LUAT TIEM TIEN TRONG LUAN LY

Alain You [1] .

"Luan ly, tren ly thuyet, bao gi cung ep,  nhng trong thc te, moi ngi co gang gi c  bao nhieu hay bay nhieu!"

Th hoi ai trong chung ta cha he nghe ti  mot li nhan xet nh vay, va nhieu khi con nghe  ca tieng th dai bat lc i kem theo na?  Dng nh co mot cai ho sau khong the vt qua c,  phan cach gia mot ben la giao thuyet vi cau truc  ro ret, trong o moi yeu to c xep vao cac  muc ro rang, s lien he gia cac yeu to vi  nhau c nh ngha mot cach chnh xac, cac loai thien va  ac c eu phan nh ro, va ben kia la thc  te het sc phc tap, khong lam sao xep noi c vao  trong cac loai pham tru ma cac sach giao khoa luan  ly a nh ngha ro. Cac nha luan ly (cac nha  giao duc, cac v giai toi, vv..) luon phai dung  en nhng bien phap lng chng, na vi so  vi khuon kho ly thuyet cua khoa luan ly.

Tren bnh dien hoan vu, co mot v du that au long  ve tnh trang phan cach gia ly thuyet va thc hanh  nh va noi, a xay ra sau vu thong iep Humanae  vitae (S song con ngi = HV) [2] len an viec  dung cac phng tien nga thai nhan tao.

Ai cung biet la nhieu muc t va than hoc  gia a to ra bat ong quan iem vi thong iep HV.  Nhng ong thi, nhieu ngi khac lai coi giao huan  can am cua c Phaolo VI la mot s iep tien  tri cho thi ai chung ta, nhng du sao i na kho  khan van con: lam sao dung hoa nhng oi  hoi cua tnh yeu chan that va ven toan vi  s yeu uoi cua con ngi va cua cac oi  v chong, s yeu uoi ma Me Giao Hoi khong the khong  biet en trong vai tro giao duc cua mnh?

Mot trong nhng muc tieu ma Thng Hoi ong Giam  Muc (THGM) the gii ve gia nh nhom tai Roma vao  thang 10 nam 1980 luon nham ti, la lam sao huy  bo c s cach biet noi tren gia ly thuyet va  thc te, v s cach biet nay va gay au kho cho  moi ngi va lam cho giao huan luan ly cua  Hoi Thanh b mat tn nhiem. V the cac ngh phu a i  ti cho xac nh s hien hu cua mot th luat  tiem tien: luat nay nhn nhan rang s hoan cai  oi hoi thi gian. ng trc mot quy luat cha  the ap dung ngay c trong luc nay, v co mot so gia  tr khac cung b e doa, th oi khi ngi ta co the  chap nhan mot thi han nao o vi mot so ieu kien.

Nhng dng nh va khi luat c neu len, a co  nhieu iem m ho xuat hien lien quan en luat nay, ngay  trong khoa hop o cua THGM. c Gioan Phaolo II,  trong bai giang be mac, [3] lan au tien a neu bat s hien hu cua luat  nay, nhng ong thi ngai nhan manh s khac biet  cua luat o vi mot lap trng co ve tng t  nhng khong the chap nhan c: "ieu ma ngi  ta goi la luat tiem tien hay la con ng tiem  tien, khong the c ong nhat hoa vi s tiem tien cua  luat, nh the co nhng cap bac va nhng hnh thc  quy luat khac nhau tuy theo moi ca nhan va hoan  canh khac nhau." (so 8)

Sau khoa hop cua THGM, c Hong Y Ratzinger,  bay gi con la Tong Giam Muc Munich, a lam  mot ban tong ket ve THGM cho cac linh muc trong  giao phan cua ngai. c Hong Y a goi luat tiem  tien la mot "y tng mi me cua THGM.  Y tng nay a tr thanh mot trong  nhng vien tng sau xa nhat cua THGM va  luon hien dien trong cac van e ac thu cua cong  ngh" (3).

Mi nam a troi qua sau phien hp ay. Moi ngi  eu con nh bien co mi ay: cha Haering a viet  mot bai bao xin Toa Thanh danh s nang   nhieu hn cho cac than hoc gia biet ac biet chu y en s  yeu uoi cua con ngi trong giao huan cua ho.  Cha Haering a c bao Osservatore Romano tra  li trong so ra ngay 16.2.1989. [4] Cau tra li nay a  cho thay nhan xet tinh te cua HY cu TGM  Munich: cot yeu va trong tam cau tra li la  nhac lai s hien hu cua luat tiem tien, c Huan  Quyen chnh thc cong nhan, vi ieu kien khong c lan  lon luat nay vi s tiem tien cua luat, s phan  chia luat thanh nhieu cap o, v ieu nay khong the  chap nhan c.

Viec gi lai mot vai bien co lch s tren ay ch  co muc ch cho thay tam quan trong cot yeu cua luat  tiem tien trong nhng suy t luan ly ngay nay. Va  v s ap dung luat nay co nhng ham ho nguy hiem  nen can phai hieu ro nhng g Huan Quyen chap  nhan va nhng g c b coi la khong the chap  nhan c. Trong phan hai, chung toi se ni rong suy t  ve mot vai bai chu giai chnh thc, giup chung  ta thay ro tat ca chieu kch cua luat nay  va cho ng quan trong cua no trong nhng tranh  luan hien nay va trong luan ly noi chung.

I - "FAMILIARIS CONSORTIO

a) Luat Tiem Tien ...

Tong Huan Familiaris consortio (FC/To am gia nh) [5] c cong bo sau THGM ve gia nh la  van kien au tien cua Huan Quyen thc s pho bien trong  dan chung thanh ng luat tiem tien. Tong Huan  cung ban ve luat nay trong hai oan khac nhau.

Trc tien trong phan nhap e (= phan I: "Nhng gii  han va bong toi cua gia nh ngay nay"), Tong  Huan cho thay s can thiet phai hoan cai ngay  cang sau am hn e song cac gia tr Phuc Am. S  hoan cai o khong bao gi bat au t con so khong,  nhng da vao nhng g ma moi ngi a  tiep nhan c t mau nhiem Chua Kito, e roi dan  a ho ngay cang i xa hn na, lam sao e mau  nhiem ay ngay cang c thap nhap sau vng hn  vao trong cuoc song cua ngi tn hu.

V vay, s hoan cai toan bo khong the thc hien  trong mot ngay. No tng ng vi mot tien trnh tang trng  co tnh chat s pham ma nhng ngi song trong  thi gian nh chung ta eu phai trai qua (so 9).  Chung toi se phan tch ky lng oan van nay  trong phan sau.

oan hai ban ve luat tiem tien (so 34) lien quan en  van e phuc vu s song.

Trc het oan nay nhac lai s chap nhan hoan toan  cua THGM oi vi giao huan cua thong iep Humanae vitae ve quy luat truyen sinh (so 29). Trat t  luan ly, xet cho cung, bat nguon t chnh Thien Chua,  ang Tao Hoa. Trat t nay khong the la nguyen nhan  gay ra s chet, trai lai no phuc vu s phat trien toan  ven nhan tnh cua moi ngi. Tuy nhien, ay,  oan so 34 cua Tong Huan Familiaris consortio xac  nh ro rang ieu ma chung toi va goi tren  ay la mot "tien trnh tang trng co tnh chat  s pham" :

"Con ngi ... la mot hu the trong  lch s. Ngay qua ngay con ngi t xay dng  ban than bang nhieu chon la t do. V the, con ngi  nhan thc, yeu thng va lam s thien theo cac giai  oan tang trng cua mnh" (FC, so 34,3)

ay chung ta thay noi en mot yeu to rat ang  chu y: con ngi la mot hu the lch s. Qua s kien nay, .Giao Hoang muon noi rang khong phai  mot sm mot chieu ma con ngi at en s trng  thanh hoan toan ve luan ly. Con ngi ch at  ti mc hoan hao o mot cach t t. V the  ngi ta khong the oi mot tan tong, cha c  chuan b, phai thi hanh nhng oi hoi ve  luan ly nh mot kito hu khac a tien xa tren ng  thieng lieng. Ngi tan tong ay cung cha hieu  c nhng oi hoi luan ly o "con ngi  nhan thc.. s thien theo cac giai oan tang trng cua  ho").

V the, i song luan ly bat au trc het bang cach  muon biet au la ieu thien ch thc, muon "biet  cac gia tr c luat Thien Chua am bao va thang  tien." Tiep en la lam sao "the hien" cac gia tr ay cang nhieu cang tot "trong nhng  chon la cu the." Tuy nhien, GH phan biet ro  rang s khac biet gia luat tiem tien va tnh  chat tiem tien cua luat, va ngai minh xac rang  luat Chua khong the ch c coi nh "mot ly tng  can at ti trong tng lai," nhng nh mot "menh  lenh cua Chua Kito, truyen phai nghiem chnh khac  phuc nhng tr ngai." Chung toi se tr  lai s phan biet nay trong phan di ay. Bay gi  chung ta hay quan sat s mo ta con ng tiem  tien cua cac oi v chong :

"ng loi s pham cua Giao hoi co nhiem vu  phai lam sao, trc het, cho cac oi v chong  biet ro ao ly cua thong iep Humanae vitae nh  mot quy luat trong i song gii tnh, va chan thanh  co gang thiet lap nhng ieu kien e tuan gi quy  luat o" (so 34,4).

Chung ta hay chu y en ieu ma Tong Huan oi  hoi ay:

        nhn nhan quy luat va chap nhan nh luat day;

        chan thanh co gang thiet lap nhng  ieu kien" e tuan gi.

Tong Huan khong noi rang sau khi a nhn nhan quy luat,  th phai tc khac tuan hanh nguyen ven, nhng "hay  chan thanh co gang thiet lap nhng ieu kien"  e co the thi hanh. Tnh chat lch s cua con ngi,  nh a nhac en tren ay, khien cho con ngi co the  khong ap dung nguyen ven ngay quy luat c. ieu "trc  het" oi buoc con ngi ay la phai  tm ra cac phng tien e thi hanh tron ven quy luat o.

Noi chung, Tong Huan a xac nhan nguyen tac nay ngay  trong phan nhap e khi noi ve "tnh chat tiem tien  cua viec hoan cai," nhng Tong Huan ch noi mot  cach rat tong quat.

Trong oan van nay co mot loi noi ma toi thay rat  xuc tch va rat ro rang. Tong Huan noi (so 9):

 "Can co mot s hoan cai lien tuc, thng  xuyen ... c the hien cu the bang mot no lc ngay  cang tien xa hn. Nh the mot tien trnh sinh ong c phat trien dan dan tien xa hn nh s thap nhap  t t cac n Chua va nhng oi buoc cua  tnh yeu ngai (...). V the mot tien trnh tang trng  t t la ieu can thiet."

Toi thiet ngh, trong thanh ng "tien trnh sinh  ong," chung ta thay c toan bo cha khoa e  ap dung luat tiem tien nay, va co the bai bo  c s phan cach gia phng thc s pham tiem tien  va ao ly cua Giao hoi.

Neu chung ta thay mnh khong co kha nang tuan gi  ay va bay gi nhng oi hoi  cua tnh yeu chan thc do Giao Hoi trnh bay, th ieu quan trong la nhn nhan gia tr cua oi hoi  ay, la c muon song tron ven oi hoi o cang  sm cang tot va dung cac phng the cu the, t  nhien va sieu nhien, e khi au tien trnh sinh ong  cua no lc hoan cai theo chieu hng o.

e xac tn ve tam quan trong cua tien trnh sinh ong nay, chung ta hay xet ky hn van mach cua  thanh ng o:

"Can co s hoan cai lien tuc, thng xuyen.  S hoan cai nay oi hoi noi tam tn hu  phai t bo moi s ac va gan bo vi toan  bo s thien, ong thi c the hien cu the bang mot  no lc ngay cang tien xa hn. Nh the mot tien  trnh sinh ong c phat trien..."

Chung ta hay e y ieu nay la, trong s phat  trien tien trnh, ban au ch can "noi tam tn hu  t bo moi s ac va gan bo vi toan bo s  thien." [6]   c giao hoang khong  oi hoi ho phai loai bo hoan toan  tat ca moi hanh ong xau, ngay t giay phut au,  nhng la co gang trong noi tam e khc t cac hanh  ong xau va gan bo vi ieu thien (chung ta thay   ay ngai nhan manh en s can thiet phai biet luat  luan ly). Thai o noi tam nay c the hien qua cac  hanh ong ngay cang loi keo chung ta tien ve  s tot ep hn, cho en khi co the thc hien nhng hanh  ong khach quan la tot ma quy luat a khuyen khch  thc hien. V the, menh lenh khong nam trong chnh hanh  vi can thc hien, nhng nam trong thai o co gang hng ve  viec thc hien hanh vi ay.

Chung ta gap lai ni ay chnh ieu ma so 34 cua Tong  Huan Familiaris consortio a giup chung ta kham pha  ra oi vi trng hp ro ret cua quy luat a c thong iep Humanae vitae xac nh.

e thiet lap va duy tr tien trnh o, Giao Hoi a  hanh ong va giong nh mot nha giao duc va  ong thi cung va giong nh la mot ngi  me oi vi cac oi v chong (so 33). Trong t cach la  mot nha giao duc, "Giao Hoi khong ngng tuyen  giang quy luat luan ly," nhng trong t cach la  ngi me, Giao Hoi biet ro nhng kho khan that  s ma con cai mnh gap phai. V the ng loi  s pham cu the va ao ly phai luon luon i oi vi  nhau. Phng phap s pham ch thc cua Giao Hoi nham vao  viec "tao nen va nang tat ca cac ieu  kien ve mat nhan ban, tam ly, luan ly va thieng  lieng, nhng ieu kien khong the thieu c e co the  hieu va song cac gia tr va quy luat luan ly."  Noi mot cach khac, Giao Hoi tuyen giang quy luat luan  ly (benh vc mot gia tr), va ong thi Giao Hoi  giup con cai mnh tien bc trong chieu hng o, "bang  cach tao ra va duy tr cac ieu kien thiet yeu,"  mot mat e loai bo ieu ac ("t bo s  xau," so 9), mat khac e co vo s thien ("gan  bo vi s thien trong moi chieu kch cua no").

Chung ta hay e y: thai o s pham cua Giao Hoi  khong quy ve chnh viec vi pham tnh duc. Giao hoi at s  vi pham tnh duc nay trong mot khung canh rong ln  hn: tam ly, luan ly va thieng lieng. V vay, can phai  e y en tat ca cac chieu kch o e tien trien trong  viec thc thi quy luat, ch khong phai ch e y ti chnh  viec vi pham luat, hoac ch nhan manh trc tiep ti viec  vi pham.

Nhng can phai y thc rang tien trnh hoan cai t  t nay khong phai mot sm mot chieu ma co  the thc hien c, va GH, trong cng v la  mot ngi cha tinh than, a khong quen nhac ieu o  cho cac nha giao duc hoat ong trong lanh vc muc  vu gia nh; ngai noi rang: "trong cuoc song than  mat v chong co lien he ti y muon cua hai ngi,  nhng ca hai eu c mi goi c x tam au y  hiep vi nhau: ieu nay oi hoi rat nhieu kien  nhan, cam tnh va thi gian" (FC 34,6).

Hn na, cuoc hanh trnh nhan ban va tinh than  cua oi v chong con bao gom: "Y thc  ve toi loi, long chan thanh quyet tam tuan gi  luat luan ly, s vu hoa giai." Nh the, oi  vi c Gioan Phaolo II cung nh oi vi c Phaolo VI,  con ng tien ti quy luat luan ly can tuan gi  bao gom viec nang lanh nhan b tch Hoa Giai.

b) ...ch khong phai la tnh tiem tien  cua luat.

ng trc s viec Giao hoi chnh thc nhn nhan s tien  trien t t cua lng tam va cua cac oi  v chong, tat se nhan thay ay la luc phai xac  nh ro ve s m ho can phai tranh, s m ho ma  c Gioan Phaolo II a to giac di danh hieu la "s  tiem tien cua luat."  GH a ban ro  rang ve ieu nay trong so 34 cua Tong Huan Familiaris  consortio. Trong oan nay, ngai lay lai nguyen van  mot phan bai giang be mac THGM ngay 25  thang 10 nam 1980.

Trong khuon kho o, neu ngai tom tat cac e tai  chnh ma cac ngh phu a ban en, th ieu o  khong co ngha la ngai coi mnh ch la chiec may  thu bang hoac nh mot ngi tng thuat lai ma  thoi. S kien ngai neu len mot so lap trng cua  Cong ngh co ngha la ban than ngai ong y vi  cac lap trng o; nhng ang khac, ngai ch co  the lam cho cac lap trng o c them khi  sac nh nhng xac tn sau xa cua ngai.

Mot trong nhng muc tieu can ban cua cac Ngh  phu la lam sao giam bt ho chia cach rat nhieu  khi xay ra gia mot huan giao luan ly tren ly thuyet  rat hay ep nhng thng b coi la khong the ap dung  ngay c, va ben kia la ng loi s pham muc  vu biet chu trong en s yeu uoi cua con ngi,  nhng oi khi lai quen mat muc tieu ma moi ngi  phai at en.

Mot huan giao luan ly xng vi ten cua no phai  chu y en ca hai kha canh cua thc tai o. ay  cung chnh la ieu ma c Gioan Phaolo II a  tom lc nh sau, coi o nh la moi quan tam lien l cua  cac ngh phu: "xay dng chan ly trong c bac ai."  Tuy nhien ngai muon bo tuc cong thc nay bang mot  vai suy t ca nhan ay y ngha cho thay s quan bnh trong  quan tam muc vu cua ngai:

"Chung toi muon them vai li (...), nh e  e cao nhng cong viec trong bon tuan qua: ngha la  khong ai co the thc hien c bac ai bang mot the thc  khac vi s that (...). Thanh qua chnh cua  khoa hop THGM nay tai s kien: cac ngha  vu cua gia nh - ma ban chat cua no la  bac ai - ch co the c chu toan neu ngi ta song  tron s that (...). Chnh s that mi giai thoat; chnh  s that mi hng dan; chnh s that mi m ng  dan en s thanh thien va s cong chnh." [7]

Ket luan tong quat cua GH ng dung mot cach trc  tiep va tc khac vao ngay trng hp chung ta  ang ban. Mac du c Gioan Phaolo II hoan toan  chap nhan co mot s tiem tien trong viec ap ng cac yeu  sach luan ly, nhng ong thi ngai khong he co y  nh m ca cho s thao th. Noi mot cach khac, tuy  van e ay la"xay dng s that trong c  ai," nhng khong c quen rang "khong ai co the song  c ai cach nao khac hn la song trong s that."  Va s that nay c GH ong nhat hoa vi  luat luan ly khach quan do quy luat e ra. V the, trc o,  GH a nhan nh rang:

"Khong c coi luat le ch la mot ly tng  phai at en trong tng lai; nhng phai coi luat le  la mot gii ran cua Chua Kito, ngo hau nghiem  chnh vt qua cac chng ngai."

Ngi ta ch co the chap nhan (...) "tien trnh tiem  tien" ni nhng ngi thanh thc tuan gi  luat Chua va tm kiem nhng ieu thien ma chnh  luat le "bao ve va co vo." Khong c  ong nhat hoa ieu ma ngi ta goi la "luat  tiem tien," hoac "con ng tien dan len" vi  s phan chia luat thanh nhieu cap bac khac nhau, nh the  co nhng cap bac va nhng hnh thc gii luat  khac nhau tuy theo ca nhan va hoan canh khac  nhau. Tat ca moi oi v chong eu c mi goi nen  thanh trong bac hon nhan, theo thanh y Thien Chua va  n goi nay c thc hien tuy theo mc o con ngi  co kha nang ap lai gii luat cua Chua, trong mot  thai o tn thac thanh than ni n thanh va ni y ch  cua chnh mnh" (so 8).

c Gioan Phaolo II con e cap en s m ho co the xay  ra gia luat tiem tien va s phan chia cap bac trong  luat: gan ba nam sau o, ngay 17-9-1983, trong mot cuoc  hoi thao ve s sinh san co trach nhiem, khi ngo  li vi cac tham d vien, ngai minh xac rang: [8] .

"Trc het phai tranh "s phan chia cap o"  trong luat cua Thien Chua theo cac hoan canh khac  nhau ma cac oi v chong gap phai. Quy luat luan  ly bieu lo cho chung ta thay biet ke hoach cua Thien  Chua ve hon nhan, s tot ep hoan toan cua tnh  yeu v chong. Muon giam thieu ke hoach ay cua Thien  Chua, tc la thieu ton trong pham gia con ngi (...).  Ngi ta co the t hoi: s d co s lan lon  gia s "phan chia cap o trong luat" va "luat  tiem tien," phai chang o chnh la v co s thieu  quy chuong luat cua Thien Chua. Ngi ta cho rang  luat Chua khong thch hp vi moi ngi, moi hoan  canh, va v the ngi ta muon thay the luat Chua  bang mot th trat t khac vi trat t cua Chua."

Nh the, t tng cua c Gioan Phaolo II that ro  rang: Luat Thien Chua the hien qua quy luat luan ly la  mot menh lenh. o la S that ve con ngi. Va  ngi ta ch co the chap nhan mot s tiem tien trong  viec chu toan luat o vi ieu kien la phai coi  luat nay la mot muc tieu phai at en, cang  nhanh cang tot, va phai dung moi phng the  e thc hien luat o.

Bay gi ngi ta thay ro hn s phan biet cua GH gia mot ieu "ch la ly tng"  va mot "gii ran cua Chua Kito." Ly tng  th xa vi va khong co tnh cach menh lenh (bat buoc),  con gii ran th oi hoi phai dan than quyet  liet e chu toan. Co mot dien van khac cua .Thanh  Cha cho chung ta thay ro hn na ve van e nay.  o la bai huan du danh cho ai hoi lan th 10  cua Thanh Bo Truyen Giao cac dan toc. ai hoi nay  co e tai la "vai tro cua gia nh trong  boi canh truyen giao," nhom tai Roma hoi thang  10 nam 1981, ngha la vao giai oan chot cua viec  soan thao Tong Huan Familiaris consortio (cong bo  vao thang 12 cung nam ay). Luc o chac chan c  Gioan Phaolo II a nam chac cac t tng chnh yeu  trong Tong Huan ngai sap cong bo.

Nhan thay co rat nhieu loai i song gia nh khac nhau  tren the gii, cau hoi c at ra la: au la  vai tro cua mau gia nh kito gia nhng  kieu mau gia nh khac nhau nh the. Cau tra li  cua TC that ro rang:

"Ve phan chung ta, trong t cach la nhng tn  hu Kito va la nhng ngi chu trach nhiem  oi vi cong cuoc truyen ba Phuc Am, chung ta la  nhng ngi mang en va benh vc kieu mau  gia nh "cua chung ta," c goi la gia nh  kito. o chnh la quy luat e tham chieu, o chnh la  kieu mau can phai tai dien!

Phai chang o ch la mot ly tng, ngha la  mot cai g tru tng, va cho du co that ep,  that gi cam i na, th cung khong the nao  the hien qua phong tuc c? Chac chan la khong phai  nh the, va chnh v ly do o, v s cap thiet phai  em no ra ap dung ma a nay sinh ra cac van e  te nh tren bnh dien y thc he va muc vu." [9]

Khi c Gioan Phaolo II a qua quyet rang luat cua  Thien Chua khong phai ch la mot "ly tng"  ma thoi, ngai nham ti ieu nay la luat cua  Chua phai c thi hanh cu the. Luat o khong phai  la mot ke hoach xa vi rat ep nhng khong tng,  mot ieu tru tng lam cho chung ta m c nhng tuyet  oi khong the thc hien cu the c.

Luat luan ly la do Thien Chua ban. V the no ch co tac  dung vach ro va bao ve ieu tot lanh nhat  cho chung ta. Chung ta phai sot sang co gang ton trong  luat cang mau le cang tot, vi niem tn thac rang,  trong t cach la ang Tao Hoa, neu ngai a e  ra cho chung ta nhng oi hoi ay th, trong t cach  la ang Cu chuoc, ngai cung se ban cho chung  ta nhng phng the e tuan gi luat.

   Chung ta thay thai o nay hoan toan khac vi  thai o song theo s "phan cap o trong luat le"  ma c Gioan Phaolo II a len an, thai o trong o  ng s trang thai thu ong: "Luat o kho qua  oi vi toi. Toi ch can tuan gi phan na va  toi tiep tuc song nh t trc en nay."

Qua o chung ta thay rang yeu to nong cot e luat tiem  tien co the tien hanh tot chnh la s thiet lap  mot tien trnh sinh ong theo chieu hng ma luat  a ch dan. Tien trnh o se giup chung ta tien  ti mot tnh yeu sung man hn, di tac ong ong thi  cua n thanh Chua va s hp tac t do cua chung  ta, c the hien qua nhng co gang cu the va that  s.

c) Tom Lc

Sau cung chung ta co the tong hp cac giai oan trong  toan bo tien trnh tiem tien cua viec tuan gi  luat nh sau:

        Cong nhan rang quy luat la ieu ch ro s  thien chan thc cho toi.

        Neu toi tuyet oi khong the nao ap dung quy  luat ay mot cach hoan toan trong luc nay, th  t ra toi cung co gang hng ti. e c nh vay, toi  phai khi s mot tien trnh sinh ong nham tao nen  nhng ieu kien can thiet e lam sao cang ngay  cang co the tuan gi quy luat o cho hoan hao  hn. Tien trnh sinh ong nay nham keo toi ra xa s d  va lam cho toi gan bo vi s thien. Tien trnh o  khong ch gii han trong s co gang trc tiep cua y  ch e tranh s loi luat, nhng con bao gom ca  viec gia cong dung u moi yeu to thuan li e thi  hanh luat: gi mnh, cau nguyen, lanh nhan cac  b tch, kho che, la chon cac giao te, v.v...

II. CAC THIEN CHU GIAI CHNH  THC

a) Chu giai cua c Hong Y Ratzinger

Trong phan nhap e, chung ta a thay tam quan trong ma HY Ratzinger a nhan thc c trong viec neu bat  luat tiem tien, va thc s ngai a y thc nh  the t ngay sau khi Thng HGM the gii nam 1980  be mac. [10] Khi o, HY a  coi luat tiem tien nay la "mot trong nhng  vien tng sau xa nhat cua Thng HGM."

Chu giai ve luat nay cho hang giao s cua  ngai, luc ay HY con la TGM Munich,  ngai a giai thch rang, thanh y cua Thien  Chua khong thay oi, ch co chung ta mi thay oi, chung ta  ang tren ng tien en thanh y Chua, trong t cach la  Dan Chua cung nh trong t cach la nhng ca nhan.  V the, luc nao chung ta cung can phai t hoi  au la thanh y Chua trong luc nay.

Qua o chung ta hieu rang chung ta se khong bao gi  en ni va ieu quan trong oi vi moi ngi la  tiep tuc i tren con ng o, trong thanh y Chua. Tnh  trang "luon tren ng i" o c cu  the hoa hai cap o: nhan thc va thc hanh  ve luan ly. Toi ngh ay chung ta co mot s minh xac  that hay: o la luat tiem tien khong nhng ch ap  dung tren bnh dien thc hanh ma thoi, nhng ca  tren phng dien nhan thc ve luan ly na.

Chung ta tr lai hien tng hoan cai: he chung  ta cang tien gan en Chua Kito (hay la he chung  ta cang e ngai chiem hu chung ta), th chung  ta cang kham pha ra nhieu yeu sach mi cua tnh yeu  can phai mang ra thc hanh sau o.

Nhng chung ta thc s co quyen qu trach mot ngi  la khong thc thi mot le loi hanh ong ma ho  cha hieu ro ve tnh chat co can c cua no hay khong?  o la mot trng hp lam lan khong the khac  phuc c. Luc ay, co the s hieu biet toi thieu can thiet  ch la mot s tn thac tuan theo giao huan cua Huan  Quyen.

Sau o mot chut, trong bai trnh bay ve THGM, lien quan en cac van e muc vu, HY Ratzinger tr  lai van e luat tiem tien, nhng e noi ve viec nga  thai. [11] Ngai trnh bay  cho thay la quy luat cua thong iep Humanae Vitae  bao ve con ngi mot cach sau sac, va minh xac  rang:

"v the (...) cho du co that ro rang, th  quy luat nay cung khong phai la cng nhac,  trai lai no van co the tiep nhan nhng tham nh  khac nhau tuy theo nhng hoan canh luan ly  khac nhau." Tat ca nhng ieu nay cho thay  "chieu kch sau xa cua quy luat," mot quy luat mang  ban chat lam ng i va muon at ngi  ta vao trong con ng ay (...), nhng neu ngi  ta khong len ng va neu ngi ta da vao  ban chat lam ng i cua no e noi rang  quy luat o ch co tnh cach dng dng (= khong bat buoc),  th ieu o co ngha la ngi ta phu nhan no ..."

Toi thiet tng co the noi rang ay chung ta co  mot li tuyen bo rat quan trong e giup cho hieu ro,  mot mat la luat tiem tien trong hai chieu kch cua  no (van e nga thai va s hoan cai cua con  ngi), va mat khac la van e sau ay, mot van  e chu yeu trong luan ly can ban: au la vai  tro cua quy luat va lng tam trong mot quyet nh  luan ly? Nong cot cau tra li ma v Tong  trng tng lai cua bo Giao Ly c Tin a ra c  tom gon trong vai iem nh sau: quy luat noi vi noi tam  sau tham cua con ngi (= vi lng tam cua con  ngi). Muc ch cua quy luat la giup con ngi  len ng. Nhng chnh con ngi, tuy theo mc o  anh sang nhan c va trong nhng hoan canh  cu the, co the xac nh mnh co the len ng theo cach  thc nao va trong mc o nao. ieu quan trong  la ho tien len ch iem a c vach ra.

b) Chu giai cua c ong Cox Huneeus

Sau khi Tong Huan Familiaris Consortio c cong bo, nhieu  bai chu giai co the gia a c ang tren bao Osservatore Romano (bang tieng Y), moi bai  neu bat mot kha canh trong giao huan cua Thng HGM.  Trong so nhng tuyen ngon o, co hai bai ac biet  co lien he ti van e cua chung ta.

Bai th nhat cua cua c ong Huneeus, Tong th  ky Hoi ong Toa thanh ve gia nh, viet ve "Muc  vu gia nh di anh sang cua Familiaris Consortio." [12]  

Toi thay nong cot cua bai bao nay nam trong  phan th II vi tieu e "Cac nguyen tac muc vu."  Cac nguyen tac nay quan trong v tuy rang chung ban  ve muc vu gia nh noi chung, nhng chung cung co the  c ap dung trc tiep vao van e cu the la nga  thai cung nh ap dung cho mot vien tng rong ln  hn, o la s hoan cai noi chung, tc la hai lanh  vc ma chung ta ang ban en trong bai nay.

Da vao Tong Huan Familiaris Consortio, so 65 va  nhng so tiep theo o, c ong Cox Huneeus neu bat rang  viec muc vu gia nh phai co tnh cach "hu  c, pho quat va tiem tien." Hu c, v ay la  mot cong oan song ong, gom nhng con ngi linh  ong. Ma, s phat trien cua mot sinh vat th phai  c thc hien di s thuc ay cua nguyen ly song  lam cho no sinh ong.

"Ngha la khong phai do s ket hp cac yeu  to lai vi nhau do mot sc manh t ben ngoai, nhng  la do sinh lc cua mot nguyen ly song noi tai...  Trong trng hp gia nh, nguyen ly noi tai o la  ... tnh yeu."

Ngoai ra, mot sinh vat th tang trng dan dan.

"Chung ta khong the gat hai ngay cac hoa qua. Phai  rong tay gieo vai va i cho hat giong, sau khi ri  xuong at, c tiep nhan va i sau vao long  at e cuoi cung sinh ra hoa trai: mot hoa trai rat mong  manh luc ban au va oi hoi rat nhieu chu tam  va va kien nhan, va sau o mi tr nen  manh me va cng trang."

Sau cung, s phat trien mot cay co c thc hien  t nhng nhan to lam mam mong san cho no. oi  vi moi gia nh, v muc t can phai quan tam kham  pha cac gia tr a tiem an trong o, e roi t o  dan dan giup gia nh hieu va song cac gia tr khac cho  en khi at ti s sung man cua i song Kito;  hay ung hn, s sung man se ln nho trong moi  trng hp, tuy theo y nh nhiem mau cua Thien  Chua va li ap tra quang ai cua con  ngi.

Phan con lai trong bai chu giai cua c ong  Cox Huneeus khong mang lai yeu to nao mi, nen chung toi  khong noi them ve bai nay. Nhng toi thay y tng  ve s tang trng hu c giup chung ta hieu ro  tien trnh hoan cai sau xa, en t noi tam, va  dien ra ni moi tam hon; no oi hoi "ngi  vun trong" phai lo san soc ky lng va  phai that kien nhan.

Hien nhien la ay chung ta gap lai tat ca  cac du ngon trong o Chua Giesu so sanh s tang trng  cua Nc Tri vi s phat trien cua mot cay,  hoac du ngon cay nho va cac canh nho (Ga 15), trong  o hnh anh ve s lien ket mat thiet vi Chua Kito  cho chung ta cam nghiem c lch s than linh, lch  s n cu o c ghi chep ni moi ngi chung  ta, qua o Thien Chua to ra la nha s pham day  do nhan loai.

c) Chu giai cua c Hong Y Lustiger

Qua s oi chieu vi cac du ngon ve Nc Tri va  ve vn nho, chung ta i thang vao bai chu giai  cua HY Lustiger. [13]

T tng chnh cua c Tong Giam Muc Paris an khp  vi nhng phan tch va e cap en, theo o s hoan  cai la ket qua s tang trng cua n thanh  trong chung ta, c hoat ong muc vu cua giao hoi kch  thch.

Tuy nhien, ngoai nguyen tac th nhat, bai chu giai  con them mot nguyen tac th hai (tr.319s) oc ao hn  va cung quan trong nh nguyen tac th nhat. HY  Lustiger phan tch ng loi s pham cua Chua Giesu  oi vi cac mon e cua Chua. Neu ly luan theo ngon  ng cua loai ngi, chung ta co the tng  tng mot boi canh nh sau:

Trong vong ba nam chung song vi Ngoi Li nhap the,  Mi Hai tong o dan dan c ngai dan vao  quan iem cua ngai ve the gii va ve cac bien  co; ho c a vao trong s mang cua ngai. Va  cuoi cung khi Thay gia t ho e ra i, s hoang  mang cua ho khong en noi qua ln lao nh ngi  ta lo s, v ho u trng thanh e noi nghiep  Thay coi soc Giao Hoi mi khai sinh va ieu khien Giao  Hoi theo nhng nguyen tac va phng phap cua chnh  Chua Giesu.

Vay ma, khi oc ky cac Phuc Am, ngi ta nhan  thay rang ng loi s pham cua Chua Kito khong nh  the, nhng hau nh trai ngc lai: cang en luc Chua  Giesu phai chu kho nan, ngi ta cang thay ho  chia cach sau rong them gia mot ben la nhng  oi hoi yeu thng va trung tn ma Thay e  ra va ben kia la s yeu uoi cua cac Tong o,  s yeu uoi ma chnh ho cung khong lam sao y  thc noi.

"Chnh trong luc Chua Giesu tien bc len Gierusalem,  luc ma ngai hng tron ve cuoc kho nan, th o la  luc ma cac Tong o khang c manh me nhat chong  lai nhng giao huan ve hon nhan va tnh duc, ve  s vang phuc Thien Chua cho en o phai bo het moi  cua cai the gian, ve s ham danh vong va quyen  hanh, ve s hoan toan t bo e khiem  ton phuc vu (Mc 10): bao nhieu la dau hieu ve s mu  quang cua cac Tong o khi ho c dan ti ben them  cuoc kho nan, e roi ho thot len mot cau hoi tuyet  vong: ANh the th ai mi co the c cu roi?', en  o Anhn ho, Chua Giesu' ap: Aoi vi con ngi la  ieu khong the c, nhng oi vi Thien Chua th moi s  eu co the'" (Mc 10, 26-27) (tr.320).

Ch khi cac Tong o y thc c s yeu uoi va s mu  quang cua ho oi vi chnh ban than mnh cung  nh oi vi Chua Kito (cac ong khong hieu noi va rot  cuoc a bo Chua e chay tron) -- va nh  vao s tha th cung nh nh n cua Chua Thanh  Linh -- th ho mi c bien oi, c giai thoat va  co kha nang hien thc nhng g ma ho a khong  bao gi ngh ti.

"Menh lenh cua Chua Kito oi vi ho khong con  la mot yeu sach kinh khung co the giet chet c,  nhng ma la mot hong an ban s song nh cong  trnh cua Chua Kito va sc manh cua Chua Thanh  Linh. Nh vay ho c tai sinh trong sc manh va c  song nh con cai Thien Chua" (tr.320).

Chung ta thay rang yeu to quyet nh trong s bien oi nay  chnh la y thc cua cac tong o ve s yeu uoi  cua ho trc oi hoi cua tnh yeu ma Chua  Kito e xng. Nh the chung ta co the hieu rang ng  loi s pham cua Giao Hoi, trong niem trung thanh vi  v Hon phu va Thay cua mnh, khong bao gi co the  la tranh noi ti cac yeu sach cua Chua, hoac la  giam bt i. Trai lai, khi nhac lai s that ve con ngi  vi tat ca s cao trong cua nhan pham, Giao Hoi  ch giao cho con cai mnh biet nhng thieu sot cua  ho, va, trong mau nhiem s chet va song lai, Giao  hoi giup ho m rong tam hon e on nhan hong an s  song than linh. Theo ngha o, "chnh tnh chat khong  phan cap o trong luat la nen tang cua luat tiem  tien" (tr. 322).

Noi khac i: v Giao Hoi khong giam bt oi hoi  cua luat Chua, nen con ngi c kch thch e nhn  nhan s bat toan cua ban than mnh. T o,  con ngi dan dan ci m on nhan tac ong cua  Thien Chua trong tam hon mnh e co the dan dan chu toan  le luat a c nhac nh. Va qua o, "giao  huan cua Giao hoi ve con ngi, xet cho cung khong  phai ch la mot bai dien van ma thoi,  nhng la mot tac ong nham khai sinh mot tao vat mi,  la ban khai sinh cua con ngi mi" (tr.  322). Nhan xet nay cua HY Lustiger co the bo  tuc va giup hieu ro nhng suy t ma HY Ratzinger a trnh bay vi hang giao s cua  ngai ve le luat va lng tam: neu chung ta ch noi  rang le luat soi sang lng tam e khch le con ngi  "len ng" th chung ta con lai trong  khuon kho cua mot nen luan ly hoan toan la  pham nhan. Nhng c TGM Paris noi them rang le  luat tac ong trc het "qua logic cua n thanh,"  ngha la, khi to cho chung ta thay nhng khiem khuyet  cua mnh, le luat kch thch chung ta m rong tam hon  on nhan n s song than linh cua Chua.

T o chung ta c giai thoat khoi nhng  hep hoi cua mnh, va chnh Chua Kito dan dan ln  len trong chung ta. Ngai se giup chung ta thc hien  nhng g chung ta khong the m c trc o, va ong  thi ngai mac khai cho chung ta nhng oi  hoi sau rong hn na cua tnh yeu.

Nh the, chung ta thay vai tro cua le luat (hay noi  tong quat hn la nhng giao huan cua Giao Hoi)  mot ang nham soi sang lng tam va mat khac la  nham ngan can chung ta ng t bao cha mnh,  khien chung ta biet ci m e Thien Chua hoat ong  trong chung ta, va nh o, chung ta co the tiep tuc  tien tien.

KET LUAN

T nhng phan tch tren ay, suy t au tien ma  chung ta can chap nhan, da tren cac bai chu giai  cua hai hong y Ratzinger va Lustiger, la hien nhien  luat tiem tien xac nh mot quy luat hanh x ng  trc mot luat luan ly. No minh nh ro hn nhng  tng quan phai co gia mot luat tong quat va  lng tam moi ngi. T o chung ta thay ro  luat tiem tien thuoc lanh vc luan ly can ban. Luat  nay a phat sinh trong mot khung canh ac biet  lien quan en viec ieu hoa sinh san, nhng khung canh  o ch la mot th du ien hnh ma thoi. Toan the  hoat ong cua con ngi eu co the c soi sang  nh tien trnh tiem tien nay.

Chung ta cung phai ghi nhan rang Huan Quyen chnh thc  cua Giao Hoi a cong nhan s can thiet va s  hien hu cua con ng tiem tien o, va Huan  Quyen a xac nhan nh the trong khung canh cua  mot gii luat cam lam ieu ac. oan so 14 trong Thong  iep Humanae Vitae noi rat ro ve iem nay:

        "phai tuyet oi loai tr"... viec  pha thai;

        "cung phai loai tr nh vay"...  viec lam tuyet ng sinh san vnh vien hoac  nhat thi, cua ngi nam hoac cua ngi  n.

        "cung phai loai tr"... moi viec nga thai. Va so 14, trong phan ke o, cung  len an viec nga thai, coi o la mot "hanh  vi t no la bat lng." Khong co li qua quyet  nao ro rang hn!

Nhan xet ay ve tnh cach cam ch (tieu cc) cua  quy luat la ieu c ban v qua thc than hoc luan  ly ung ngha nhn nhan s can thiet phai co mot tien  trnh tang trng ng trc mot gii ran thiet nh (tch  cc) (gii luat "Hay men yeu Chua la Thien Chua  ngi het long ..." ch co the la gii luat vi  nhp tien trien t t trong mc o chap hanh),  trai lai s cha thanh toan nay khong the c  chap nhan trong trng hp cua mot ieu ran cam ch;  luc o, hoac chung ta trong ieu tot, hoac chung ta  trong toi loi, ch khong the lng chng  c. Tong Huan Familiaris consortio a ni rong  pham vi ap dung luat tiem tien cho chnh cac gii ran cam  (theo ngha la co the co s tien trien t t  trong viec tuan gi cac gii ran nay. D nhien la  oi vi gii ran "Ch giet ngi," th khong the  co van e tiem tien c!)

Chnh v the ngi ta co the noi rang "nh luat  tiem tien, than hoc luan ly ang kham pha ra rang khong  phai ch co trang hoac en ma thoi, nhng gia  trang va en con co xam na. anh rang xam  cha phai la trang, nhng no cung khong han la  en, va khong the b coi la en !" Nhan xet o  cho phep chung ta a ra t tng nay: neu khong phai  bao gi cung oi buoc phai ap dung tc khac  va tron ven quy luat, th bao gi cung oi  buoc phai lo hng ti viec ap dung tron ven quy luat  o. S hng ti nay phai co tnh chat thc s va  sinh ong, ngha la no co muc ch giup chung ta m  rong on nhan cang sm cang tot gia tr ma quy  luat bao ve.

--Neu chung ta m rong hn vien tng suy t   ay, th se thay rang khi xac nh tng quan gia quy  luat va lng tam, luat tiem tien co lien quan en rat  nhieu van e hien ai ma cac than hoc gia ang tranh  luan :

        Vai tro cua quy luat va quyen toi thng cua  lng tam.

        Van e dung hp (compromis) trong luan ly.

        Tnh chat khach quan va chu quan trong quyet nh luan  ly.

        Lien he gia ban tnh con ngi va nhan v.

        Co the co nhng quy luat pho quat hay khong?

        Vai tro cua Huan Quyen, v.v...

Dng nh luat tiem tien nam trong tam cua  tat ca cac tranh luan o. V du cua cha P. Haering  c nhac en trong phan nhap e bai nay la mot  bang chng to tng.

--- T o, chung ta co the t hoi: ng trc trat  t luan ly khach quan ma quy luat bao ve, cung  nh trc nhng ieu kien chu quan cua moi  ngi, luat tiem tien co the lam trung gian hay khong  gia:

        mot nen luan ly ve yeu tnh va mot nen luan ly ve  hien the;

        mot nen luan ly ve hanh vi va mot nen luan ly ve  y hng;

        mot nen luan ly ve ngha vu va nen luan ly ve nhan  c.

Va phai chang s trung gian o la ieu ch co  the xay ra c, ch khi nao trc o, a co mot  s hoa giai gia than hoc luan ly va i  song tu c. Mot trong nhng ieu ma cac v muc t  va cac than hoc gia thng yeu cau trong Thng HGM ve gia nh, a c phan nao thoa man:

"Chung ta giang qua nhieu ve luan ly nhng chung  ta thieu than b. The ma, song th i trc hanh ong.  Cac gii luat luan ly ma tach ri khoi tu c  va than b, th thng ch a ti mac cam toi  loi thai qua, a ti that vong hoac dng dng. Nh  the, thay v la mot li keu goi vt thang va  la mot c may oi vi con ngi, luan ly khong co  tu c ch tao ra mot s co quap cua y ch. Luat mi  chang phai la Thanh Linh o sao? V the, luat mi  khong phai ch la mot lenh truyen, nhng con la  mot li ha va la mot an sung. Luat o chnh  la Thanh Linh, khong lam that vong, nhng la mot  nguon nang lc vo tan. V Thien Chua khong phai ch la  mot Nha Lap Phap, nhng ngai con la ang Cu  chuoc." [14]

 

Tran c Anh chuyen ng



[1] Alain You la linh muc tu s thuoc  Abbaye Notre-Dame de Maylis. ay la bai viet bang tieng  Phap, mang ta e La loi de gradualite... et non pas la gradualite  de la loi, ang trong tap ch Esprit et Vie, (28.2.1991),  tt. 120-127, ghi lai mot so nhan nh phan tch a c  trnh bay trong phan I cuon sach cua Alain You, La  loi de la gradualite: une nouveaute en morale? Fondements theologiques  et applications, Paris, Lethielleux, coll. Le Syco-more. e ao  sau them van e, xin oc cuon sach noi tren: phan II nghien  cu ve nhng d lieu lam nen tang than hoc  cho luat tiem tien trong luan ly, nhng d lieu gap  thay trong Kinh Thanh cung nh ni thanh Toma, thanh Anphong  va Newman; phan III noi en nhng ong gop cua  cac nganh khoa hoc nhan van ngay nay; con phan  IV th trnh bay ve nhng ap dung cu the khac nhau.

[2] Documentation  Catholique (viet tat: DC) 65(1968)1441-1457.

[3] DC 77 (1980) 1051-1054.

[4] Mot ban dch bai  bao cua cha Haering c ang trong DC 86 (1989) 243-245,  va cau tra li cua Toa thanh c ang  ngay sau o, tr. 246-248.

[5] DC  79 (1982) 1-37.

[6] Hien nhien la tnh chat "noi tam cua no lc nham ti hanh ong t bo s  ac ong thi cung nham ti viec gan bo vi ieu  thien:  "...homo intus divellatur ab omni malo addicaturque  bono..." (FC, so 9).

[7] DC  77(1980)1054.

[8] DC 80(1983)970-971

[9] DC 78(1981)1005.

[10] J. Ratzinger, Lettre au clerge du diocese de  Munich, trong DC 78 (1981)385-394, va Esprit et  Vie, 1981, tr. 241 va chu thch.

[11] Ibid. 393, va tron cot 2

[12] F.-J. Cox Huneeus, La Pastorale familiare alla luce della Familiaris  consortio, trong  Osservatore Romano 22-23.I.1982.

[13] J.-M. Lustiger, Gradualite et conversion, trong Osservatore Romano 27-28.I.1982;  DC 79(1982)315-322.

[14] Phat bieu cua c cha Godefried Danneels,  trong DC 77(1980)1003, so 5.