieu giat gan thu nao c na. Trong luc nay, than hoc giai phong ang phai oi pho vi mot thach o ln, o la lam sao e duy tr cho c nhng thanh qua tch cc doi dao a thu at c trong 20 nam qua, va e chuan b cho on con ng se i trong tng lai trc mat.

Nhng Th Thach Mi

Trong nhng nam 1988, 1989, au au ngi ta cung to ra nham chan, khong con muon nghe ti nhng khau hieu trong rong na, va khong con muon thay bao lc vo bo dien ra na, nhng lai muon cung nh san sang m con ng oi thoai e th xay dng mot nen dan chu. Hien nay, hau het cac nc Chau My Latinh eu ang song qua cuoc th nghiem xay dng the che dan chu ay. Nhng muon at cho c ket qua cu the tot ep, th cac c cau dan chu can phai c trao ve cho va thiet at bi cac ai dien cua nhan dan, cung nh can phai tao ieu kien e ai a so nhan dan t xa en nay hang b bt mieng cam nn, co c c hoi noi len tieng noi chnh ang cua mnh. Neu khong c nh vay, th cac thanh phan cc oan se tiep tuc thao tung, lay c rang con ng oi thoai va xay dng dan chu ch la thu oan do mot thieu so co tien va co quyen a ra nham ngan chan, bop chet moi cuoc oi mi can ban ve mat chnh tr va kinh te. ai a so nhan dan Chau My Latinh eu ngheo tung, nhng khong de g la bp ho c; va neu cuoc th nghiem dan chu kia that bai, th kho ma co c mot cuoc th nghiem th hai.

Qua vay, trong qua kh, mot so nha than hoc giai phong a v boc ong va co chap ma t choi khong muon nghe noi en viec th nghiem dan chu nh the, quan niem rang cach mang la niem hy vong duy nhat cho cac dan nc Chau My Latinh cung nh cho ca toan the The Gii Th Ba. Lap trng nay ung hay sai ve mat luan ly th han khong phai la chuyen can phai ban en ay; co ieu chac chan la nhan dan khong chap nhan ng loi cach mang. Du sao th hoan canh cua Chau My Latinh vao luc than hoc giai phong xuat hien, cung co the giup cho hieu c mot phan nao ly do tai sao mot so nha than hoc giai phong a kh kh chu trng cach mang vu trang.

Lch Trnh Than Hoc Giai Phong

Thi o, nhieu nha tr thc Chau My Latinh ngh rang cach mang Cuba la tia hy vong duy nhat bng len trong con ng ham en toi cua ngheo nan va boc lot. Chang phai Fidel Castro va "Che" Guevara cung nhng ngi tiep sau o, nh linh muc du kch x Colombia, Camilo Torres, a nghiem nhien va chp nhoang tr thanh nhng v anh hung dan toc o sao!

D nhien, du muon du khong th Chau My Latinh cung khong tranh c canh lam nan nhan cua tnh trang "chien tranh lanh." Va cung d nhien la khong the hoan toan quy trach sai lam cho duy mot ben ma thoi, e cho ben kia la hoan toan ung; nhng cung phai noi rang chu thuyet toi te goi la "an ninh quoc gia" do Bac My phac hoa ra va manh me ung ho bang tien bac hau ngan chan a pho bien cua chu ngha cong san a lam cho nhieu ngi tai Chau My Latinh xac tn them la thay v lo gi ung cac nguyen tac can ban cua hien phap mnh, th Hoa Ky c co xuat cang cac nguyen tac ngoai lai va khong may thch hp ay ra cho vung Nam My. Neu nhan dan Chau My Latinh co chan ghet Hoa Ky, th o khong phai la chuyen la, bi ho a nhn thay s viec Hoa Ky nhung tay vao am mu lat o cac chnh quyen xa hoi chu ngha do nhan dan bau len, e i ung ho cac chnh the oc tai tai cac nc Guatemala (1954) va Chile (1973). Viec Hoa Ky tr giup cac phng an t thien va phat trien cung a khong thay oi c hnh anh tieu cc tren ay, bi v phan ln cac ngan khoan tai tr nh the a ung dung lot han vao tui cua mot thieu so ngi thoi nat va bat lng co the than trong tay.

Cung nen nh la khong phai ch tai Chau My Latinh mi co nhng hang tr thc at tron niem tin cua mnh vao ni chu ngha Mac Le ao tng thoi au: phan ln cac ngi au tien chu trng than hoc giai phong, eu a du hoc tai cac ai hoc "cap tien" Chau Au, ac biet la Paris, luc ma chu thuyet Mac Le c nhieu ngi song ngoai the gii cong san, ham mo va ca tung. Trong bau kh oi mi cua thi tiep hau Cong ong Chung Vaticano II, cac v lanh ao Giao hoi cung a hoac khuyen khch, hoac t ra khong chong oi viec oi thoai gia cac tn hu va ngi theo chu thuyet Mac Le. ong thi, lai co chien tranh Viet Nam va thai o cng quyet chong My tai Chau Au cung nh tai Chau My na.

Co the noi rang ngon song au tien cua trao lu than hoc giai phong la mot gia vo so nhng phng an khong tng don dap xuat hien trong thap ky 60, nham vao viec oi mi the gii. Mot thi gian sau, hau het cac ke hoach khong tng ay eu tr thanh loi thi; tuy nhien, khong hoan toan ung khong co ngha la hoan toan sai: cac lap trng, cac hoc thuyet va cac phong trao th cung the. Trong cac lan ai hoi tai thanh pho Medellin (Colombia) vao nam 1968, va 10 nam sau tai thanh pho Puebla (Mehico), du khong theo chu thuyet Mac Le, cac giam muc trong vung cung a cong khai nhan nh la Chau My Latinh can phai c triet e oi mi, va coi o la mot cong tac het sc khan trng.

Tuy nhien, loai than hoc giai phong thien ve chu thuyet Mac Le khong phai la the loai duy nhat, cung chang phai la the loai quan trong nhat cua trao lu than hoc giai phong noi chung. oi vi a so cac nha than hoc Chau My Latinh, giai oan chuyen tiep ang song qua hien nay la dp thuan tien cho viec thanh loc ma than hoc giai phong can en, hau vt bo i ganh nang cua mot y thc he a hoa ra loi thi, vo hieu va nguy hai, roi lai con lam cho nhng ngi tng tin theo phai ho then na. Trong giai oan mi hien nay, than hoc giai phong bat au ong gi mot vai tro gia xa hoi, tc la gia cong co ong cac tng lp ai a so dan ngheo tch cc tham gia vao cuoc song chnh tr cua x s mnh.

Co mot iem ma nhng ngi chong than hoc giai phong co le cha nhan thc ro hoan toan, o la: nen than hoc nay khong ch la mot phong trao at c s tren cac tac pham cua mot so nha tr thc, ma con la mot no lc e ng ap nguyen vong oi mi cua nhan dan na. Ket an than hoc giai phong cho o la kh cu cua chu thuyet Mac Le, lam khi ch la mot c thoai thac e tranh cho khoi phai oi dien vi cac van e kinh te va chnh tr gai goc ma cuoc song cu the hang neu len. Do o, cang ban cai, th cang i xa thc trang au thng cua dan ngheo. Nhieu luc xem ra cac vu tranh luan than hoc a c coi la quan trong hn tnh trang bi at cua ngi dan, e quen bang i rang chnh tnh trang nay la khi iem cua nen than hoc kia: mot phan nao o, cac nha than hoc phai chu trach nhiem ve hanh ong lech lac nay.

Luc au, cac nha than hoc giai phong a hieu rang nhiem vu cua ho la noi len va quang dien cho ro ra nguyen vong cung niem tin cua cac tang lp th dan; tuy nhien, sau o, ro rang la mot so than hoc gia giai phong a vt ra xa khoi pham vi va noi, va e ra them nhng chu thuyet xa la do chnh ho a nan oc ngh ra; v vay, than hoc cua ho a bien dang e tr thanh mot th ly thuyet xa vi, tach ri khoi cuoc song thc te, y het nh cac nen than hoc co thi ma chnh ho a cc lc ch trch.

Tnh trang khon kho cua dan ngheo va no lc ho a ra e lt thang cho c tnh trang o, la nhng s kien cu the, ch khong phai la nhng ly thuyet can phai chng minh hay bien giai. Van e can ban khong phai la "co nen oi mi hay khong," ma la "can phai oi mi the nao cho co li ch nhat." Can en mot nen than hoc giai phong ch thc, chan chnh la ieu nhieu ngi a nhn nhan, va gia nhng ngi o, co ca c Phaolo IV va c Gioan Phaolo II, cung nh hau het cac Hoi ong Giam muc Chau My Latinh. Bat c ai a tng chng kien cuoc song kinh hoang cua ngi dan ngheo tai cac khu nha o chuot trong cac thanh th, hay tai cac vung nong thon, th cung eu hieu ro tai sao can phai bc thiet oi mi. The th, e quoc Xo Viet co sup o, than hoc giai phong (mot nen than hoc giai phong ch thc, chan chnh), cung van la mot ong gop hp thi va can thiet. Muon at ti hoa giai thc s, th trc o, can phai giai phong ngi dan khoi nhng ieu kien song vo nhan ao.

T Bo Chu Ngha, Nhn Vao Thc Te

Van e can ban khong nam cho phai chon chu ngha xa hoi hay chu ngha t ban, ma la cho phai lam the nao e am bao hu hieu cho s song con cua hang trieu mang song con ngi. Du la chu thuyet nao i na, th viec anh gia thanh cong hay that baai cung eu tuy thuoc cho chu thuyet ay co giup cai tien c tnh trang bi at cua ngi dan ngheo hay khong.

Trong thi gian 20 nam gan ay, a bc thiet, van e kia lai cang tr thanh bc thiet va soi bong hn na. a la mot nha suy t chan chnh, th khong mot than hoc gia nao co the tranh ne ma khong lu tam en van e giai phong, chang nhng tai Chau My Latinh, ma con tai ca khap ni trong Giao hoi hoan vu na.

Ngay t khi mi thanh hnh, tc la vi thong iep: Nhng thc tai mi (Rerum Novarum), cua c Leo XIII ban ve "quyen li va nhiem vu cua t ban va lao ong" (1891), hoc thuyet xa hoi cua Giao hoi cong giao a khong ngng len tieng ch trch nen tang triet ly va hau qua khong the chap nhan c cua chu thuyet t do t ban. Du the, lau nay ngi ta a phai ac biet lu tam en mot moi e doa c coi la cap bach hn, tc la cong san vo than. Bay gi chu ngha nay a sup o, nen co the nhan ra ro hn c rang moi xung khac trong the gii khong con phai la moi xung khac cu gia ong va Tay na, nhng roi ay se bung len mot moi xung khac mi gia cac gii giau va cac tang lp ngheo, gia Bac va Nam. Trong boi canh o, Giao hoi a to ro lap trng cua mnh, la ng ve pha dan ngheo. Va t hau, khong mot ai con co the vien c noi rang thai o phan no cua ai a so dan ngheo ch la mot thu oan trong am mu do Matkhva hay Cuba ngh ra e lam cho "nen van hoa Kito giao Tay phng" phai lam dan vao canh sup o.

Than hoc giai phong la trc het va quan trong hn het, mot thai o phan khang bat nguon t niem tin kito, thai o phan khang chong lai tnh trang mot thieu so chiem gi oc quyen thu hng het moi tien nghi, va ay oa ai a so suot i phai song kiep song cung cc, vo vong. Trong giai oan lch s nay, neu con co ai van gi thai o mu loa en o cha hieu ra c thc trang nh the kia cua the gii loai ngi, th at ngi o ang mang phai toi co chap, khong muon hieu. Mot phan t the ky a troi qua ke t khi c Phaolo VI dung li le thong iep Phat trien cac dan toc (Populorum Progressio, nam 1967) ma cong khai len an "nhng canh trang bat cong tay tri" (so 30) trong xa hoi; va c Gioan Phaolo II con dung nhng ngon t manh me hn na trong thong iep Moi quan tam oi vi van e xa hoi (Sollicitudo Rei Socialis, nam 1987) e lu y moi ngi ve van e "cong bnh xa hoi." Ngoai nhng li Giao hoi giong len va giong len nhieu lan e lam cho thay ro la can phai oi mi tan goc, con co vo so nhng cong trnh nghien cu, phan tch, nhng hoi ngh quoc te va nhng ban tuyen bo; nhng roi tnh trang chenh lech van cang ngay cang toi te tram trong hn, va mc phan no cua cac tang lp ngi ngheo a tang hau nh len en tot nh.

Lam lan, than hoc giai phong con b ch trch la nuoi ao vong, la c muon lam chuyen vo ch: c lo xay thien ang di coi at; nhng can phai noi cho ung hn: ieu ma than hoc giai phong muon lam la loai tr cho c tnh canh a nguc tren tran the; va o chnh la kinh nghiem hang ngay ma hang trieu con ngi ang song qua. Hien nay, nhng li le noi len tnh trang ngheo oi cung khon trong The Gii Th Ba, co ve nh la a cu ky, loi thi va vo ngha; nhng co noi hay khong noi, th nhng s kien ve ngheo oi, bat cong... van con s s ngay o, khong the choi cai hay bop meo i c.

Sm muon g roi "cong tac giai phong" cung se tr thanh mot van e chung, ch khong con phai la cua rieng The Gii Th Ba na; o la mot c oan co c s. Cho ti nay, anh hng cua than hoc giai phong oi vi cuoc song Giao hoi tai cac nc giau that het sc nho, cung lam cung ch c nghien cu qua loa trong mot so phan khoa than hoc ma thoi; cho ti nay, t co ngi suy ngh ky ve y ngha va tam hng than hoc cua cac c cau to chc bat cong trong the gii, bi le a so nhng ngi co c hoi suy t, eu ang c hng thu nhng li loc do chnh cac c cau ay a lai. Co the noi la Giao hoi ang b chia oi t trong noi bo, va tnh trang chia oi ay anh hng en het moi ngi trong chung ta: giam muc, linh muc, tu s va giao dan.

Trong chung ta, co ngi ang phung ph nhng tai nguyen quy bau, gia luc o co nhng ngi ang chet oi. Cac tn hu song trong nhng khu o chuot tai cac thanh pho Lima hay Sao Paulo khong can phai oc en sach cua cac nha than hoc Gustavo Gutierrez hay Leonardo Boff th mi biet c rang tnh trang chenh lech qua mc gia cac gii giau va cac tang lp dan ngheo la mot ieu hoan toan lech lac sai trai, can phai khan trng oi mi, hoac mi biet c rang con ng oi mi chnh con ng Phuc Am a e ra. Ch co nhng tn hu, du la linh muc, tu s hay giao dan, song sung tuc trong cac thanh th Bac My va Tay Au, th mi cam thay kho ma y thc c van e va kho ma nhan ra ro het c tat ca nhng g mot c tin ch thc oi hoi.

Nhng hnh anh tren man truyen hnh cho thay cac tre em ang chet oi tai x Etiopia, Suan, Ruana... hay cac xac chet cua nhng ngi b anh ap, tra tan tan ac tai El Salvador cung van cha co sc u e thoi thuc lam cho tn hu song trong cac nc giau thc tnh va gia cong e xng nhng phng an cu the, quy mo va dai han nham giai quyet van e. That ra, cung chang can phai nhn vao man anh truyen hnh mi thay van e, bi v ngay gia long cac nc giau cung nhn thay c hang van, hang trieu ngi b bo ri, song ngoai le xa hoi, khong co c mot mai am nng than, y het nh nhng lp dan ngheo tai The Gii Th Ba.

Hn na, cang ngay ngi ta cang y thc ro hn ve s kien nay, la: chnh thieu so nhng ngi sung tuc ay cung can c giai phong, cung can thoat cho khoi nan hng thu qua mc va nhieu te oan khac, nh ma tuy, ly d, pha thai, t t, v.v. Nhng th ay han khong phai la phan anh cua mot cuoc song an bnh hanh phuc. Ngay ca cac giao hoi tai nhng nc giau cung e lo cho thay mot so trieu chng phan anh tnh trang thieu lanh manh, nh bau kh xung khac gia cac phe nhom, thai o cc oan, tam trang chan nan, v.v.: co khac chi may nhng g thay c tai Chau My Latinh!

Bi hang y thc ro ve s menh chung va dan than thc thi nhiem vu thieng lieng la bao ve pham gia cua moi con ngi, nen ch co Giao hoi toan cau mi hoi u sc nang va y ch e xay dng mot lien minh vi tam c hoan vu nham kien tao mot trat t mi cho cac lanh vc chnh tr, xa hoi va kinh te cua cuoc song trong the gii loai ngi. S menh nay khong da len tren c s cua bat c mot chu ngha chnh tr nao, nhng bat nguon t chnh menh lenh Chua Kito a a ra la can phai "ch giao cho muon dan" va giup cho moi ngi biet on nhan cac gia tr thieng lieng cua Nc Thien Chua.

Trong s menh toan cau nay, than hoc giai phong ong gi mot vai cot can, bi v cong tac tm hieu va neu cho thay ro nhng oi hoi cu the cua c tin kito ch thc la mot gia cac nhiem vu chnh cua nen than hoc nay. Viec dung t e at ten khong phai la van e chnh: co the lay danh xng "than hoc chnh hanh" (orthopraxis) hay mot danh xng nao khac e thay the cho ten goi "than hoc giai phong" th cung c; ieu chnh yeu la lam sao e co the bieu at c rang c tin hang khong ngng oi hoi ngi tn hu phai biet lam cho niem tin cua mnh bien thanh hanh ong cu the: t xa ti nay ch khong phai ch rieng trong thi ai than hoc giai phong c tin ch thc luon luon oi hoi phai c the hien ra trong hanh ong cua cuoc song cu the, tc la: tin lam sao,th phai song lam vay.

 

Sesto Hoang Van Luc chuyen y.