KHOA HOC VA C TIN

Jean-Marie Moretti, S.J. [1]

Mot so nganh hoc hoi trong kien thc  loai ngi, nh: thien van hoc, a chat hoc, sinh  vat hoc, vat ly hoc, hoa hoc, v.v...la nhng bo  mon khoa hoc ch mi thanh hnh gan ay. Va chung  co phat trien manh, chnh la nh s viec con  ngi a biet cach da theo khao nghiem ma  nghien cu, tc la biet cach dung phng phap th  nghiem. Cho en the ky 16, kien thc cua loai  ngi ve vu tru con thuoc loai hieu biet chu  yeu da vao kinh nghiem hn la can c vao cong  trnh khao nghiem khoa hoc. Ben Tay phng, cac ngi  lam khoa hoc --cac nha nghien cu khoa hoc--  thng xuat than t gii tu hanh, hoac la  t gii nhng ngi kito hoc thc. oi vi ho,  khong the co chuyen oi choi, tng phan gia khoa  hoc va c in, bi v, nh thanh Augutino nhan  nh, du la qua cong trnh tao dng hay la qua mac  khai cu o, th cung ch cung mot Thien Chua  duy nhat ngo li vi chung ta ma thoi.

Nhng roi vi a tien phat cac khoa hoc, nhng xung  khac, oi nghch cung a bung len. Tng co  mot thi, cac phat minh khoa hoc a xem ra nh khong  the tng hp noi vi mot vai iem giao thuyet c  Giao Hoi xac nh. Cac hoc thuyet hien ai lien quan en  nguon goc vu tru, en s song, en con ngi, thng  c a ra nhieu nhat e lam van nan chong lai tn ieu  ve cong cuoc tao dng.

The nen, neu can c tren nhng hieu biet khoa hoc ngay  nay va da theo lap trng chnh thc cua Giao  Hoi ma hieu chnh moi tng quan gia khoa hoc va  c tin lai cho ung, th xet cho cung, o khong phai  la viec lam luong cong vo ch. Thc vay, oi vi  nhng ai biet y thc ro ve lanh vc hoat ong  rieng cua moi pha, th cuoc oi au gia khoa  hoc va c tin ch la mot cuoc oi au "gia",  khong co nen tang thc s, ch do hieu lam gay ra, va  se bien tan han i. Sau ay xin ghi lai mot so nhng  d lieu xet thay la can cho cong tac hieu chnh va  noi.

I. TRI THC KHOA HOC VA TRI THC  C TIN

1. Tri thc khoa hoc.

T khoa hoc bao ham mot lanh vc rong ln  cua tri thc con ngi, trai dai t cac  khoa toan hoc tru nhat cho ti cac nganh khoa hoc  nhan van (nh tam ly hoc, xa hoi hoc, v.v...).   ay, xin c gii han y ngha cua t ay lai, e  ch ban en cac khoa hoc thien nhien: tc la cac  khoa nghien cu ve vat chat va s song; bi v, trong  hai pham vi ay, oi tng nghien cu la nhng vat  the cu the, c xac nh ro rang, va co the  th nghiem c.

Chnh the, nha khoa hoc chon oi tng mnh muon  nghien cu, roi vach ro gii mc cho no, xac nh va  nghien cu no theo mot phng dien rieng (chang han nh nghien  cu ve cac thanh to hoa hoc cau tao nen mot loai the  nhiem sac nao o cua loai chuot, hay la  ve cach thc nhieu xa cua tia X khi cham vao mat  tinh the cua mot th kim loai nao o). Nhng, du  la nha hoa hoc hay la nha vat ly, th phng  phap dung en cung van la mot: tc la  phng phap th nghiem. Nha nghien cu khoa hoc phai  i t mot s kien, t mot hien tng t nhien, co  the lam cho xay ra lai c; d nhien, ieu o oi  phai tien hanh nhieu t th nghiem khac nhau, c  lam trong nhng ieu kien hoan toan giong nhau,  hoac la trong nhng ieu kien ma mot ch yeu to  duy nhat nao o thay oi theo mot quy trnh co he thong  nhat nh. T o, nha khoa hoc truy cu cho ra cac  c che, va neu co the th tm cach i ti cho phat  hien nhng nh luat chi phoi cac c che ay na. T  mot ket luan tam thi, nha khoa hoc suy oan ra nhng  hau qua ma mot khi a c cac cuoc th nghiem  xac minh, th se tr thanh nhng bang chng  xac nhan cho gia thuyet ngi khao cu a  a ra. Nha khoa hoc ch tin vao nhng g c suy  dien mot cach chat che, t nhng thanh  qua khong choi cai c cua cac cuoc th nghiem.  oi vi nha nghien cu khoa hoc, xac thc la  nhng g a tr thanh hien nhien qua chng  nghiem. Xac thc tnh (certitude) hien nhien ay lam  nen tang cho niem xac quyet cua nha khoa  hoc.

2. Tri thc c tin.

Do bi chnh ban chat cua no, c tin nam  mot bnh dien khac han so vi khoa hoc. c tin khong  da tren c s xac minh cua th nghiem theo kieu khoa  hoc, khong phat nguyen t nhng t bien ly tnh, va  cung khong phai la mot chuoi luan e gian  lc oc thay trong Kinh Tin Knh. c tin, trc tien, la  thai o gan bo oi vi Mot ang, la tam tnh pho thac  vao trong tay Ke Kia, la cuoc dan than cua  chnh ca nhan mnh cho Ngai.

oi tng cua c tin chnh la Thien Chua, ang  a t mac khai mnh ra. Ngi biet m long  ra e tin, th se on nhan c s iep cua Ngai,  vi niem hy vong la trong s iep ay, mnh se tm  gap c y ngha cho i cua mnh.Neu biet  dan bc vao trong con ng Ngai vach cho, neu  biet song kinh nghiem c tin, th luc o, ngi co long  tin se xac tn cam nghiem c la mnh ang song  trong chan ly.

T au ma co c niem xac tn tham sau ay?  T uy tn cua ang mac khai. Chnh Thien  Chua a noi vi con ngi nhng g con ngi  tin. o chnh la mot the dang cua xac thc tnh, nhng  la thuoc mot loai khac vi xac thc tnh khoa hoc; ca  hai loai eu at nen mong tren nhng kinh nghiem,  nhng nhng kinh nghiem nay cung thuoc nhng  the loai khac nhau.

Bi le oi tng cua c tin la chnh Thien  Chua, va v Thien Chua vo bien vo tan khong sao tr tue  con ngi hieu cho ay u c, the nen, ngi  tin phai biet chap nhan at tron niem tn thac vao  trong tay mot ang thieng lieng vo hnh, khong to hien  hien nhien ra ben ngoai theo cach thc cua mot thc  tai hu hnh, nhn thay c, s mo c, nam lay  c. Tuy nhien, neu c on nhan va song that, th  ap lai, c tin se soi sang cho tr tue ngi tin:  ieu o tat oi phai co kinh nghiem ve i song  kito ch thc.

3. Vay th, theo cach thc ac thu cua mnh, ca  khoa hoc lan c tin eu mang lai cho con ngi mot  loai tri thc nao o. Hai loai hieu biet nay khac  nhau ve oi tng (tc la ve noi dung, ve lanh vc)  cung nh ve nguon goc.

Theo mot cach noi thong dung, th khoa hoc lo nghien cu ve  cac hien tng (vat ly, hoa hoc, sinh hoc, v.v...) e co  tra li cho nghi van the nao ve cac s  vat; khoa hoc khong the co y kien ve y ngha cua cac  s vat. c tin co mot oi tng khac han: c tin lo tm  hieu ve Thien Chua va ve nhng g Ngai noi vi  con ngi nham giup con ngi at ti c tieu ch  cua i mnh. c tin ven m cho thay y ngha  cua cac s vat; khoa hoc khong lam c nh the.  V lanh vc cua khoa hoc thuoc pham vi cua the  nao, ch khong phai cua tai sao, tc  la thuoc pham vi cua c che cac hien tng, ch khong  thuoc pham vi cua y ngha chung ham suc.

Neu a ro la hai loai hieu biet ay nam   hai bnh dien khac nhau, the tat cung se hieu la  khong the co chuyen nhng g khoa hoc minh xac lai ung  au oi nghch vi nhng g c tin khang nh, va  ngc lai.

Phan trnh bay di ay se co dp ban them ve  iem phan biet c ban va noi. Ngay nay, iem  phan biet ay a tr thanh hien nhien, nhng khong  phai la a luon luon nh vay trong qua kh, nh  se thay trong cac phan ke tiep cua bai viet.

II. MOT VAN E GIA...GIAI QUYET  LONG THONG

Cho en the ky 16, va ngay ca trong the ky  17, khong ai nghi ng g ve tnh chat lch s cua  cac trnh thuat Kinh Thanh. Lut ai hong thuy va tau  ong Noe, anien trong hang s t, Giona trong bung ca voi:  tat ca nhng bien co ay a c coi nh la  nhng s kien lch s khong khac g cong tac Salomon  xay cat en th Gierusalem, hay la cuoc Giua Maccabe  noi day. Thi trc, moi ngi eu ngh rang cong  cuoc tao dng a thc s dien ra trong sau ngay:  co ai a co the ngh khac? va co ai a dam noi  ngc lai?

Cuoc ung o quan trong au tien gia cac d kien  khoa hoc va cac khoan khang nh cua c tin --  hay noi cho ung hn: va nhng g cac nha than  hoc thi o can c vao loi giai thch theo ngha  en ma rut ra t cac trnh thuat trong Kinh Thanh, roi  c coi nh la mot thanh phan cua kho tang  c tin -- a xay ra nhan cai ma ngi ta  thng goi la vu an Galileo.

1. Vu an Galileo.

Cho en the ky 14, e nghien cu ve cach van hanh  cua cac ngoi sao, ngi ta dung en he thong Ptolemeo  (song vao the ky th hai trc ky nguyen kito).  Theo Ptolemeo, qua at nam bat ong gia  vu tru; con cac ngoi sao th luan chuyen van hanh  theo nhng hnh cau ong quy; roi cac hanh tinh th  lai van hanh theo cach vach ra nhng vong tron  co tam di ong tren ng tron (epicycles).  o la mot dang the cai bien cua chu thuyet  Aristot coi qua at la trung tam vu tru.

Copernic (1543) a e xuat mot he thong n gian hn  va co kha nang giup cho viec lam cac phep tnh  c de dang hn. Nha thien van nay at mat  tri tam iem cua vu tru, va cho trai  at quay chung quanh mat tri. Da tren cac ket qua  quan sat do chnh ong tien hanh, Galileo xac minh chu  thuyet cua Copernic coi mat tri la trung tam vu  tru. Nam 1610, Galileo nhan nh rang: "Theo khoa hoc ma  noi, th t nhat he thong Copernic cung co gia tr e  co the chap nhan c, khong kem thua g he thong Ptolemeo."

2. Xung ot.

Ngay sau o, vu xung ot vi cac than hoc gia Roma a  bung no. Cac than hoc gia nay a trng cac oan  Kinh Thanh Cu c ra e phan oi chong lai Galileo;  v theo cac oan o, th qua at nam bat ong, con  mat tri lai moc len va lan xuong. Khi ong Giosua  ra lenh: "Mat tri, dng lai!" th lap tc  mat tri a dng lai tren Gabaon: "Mat tri  a ng yen gia thanh khong, va gan mot ngay  tron a khong voi lan i." (Giosua, 10, 12-14). Thanh  vnh 104 (cau 5) a chang noi rang: "Chua dng a  cau tren nen vng, khong chuyen lay muon thu muon  i" o sao? Ma het thay cac Giao phu eu  a hieu cac oan Kinh Thanh ay theo ngha en.

Nh the, nguon goc xuat phat vu xung ot chnh la viec  giai thch Kinh Thanh theo ngha en. Ngi ta qua  quyet rang "khong the cat ngha Kinh Thanh theo mot cach  thc khac vi cung cach chu giai cua cac Giao phu  Hy lap va Latinh." ng len bao cha cho lap  trng cua mnh, Galileo noi rang: "Trong lanh  vc cac nganh khoa hoc t nhien, th Kinh Thanh khong  thang the hn khoa hoc." ung, nh tien trnh lch s  se cho thay, nhng y tng ay en qua sm e co  the c chap nhan. Nam 1633, Galileo b len an, b nghi  la roi ao "v a chu trng cung tin vao  mot chu thuyet sai lac va trai ngc vi Kinh Thanh."

Cac than hoc gia thi ay a quan niem sai. Nhng lam  sao ho co the ly luan cach khac c? Cac nha chu giai  luc o cha phan biet ro c noi dung chu  yeu ton giao cua s iep Kinh Thanh, vi hnh thc dien at noi dung ay: cac tac gia thanh (viet Kinh  Thanh) a khong the dung mot th ngon ng khac  vi ngon ng cua thi ai mnh; ho a dung  en nhng y tng, nhng hnh anh, va nhng  kien thc khoa hoc cua thi ho. Cung can lu y  la Thanh Linh a khong he co y dung Kinh Thanh  e day cho chung ta nhng bai hoc ve thien van: Galileo  cung a phat bieu nh the.

La ieu hien nhien oi vi chung ta ngay nay, cach  thc phan biet nh the gia loi cot ton giao, s  iep linh ng ve cac chan ly cu o mot ben, va ben  kia la vo boc ngoai, cach thc dien at hang  chu ieu kien han che cua van hoa thi ai, a  phai ch i lau dai mi c Giao Hoi chnh  thc cong bo tha nhan.

3. Cac the loai van hoc (genres litteraires).

e cng cua cac cach thc giai ap ma sau nay  se c a ra cho van e cat ngha Kinh Thanh, a  thap thoang hien len trong Thong iep Providentissimus Deus  (Thien Chua rat quan phong) cua c Leo XIII (18.11.1893).  o la van kien au tien e cap sau rong en cac van e at ra t pha cong tac chu giai va a  tien phat trong cac nganh khoa hoc i. "Neu hai  ben eu biet dng lai trong gii han lanh vc  cua mnh, th gia nha than hoc va nha  bac hoc se khong co mot moi bat ong nao ca."  c Leo XIII nhan nh tiep: "Khi mo ta cac s viec  (...), cac tac gia viet Kinh Thanh thng dung  en hoac la loi van tng hnh, hoac la cach noi  thong thng cua thi mnh."

Na the ky sau, nhan dp ky niem 50 nam thong  iep Provi-dentissimus Deus, c Pio XII cung a  ban bo mot thong iep danh rieng e ban ve cac cong  tac nghien cu Kinh Thanh; o la thong iep Divino  Afflante Spiritu (Theo Xuy Hng Thanh Linh: 30.09.1943). Thong  iep nhan nh rang khong phai la tat ca cac  sach trong Kinh Thanh eu thuoc cung mot the loai van  hoc. oc Kinh Thanh, th se gap: nhng bai th  (nh cac Thanh vnh), nhng cuon sach viet ve s (hieu  theo khai niem lch s ngay nay, nh sach Ky s, sach  cac Vua, sach Macabe), nhng t tng cac bac hien  nhan (nh sach Khon ngoan, sach Cach ngon), nhng cau  truyen xay dng (nh cac sach Tobia, Giuch, Esther), nhng  li tien tri, va nhieu sach thuoc cac the loai van  hoc khac na, nh sach Khai huyen chang han. c  Pio XII noi rang Kinh Thanh co the c hieu theo van t,  tc la theo ngha en, hoac la theo tinh than hay la  theo ngha thieng lieng. Muon hieu van ban cho ung theo  ngha en, th can phai xac nh the loai van hoc cua  no, va phai hieu biet ve cach thc bieu at cua  cac tac gia; v co hieu ung, th mi mong giai thch  cac van ban cho chnh xac c.

o la mot cong tac kho khan, bi v cac van ban  Kinh Thanh, cho du la trong cung mot cuon hay chng  sach, khong phai n thuan la tac pham cua mot  tac gia duy nhat. Cac tac gia bien soan Kinh Thanh  a dung en nhieu van ban co xa hn, thuoc nhieu  thi ai khac nhau, va thuat lai cung mot bien  co. Do o ma co nhng oan lap lai, nhng oan  song trung, nhng d ban. Cac chng au trong sach  Sang the cho thay rat ro ve s kien ay: trnh thuat  trong cac chng nay khi th goi Thien Chua bang danh xng Giave, khi th goi bang Eloim, tuy cac  nguon lieu khac nhau c dung en.

Tra li cho cac cau hoi c hong y Suhard neu  len lien quan en nhng kho khan va noi tren ay,  linh muc Voste, th ky cua Uy ban Kinh Thanh, a  viet ngay 16 thang Gieng, 1948, rang: "Van e at  ra lien quan en cac hnh thc van hoc cua 11 chng au  trong sach Sang the, con m toi va phc tap hn  nhieu. Cac hnh thc van hoc ay khong tng ng vi bat  c loai pham tru co ien nao cua chung ta ca  (...). Chung dung mot th ngon ng n gian va  tng hnh, thch hp oi vi tam hieu biet cua loai  ngi con trong mc o kem m mang, ma  trnh bay nhng chan ly c ban lam ieu kien  tien quyet cho ke hoach cu o, va cung mot trat,  trnh thuat theo cach kieu bnh dan, ve nguon goc cua  loai ngi cung nh cua dan Chua chon."

Viec xac nh co tnh cach hieu chnh ay a cho phep giai  quyet mot cach dt khoat, nhng kho khan gap phai  trong cong tac chu giai Kinh Thanh, nh a ban  ti tren kia. Galileo co lan a phat bieu rang:  "Thanh Linh khong co y noi vi chung ta ve cach thc  bau tri van hanh, nhng ve cach thc phai lam  the nao e len tri (len thien ang)." Kinh  Thanh, Cu cung nh Tan c, khong phai la mot  bo sach giao khoa ve cac khoa hoc t nhien. oi tng cua  Kinh Thanh la cac chan ly thiet yeu oi vi n cu o  cua chung ta. Cac tac gia c linh ng a thong  dch s iep cua Thien Chua ra trong ngon ng (va  khoa hoc) thi ho: o la viec tat yeu phai lam,  neu muon cho ngi cung thi hieu mnh.

Khoa hoc va c tin: hai lanh vc khac han nhau, hai  oi tng nhan thc khac han nhau. Khoa hoc khong the nhan  nh g c ve cac chan ly c tin; c tin khong the phat  bieu ngc lai vi cac chan ly khoa hoc. Cach thc phan  biet ay se giup giai quyet mot so nhng kho  khan gap thay gan ay, khi e cap en cac van e ve nguon  goc va nhng bc khi au cua vu tru.

III. NGUON GOC VU TRU.

1.Nhng g khoa hoc noi.

Neu dung mot mau lang knh e phan tch anh sang  do mot ngoi sao phong ra, th se thay cac vach quang cua anh sang ay xe xch han ve pha vach o, so vi  cac vach quang co c t mot nguon sang tren mat at.  Hien tng xe xch ay c giai thch bi s viec  ngoi sao di chuyen so vi qua at. Nhieu cuoc th nghiem  tien hanh trong cac nam t 1920 en 1930 a a  en ket luan noi rang tat ca cac thien ha (nhng  am gom nhieu ty ngoi sao) eu tien xa ra khoi pha  qua at theo toc o ty le thuan vi quang cach  cua chung oi vi hanh tinh cua chung ta. The  nen, co mot gia thuyet cho rang vu tru hien con  ang banh trng ra, nh mot qua bong cao su ang c  thoi cang phong len. T o, gia thuyet ay a  c nhieu pha xac nhan, en o chung chung ma noi th  o la gia thuyet hien ang c hau het moi ngi  chap nhan.

Th i ngc lai dong thi gian, th chung ta thay  vu tru co rut lai (qua bong xep hi i). Vat chat  nh phan phoi hien nay trong vu tru, a mot  thi trong trang thai co keo lai giong mot hon  cau v ai, va hon cau nay a no tung ra vao  mot quang thi gian co the tnh ra c: vu no nay,  hien tng Big Bang ay a xay ra cach ay 15  ty nam. o la thuyet nguyen t nguyen thuy do Lematre va Eddington (1927) chu xng.

T 30 nam nay, nganh vat ly hoc ve hat c ban  (particules elementaires) a tien nhng bc  rat ln. Khoang nam 1932, ngi ta a ngh rang  vat chat ch c n thuan cau thanh bi proton, neutron  cung bi hai loai electron dng va am. Ngay  nay, mi c biet la khong phai n gian nh the,  ma la phc tap cau ky hn nhieu. Pha lam  cac phep tnh cung nh pha th nghiem, ca hai pha eu  ven m cho thay nhieu loai hat mi (nh hat mezon, va  gan ay con them hat quark na) vi nhng ieu  kien sinh ton nh the nay: tren mot mc nhiet o nao  o, th cac loai hat nay se b huy hoai i.

Khi vat chat co keo lai, th nhiet o cua no tang len;  chnh v the ma hon cau nguyen thuy a co  mot mc nhiet o cao ti 12 ty o, tc la cao en  o khong mot tieu the (corpuscule) nao khoa hoc  biet c, co the hien hu trong trang thai cac loai  hat c: hon cau ay la mot hon nang lng (energie),  mot hon bc xa ien t (rayonnement electro-magnetique);  khong bao lau sau vu no tung, nang lng ay a tu ong  lai trong the trang cac loai hat. Cac nha bac hoc a  lam phep tnh e tnh cho biet nhng g a xay  ra trong nhng giay ong ho au tien cua vu tru,  tiep ngay sau Big Bang.

T o, vat chat a lan tran ra trong khap vu  tru, va tu ong thanh may cau thanh chu yeu  bi hai loai kh hyro va heli. Roi sau o, cac am  may nay tu ong lai va nong dan len: the la  cac nguyen t c nang hn a thanh hnh, vi  tong so ch o 100 n v. Ngay gi phut nay, vu  tru cung van con ang trong giai oan hnh  thanh. Qua at gia cua chung ta co 5 ty  ri tuoi; con cac tinh tu khac, th gia hn cung  co, ma tre hn cung khong thieu, bi v co  nhng tinh tu van con i en ngay mai mi  sinh ra...

Mi lam ty nam... Vu Big Bang co phai la  buoi khi au au tien khong? Co mot ieu kho ma  xac nh c, cung a no tung ra thanh nhng  cau hoi ln: khoi nang lng nguyen thuy kia t  au ma en? Trc vu no, no co hien hu trong mot  trang thai khac hay khong? Khong ai biet g ve nhng ieu  ay ca!

2. Nhng g c tin noi. 

Noi dung cua c tin gom ham nhng g Thien Chua  a mac khai cho loai ngi chung ta; Kinh Thanh  Cu va Tan c la nhng van kien viet cua  noi dung mac khai ay. Them vao o, con co Truyen  Thong: Truyen Thong chuyen at lai cho cac the he loai  ngi giao huan cua c Giesu. Giao Hoi co s mang  gn gi kho tang mac khai, va am bao  cho tnh chat chnh thong cua kho tang ay. V the, mi  co cac khoan tuyen bo cua Huan quyen, ac biet la  cua cac Cong ong. Tuy nhien, nh a lu y tren kia,  giao huan ay khong ban en khoa hoc: vat ly hoc cung  khong, ma thien van hoc cung khong...

Kinh Tin Knh ban ve nhng g? Toi tin mot Thien Chua  duy nhat, ang tao thanh tri va at, vu tru  hu hnh va vo hnh: ngha la tat ca nhng  g hien hu. Cac Cong ong Nixe (325), Conxtantinop (381)  a khong khang nh g khac ngoai nhng ieu ay:  tat ca nhng g hien hu eu la cong trnh  Thien Chua lam nen; Ngai khong ra tay, th khong co  chi hien hu c ca.

Than hoc cho biet the nay: c tao dng, lam tao  vat co ngha la phu thuoc vao Thien Chua, phu thuoc t trong ban the cho en trong cuoc hien hu cung  nh trong a tien phat. Tao dng la thiet at moi  quan he phu thuoc bam sinh cua tao vat oi vi ang  Tao Hoa. Vi at set san co, khong do ong tao dng nen,  ngi th gom nan nen mot chiec bnh; sau o, chiec bnh  tiep tuc hien hu ma khong can chi en ong th gom.  Ngc lai, Thien Chua tao dng vu tru t khong khong (ex nihilo), at vu tru vao trong tnh trang hien  hu, va tiep tuc gn gi vu tru lai trong  tnh trang ay. Lam the nao t khong khong, Thien  Chua a co the lam nen van vat va lam cho  chung tiep tuc hien hu? ieu o vt qua tam hieu  biet va oc tng tng cua con ngi. o la  mau nhiem ve quyen nang vo bien cua Thien Chua. Neu  con ngi thau hieu c, th mau nhiem ay au con  phai la oi tng cua c tin!, th chang khac  g cho rang tr oc con ngi co mot tam hieu biet vo  bien!

Kieu noi gi phut tao dng, luc tao dng la  vo ngha, v trc khi tao dng, th cha co thi  gian, bi le a khong co g lam moc e o  e tnh, e co khai niem ve thi gian c ca. Hanh  ong tao dng la i i, nh chnh Thien Chua  vay, cho du oi vi chung ta, van vat ch xuat hien   trong thi gian.

IV. NGUON GOC S SONG.

1. oi vi khoa hoc.

     S song a bat au tren trai nay at t luc  nao? Khoa hoc tra li cho cau hoi o mot  cach rat ro rang: 3 ty nam ve trc, a co  nhng dau vet cua s song (ky thuat phan tch  ong v a cho phep ket luan rang tuoi cua cac lp  ong chat lu huynh hay chat sat t goc vi khuan,  len en loi 2 ty 8 nam).

Cac ong vat au tien a xuat hien nh the nao?  Tra li cho cau hoi th hai nay, khoa hoc ch  mi a ra c nhng gia thuyet, nh xin c  trnh bay s lc sau ay.

- Bau kh quyen nguyen thuy cua trai at a cha  nhng loai kh nh kh hyro, kh metan, kh amoniac, kh cacbonic  (hay ioxit cacbon). Di anh hng tac ong cua  cac t phong ien (nh sam chp giong to) va cua  cac tia cc tm t mat tri, cac loai kh ay hoa  lan vi nhau e lam thanh nhng phan t  ln hn va phc tap hn, nh: aminoaxit, ng, baz  cua cac axit nucleic, v.v... Cac phan t nay hoa  tan vao trong cac th nc nguyen thuy (bien, ho,  pha). Co am lai do hien tng bay hi, cac phan t nay  lam thanh cai ma Haldane goi la chao nong  nguyen thuy (la soupe chaude primitive). Va nh  the la hoi u tat ca moi yeu to can thiet e  lam thanh mot te bao song.

--Giai oan th hai th te nh hn. Lam the nao e  giai thch bc qua o t cac phan t khong  ong bao (en vrac) tien en mc thanh hnh cua mot  te bao co mang va co tch cha cac loai chat  xuc tac ac thu (cac enzim) can cho s chuyen hoa cua  no, cac axit nucleic (cac gien) e no co the sinh san  ra, v.v...? en ay, khoa hoc phai chu thu nhan la  mnh con cha thong u, cha hieu biet u, e khong  noi la con dot nat. Co rat nhieu gia thuyet  kheo leo tai tnh a c e xuat e co giai  thch viec cau thanh trc tien la mot vi cau  (microsphere), roi en mot te bao; vat chat  a mo mam rat lau. Ca mot chuoi dai  nhng ngau nghien may man a c ong vien,  a c vien dan ra e en tiep tay cho co gang giai  thch viec cau thanh nhng protein au tien co kha  nang phat ong tac dung xuc tac, hay la viec cau thanh  cac axit nucleic au tien. Hien tng chon loc t nhien cung  c vien dan e loai bo cac giot nho (micro-gouttes) khong co kha nang t nuoi song va sinh san...  Du a lam rat nhieu cuoc th nghiem e khao  sat tm toi, khoa hoc cung van cha hieu c cach  thc cau thanh cua cac te bao au tien, co kha  nang rut ra thc an t moi sinh cua mnh, cung  nh thc hien nhng tac dung tong hp can cho cuoc sinh  ton va viec sinh san cua mnh.

Trong tien trnh nghien cu ay, cac nha hoa sinh hoc thng  ngam hieu rang sinh vat la khong g khac ngoai vat  chat c trang b them mot cau truc phc tap hn. Ho cho  rang cac ac tnh cua sinh vat (ong hoa thc an, ln  len, sinh san) ch la do cach cau tao, do loi kien  truc phc tap cao o cua cac phan t hu c (Aristot  goi cau truc ay la hnh thai, morphe). Ho phu  nhan thuyet sc song (vitalisme), tc la hoc thuyet  lay nguyen ly s song (principe vital) e giai thch  cac ac tnh cua sinh vat.

Neu biet du la vi mc kien thc tho thien bao nhieu  i na, ve cau truc phc tap la lung cua mot  te bao thng nhat, th khong ai lai khong t hoi  lam the nao a tien hoa cua vat chat tr  lai a co the at en thanh qua ay c. Co  ngi cho rang mang tnh chat rat la v tat (improbable),  sinh vat ch la hoa trai thu lm c t mot chuoi  lien tuc cua khong biet bao nhieu do dam dien  ra mot cach may rui suot hang trieu nam. Co  ngi khac lai xac tn rang s song khong phai la  mot cai g v tat, may rui, khong chac chan; vat chat  hang mang san trong mnh kha nang t cau tao va bien  hoa thanh nhng sinh vat. Ch can co nhng ieu  kien thuan tien la s song xuat hien.

2.oi vi c tin.

Tng cung can lu y lai rang viec nghien cu ve cach thc tien phat i t vat chat hng ti s  song, la viec lam hoan toan nam ngoai  lanh vc cua c tin. oi vi cac tn hu, Thien  Chua la ang Tao Hoa hang khong ngng lam cho  moi s vat hien hu. Tuy nhien, hanh ong tao dng  se c hieu theo nhieu kieu khac nhau tuy cach quan  niem viec s song xuat hien nh la v tat va may  rui, hay nh la ket qua tat yeu cua cac nh  luat ly hoa chi phoi vat chat. Trong trng hp au,  ang Tao Hoa se ong vai ngi lam chu  may rui, e nh la mot nguyen nhan phu, can thiep  theo y mnh, vao trong viec a dan a tien hoa  i theo con ng mnh a vach. Trong trng hp  th hai, hoat ong cua Thien Chua mang mot tam c  sau rong hn: la nguon coi cua hu the va  thi gian, ang Tao Hoa khong can phai cai thien  a tien hoa ang van hanh i t trang thai nguyen  t cho en giai oan con ngi thanh hnh. Hang  giay hang phut, Ngai trao ban cho moi s vat, kha  nang hien hu va nhng ac tnh ca biet cua  chung, ngay ca kha nang tien hoa. Cach nhn nay  phu hp hn vi nhng g niem xac tn kito hieu ve  Thien Chua, va ve hanh ong sang tao ma Ngai  a co t i i, nhng oi vi chung ta,  th van con ang dien tien ra trong thi gian.

Mot nhan nh cuoi cung: chu trng cho rang s song  ch do may rui ma co, la mot ieu  vo ngha, bi v may rui t no khong phai la  mot nguyen nhan tac thanh. Qua quyet noi rang s  song ch la ket qua cua mot chuoi trung  hp may rui, khong the d kien va vo nh cua  nhng phan t hoa tan trong cac loai nc nguyen  thuy, ung la mot li qua quyet khong may  nghiem tuc. Neu co mot chut hieu biet ve hoa hoc cua  sinh vat, ve nhng phan ng phc tap trong c the  sinh vat, ve th t dien tien lien ket chung lai vi  nhau, cung nh ve nhng c che ieu tiet hng dan  chung, th khong the nao ma khong kinh ngac, ma  khong than phuc au oc thong minh a cau tao nen  chung. Tr phi quyet khang khang gi vng lap  trng vo than tien thien, khong ai lai khong phai  thot len rang: ung la co ban tay cua Thien Chua  trong o! Mot khi a hieu rang ngay t au,  cong trnh tao dng mang theo trong mnh, toan bo  nguon phong phu cua tien trnh tien phat mnh se theo  uoi ve sau, th cung mot trat, cung se nhan ra  ngay c tai tr cao sieu troi vt cua ang a  lam nen cong trnh ay.

V. NGUON GOC LOAI NGI.

Neu co mot van e nao a tng at khoa hoc va  c tin vao trong mot the oi au tng ko gay can nhat,  th o chnh la van e nguon goc loai ngi. Cha  ay 50 nam trc ay, ai a so cac tn hu eu ngh  rang con ngi a c Thien Chua trc tiep dng  nen, ung nh nhng g cac trang m au cua Kinh  Thanh trnh thuat lai. Nhng, ke t Darwin en nay, quan  niem cho rang con ngi xuat phat t gii ong vat,  a tr thanh ngay cang thnh hanh hn.  Cac hoc thuyet ve tien hoa a thay nhau ra mat e co  da theo nhng loat bien hoa c chon loc mot cach  t nhien (selection naturelle) ma giai thch nguon  goc loai ngi. Thuyet sang tao (creationisme) va thuyet ot bien (mutationnisme) a thang tng  oi au chong choi nhau.

Khoa hoc hien ai mng tng nh the nao ve s kien  xuat hien cua nhng to tien nguyen thuy loai  ngi? Xin th trnh bay tom tat ve nhng g  khoa hoc phat bieu lien quan en viec xuat hien ay, e xem  quan iem cua nha khoa hoc co tng hp vi noi dung  cua c tin hay khong.

1. a qua roi cai thi ngi ta qua quyet  noi rang con ngi la bi kh ma ra. Ngay  nay, th c biet la ca hai eu co cung chung  mot ong to; nhng, t luc nao hai dong doi  a tach khoi nhau ra t mot goc chung ay? Cha  co giai ap nao chac chan e tra li cho  cau hoi nay, v cac nha chuyen mon cha hoan  toan ong y vi nhau ve cach giai thch nhng  net tieu bieu ni cac hai cot hoa thach phat hien c;  va hn na, trong mot lanh vc cha co g la  on nh nh the, moi phat hien mi la mot dp e  xet lai, e thay oi hoac tu chnh cac quan iem thnh hanh,  en o c moi nam la co mot cay pha he mi  c a ra e sap lai th bac tien phat cua loai  ngi va cua cac giong loai khac co lien  he gan vi loai ngi.

Chang han, loai vn Rama (Ramapitheque) c biet  chu yeu la qua cac manh ham tm gap c,  co phai la ong to cua ho i i (Pongides)  hoac la cua ho ngi (Hominides) hay khong?  Loai Rama ay a c tm thay pha ong Chau Phi,  nhng cung con gap thay tai An o va tai  nhieu vung khac trong cu ai luc (= Chau A, Chau  Au va Chau Phi), ni nhng vung at co xa  t 15 en 10 trieu nam trc ay. Khoang nam 1970,  cac nha co sinh vat hoc a coi loai vn Rama la  ong to cua loai ngi, va a at thi  gian phan tach gia hai nhanh ngi va kh vao  loi 13 trieu nam trc ay. Nhng, mot vai nam sau, nhieu  cuoc phan tch nghien cu khac a a en cho ket  luan noi rang loai vn Rama la ong to khong phai  cua loai ngi, ma la cua loai  i i (orang-outan)!

Mat khac, cac nha hoa sinh hoc a tien hanh nhng  cuoc th nghiem cac th loai protein ni cac giong sinh  vat khac nhau, va cung a da theo ket qua  cua cong trnh khao nghiem ay e ve ra mot cay  pha he khac. Trong cac nam t 1970 en 1980, ho a  nhan thay rang cac th loai protein ni con ngi va  ni con tinh tinh (chimpanze) giong nhau rat nhieu; cac  th loai protein ni con gorila cung co nhng net tng  t. Va nh the, cac nha hoa sinh hoc a i en  ket luan cho rang cac nhanh loai ngi, loai tinh  tinh va loai gorila a phan tach nhau ra t  mot goc chung, vao loi 7 trieu nam trc ay. T  nam 1980 tr i, xem chng nh cac nha co sinh vat  hoc cung a ong y vi quan iem o (xin xem tap  ch La Recherche, thang 5, 1984, tr. 656).

Loai Vn phng Nam (Australopitheques).

Trong khoang thi gian cach ay loi t 4 en 3  trieu nam, mot nhanh goc khac a chia tach ra thanh  3 hay 4 nhanh phu. Nhanh th nhat, xa nhat, a bien mat  vao loi 2 trieu nam trc ay. o la loai vn vi  dang the c goi la manh de, biet c nh  tm thay mot mau hoa thach tieu bieu noi tieng mang ten  la Lucy. Than hnh nho, ch cao o 1 met, can nang  loi 20 hoac 30 ky, Vn phng Nam manh de hay  la Vn Chau Phi (gracilis ou africanus), la  mot ong vat hai chan, co the song tren mat at hoac tren  cay. Khoi lng nao so la 470 phan khoi.

Loai th hai goi la Vn phng Nam trang kien (robustus)  (1 met 50, 40 en 60 ky), cung a bien mat loi 2 trieu  nam trc ay; trong khi o, mot loai khac, rat giong loai  trc, a sinh ton cho en khoang 1 trieu nam trc  ay, nhng roi cung bien mat. Hai loai nay co khoi  lng nao so ln t 500 cho en 550 phan khoi.

Nhanh loai ngi.

Cung tai Chau Phi, ben canh cac hai cot cua loai Vn phng Nam manh de, ngi ta con tm thay hai cot cua mot so con vat co dang the  va nao so ln hn (t 500 en 800 phan khoi);  con ban tay th giong gan het ban tay ngi,  va co kha nang eo a. o la mot loai ong  vat hai chan thuoc bo linh trng (bo kh), biet cach  san moi, song tap oan thanh nhom, biet dung  dung cu e cat chat va sa soan thc an. ong vat  ay c goi la Homo habilis (Ngi kheo tay).  Gia khoang thi gian ke t luc no xuat hien,  tc la loi 2 trieu nam trc ay, cho en luc no bien  mat, tc la loi 1 trieu ri nam trc ay, than  hnh cua no a bien dang dan dan.

The nen, ong vat tiep chan no co tam voc va can nang  giong con ngi chung ta, vi mot khoi lng nao so  ln t 750 cho en 1.250 phan khoi, va c goi la  Homo erectus (Ngi ng thang). Loai ong vat nay  a ri khoi Chau Phi, va trong khoang thi  gian t 1 trieu ri nam cho ti na trieu nam  trc ay, no a co mat khap ni trong cu ai luc.  Vi loai ong vat nay, a thay xuat hien cac dung  cu kieu hai mat (khoang 700.000 nam trc ay), va  cac lo nhom la au tien (loi 400.000 nam trc ay).

Cung khoang thi gian o, tc la loi 400.000  nam trc ay, loai ong vat nay a bien mat. Nhng  lai co mot loai ong vat khac noi doi, va con  tien hoa ti mot mc cao hn. o chnh la ong to trc  tiep cua loai ngi, va c goi la Homo sapiens (Ngi tinh khon). Co bang chng chac chan  cho thay la nhng Ngi tinh khon au tien, a  xuat hien loi 300.000 nam trc cong nguyen. Khoi lng nao  so trung bnh la 1.300 phan khoi, tc la 300 phan khoi  ln hn nao so cua Homo erectus. i kem theo  vi viec tang them khoi lng nao so la nhng  oi thay ngay tai trong cach cau truc cua bo nao.  Mot thi gian sau, Ngi tinh khon con biet chon  cat ngi chet cua mnh na: ngi ta a  tm thay hn 20 phan mo c coi la cua cac ngi  song cach ay 50.000 nam.

Trong thi gian ay, con ngi hien ai xuat hien: nhng  vung chung quanh a trung hai a co dp chng kien  cac sinh hoat nghe thuat cua cac ngi nay; t  gan 20.000 nam nay, Homo sapiens a biet ve tranh,  cham tro, trang tr... e neu ro nhng ac net noi  bat cua no, ten goi Homo sapiens sapiens a c  dung ch ve con ngi ay.

o la nhng d kien mi nhat cua khoa co  sinh vat hoc. Du con nhieu ieu cha han a la  chac chan, th cung co the coi cac s kien sau ay nh  la a c tha nhan:

-mien ong Chau Phi la vung a chng kien  nhng bc khi au cua tien trnh hnh thanh  loai ngi;

-loai ngi bat re t gii ong vat,  va t o a tien phat noi bat dan len.

Co the tien xa hn hay khong, e th c oan ve qua  trnh tien hoa thanh ngi (hominisation), ngha  la ve toan bo nhng bien oi a m ng  va a chuan b cung nh a tien bc song song  vi s viec con ngi xuat hien?

2. Qua trnh tien hoa thanh ngi.

Cac d kien rut ta t cac khoa hoa sinh hoc (biochimie), giai phau hoc so sanh (anatomie comparee), va  phoi hoc (embryo-logie) eu cho phep xac nh ve moi  quan he than thuoc gan gia loai kh hnh ngi (singes anthropomorphes) --ac biet la loai  tinh tinh (chimpanze) -- va loai ngi. C  the con ngi la thanh qua cua mot qua  trnh tien hoa. Nhng ot bien tac ong en so lng  cac the nhiem sac (t con so 48 tut xuong 46), nhng  thay oi trong cau truc cua chung, nhng bien oi  trong cac gien, v.v... a cho phep c oan ve cach thc  hnh thanh cua c the con ngi, tien phat t  c the cua nhng ong to co s hn.

Tuy nhien, cac oi thay ve di san di truyen hoc nh the  ch n thuan anh hng en c the khong thoi: e  co the ng thang len, e c mot bo nao co 15 ty  neuron, e co c oi ban tay ranh rang ma lam  viec... tat ca nhng th o khong noi len c nhng  net ca biet hoan toan ac trng cua con ngi.  Nhng ca the tng trang tr cac hang ong vi nhieu  tranh anh tuyet ep (cach ay 20.000 nam), tng chon  cat ke chet cua mnh (cach ay 70.000 nam), tng  biet nhom len la tai Nice hay ben Trung Quoc (400.000  nam trc ay), eu la nhng con ngi; nhng  ca the tng biet eo a e lam dung cu, cung  eu la nhng con ngi. Chnh tac phong oc  ao cua ho, khac han so vi tap tnh cua cac loai  vat, a cho phep xac nh nh the. Bc qua o i t tnh trang tien nhan tnh cho en hien trang cua con ngi  ngay nay, a thc s dien ra nh the nao?

Nhng buoi au eu la nhng giay phut khong the  nam c. The th, neu muon th mng tng lai nhng  thi ban s cua loai ngi, chac han can phai  da theo kieu mau tien hanh cua cuoc i cua  mot con ngi cu the: a be mi chao i la  mot con ngi, mot con ngi th au; va du  la ngi, no van cha the y thc cho c ieu  o. No se con phai kham pha dan dan e biet  la mnh co mot than the, se con phai tap  dan cho biet cach s dung ngu quan cua mnh, se  con phai hoc tap e hieu ngon ng cua cha  me mnh, va se con phai ghi nhan vao trong  au nao non tre cua mnh u loai d lieu  e co the s dung khi can. Nhng bc phat trien  ke t thi th au cho en luc trng thanh  trong i mot con ngi, th lien tuc, tiem tien, nhng  lai rat cham rai. Luc nao th con ngi mi thc  s bat au co y thc ve mnh? Tuoi nao la tuoi  co tr khon, biet s dung ly tr? Ca nhng cau  hoi ay na co ngha g khong?

oi vi thi ban s cua nhan loai th cung the.  Qua trnh tien hoa thanh ngi khong phai ch thu  gon vao trong mot cuoc ot bien duy nhat, nhng a  phai tien hanh qua nhieu chang khac nhau: giai oan  at c, giai oan ieu hp roi en giai oan tiem tien  s dung nhieu bc cai tien khac nhau ve mat c the,  ve mat tr oc, cung nh ve mat tam ly. Nhng con  ngi au tien a phai e mot thi gian kha  dai e co the y thc ra rang mnh khac han vi nhng  con Vn phng Nam. Cuoc song theo tap oan xa hoi  a ong gi mot vai chu yeu ngay xa, het  nh van thay ngay nay: gia nh la moi trng  ln len va hoc hoi e thanh ngi cua  con tre.

Tinh than.

Neu xet ve phng dien hien tng tien hoa, th con ngi  nam ngay trong dong dien bien lien tuc tiep  theo sau nhng loai ong vat i trc mnh; nhng ong  thi, mot lanh vc khac, con ngi lai noi  bat va troi vt han len tren toan the gii ong  vat, khong mang dau vet cua mot mac xch lien tuc nao  trong chuoi tien hoa va noi cua gii nay.  Chang the ma Teilhard de Chardin nhan nh noi rang con  ngi a bc vao "ngng ca cua  suy tng".

Ch can nhn chung lai bc ng trong qua trnh tien hoa,  th cung u e nhan ra ro van e. Lan bc theo  a bien hoa t vat chat, t nguyen t cho  en phan t, t vat the tr cho en s song, t  nhng te bao n cho en ong vat, roi en con ngi,  ngi ta se nhan thay la sau moi bc tien,  vat the cang tr nen phc tap hn len; va ong  thi, mc o cau truc, phoi hp va thong nhat ni  cac sinh vat cung cao dan them len: mc o cua tnh  noi tam tang dan them mai. Va vi con ngi,  th mot hien tng cha tng thay a xuat hien: mot  ong vat co kha nang suy ngh va y thc ve chnh  mnh.

Cac ong vat ch co kha nang e thnh thoang dung  mot hon soi hay mot canh cay vao trong sinh  hoat cuoc song mnh; con con ngi th khong nhng  dung, ma con co kha nang che tao ra vat dung mnh can. Che tao la mot hanh ong co  chu ch cho ngan hoac dai han. Hanh ong ay  ham suc mot chu y, mot y tng vt rong ra  ngoai giay phut hien tai. Va dung cu ay, con ngi  con trang hoa mot cach hoan toan nhng khong, e  lam cho no thanh xinh ep hn. Lam mot hanh  ong nhng khong la cho thay mnh co t do.

Chu y, t tng nh co kha nang noi ket nhng  khai niem, y thc ve chnh mnh, t do: tat ca nhng  ac tnh ay la nhng net hoan toan ac trng  cua con ngi; nha triet hoc coi o la nhng  thuoc tnh cua mot tinh than; ma tinh than th  khong the nao la san pham cua vat chat c,  cho du co nh en vat chat e ma bieu hien.

3. c tin.

Trc nhng d kien nh the cua khoa hoc va  triet hoc, cac tn hu se phan ng nh the nao?

a. S viec loai ngi dnh lien vi loai vat,  --hay s viec con ngi phat xuat t mot nhanh  loai vat-- khong gay mot kho khan nao cho niem  tin ca. Neu than xac con ngi a c ket tinh  t mot chuoi dai cua nhng bien hoa oi  thay xay ra ni mot giong loai vat, th cac tn  hu se coi hien tng tien hoa o la phng cach  Thien Chua dung e lam nen than xac loai ngi.  Va nh the, cong trnh tao dng se cho thay tnh chat  nhat thong mot cach ro rang hn la trong trng  hp con ngi c tao dng bang mot hanh ong trc  tiep, tc la bang mot cach thc tach ri va  rieng re.

b. Xet ve mat triet hoc, tnh chat ac thu, ac trng  cua loai ngi (y thc ve chnh mnh, lng tam  luan ly, t do la chon, v.v...) cho thay con ngi mang   trong mnh mot tinh than, mot than tr; va than tr  ay han khong phai la ket qua cua mot qua  trnh tien hoa sinh vat hoc n thuan. oi vi cac tn hu,  than tr ay la mot mon qua Thien Chua ban cho, mot mon qua nhng khong lam cho con ngi co c kha  nang bc vao trong vong quan he vi Thien Chua Than  Tr.

Co ngi t hoi: ieu o a xay ra luc nao  va nh the nao? Ho muon, mot cach nao o, thau  hieu cho c hanh ong tao dng, lam nh Thien Chua  a can thiep het theo cach kieu cua mot nguyen nhan  e nh (cause seconde), vao trong a dien bien  cac hien tng! Theo thanh Toma, tao dng la at cac  s vat vao trong hien hu, va gn gi chung  lai trong o. Tng giay phut, vu tru hang khong  ngng c Thien Chua tao dng nen: vat chat tr , thao  moc, loai vat, con ngi, tat ca eu khong ngt  tuy thuoc vao Ngai. Ro rang mon qua  hien hu la mot mon qua rat phong phu, vi sc  phong phu tang trien them mai: t vat chat len gii  thao moc, roi len gii ong vat cho en loai ngi.  Nh vay, noi cho ung th khong co chuoen can thiep, ma  ch co s viec mot mon qua a c ban ra mot cach  lien tuc e a at tng s vat vao trong hien hu,  vi tat ca moi tiem nang va ac tnh danh rieng  cho no, a san co du cha trien phat ra het.

c. Khoa hoc ngay nay ngh rang loai ngi a  phat xuat t mot dong giong (phylum) duy nhat  (thuyet phat trien mot dong/monophyletisme). Co  nhng khuynh hng con thien ve ca chu thuyet  mot nguon (monogenisme) theo ngha hep na, ngha  la cho rang: t au, a ch co mot "ca the  ot bien" (mutant) duy nhat, t o phat sinh  ra mot cap (ca the) hoac nhieu cap lien tiep; khong biet  ro la bang cach nao (co the co nhieu cach...).  Va sau o 2 trieu nam, Homo sapiens mi xuat hien  gia mot dan so a ong uc kha.

Lng tam luan ly cua cac con ngi ay a hnh  thanh nh the nao? Luc nao th ho a at c  en cho biet phan biet gia "ieu lanh/thien"  va "ieu d/ac"? Luc nao va bang cach  nao ho a nhan c mac khai ve s viec mnh  bat nguon t Thien Chua, va ve cu canh cua  i mnh? Biet bao van nan nan giai!

Tng cung can nhac lai rang trnh thuat trong chng  3 Sach Sang the khong phai la mot van ban ghi  lai lch s t nhien cua thi khi au nhan  loai. Aam va Eva la nhng nhan vat cua  lch s sieu nhien. Chng trnh thuat ay co mot  muc ch song oi: 1. e hieu la toan the nhan loai  a sinh ra t mot cap v chong nguyen thuy duy  nhat, hau xac nh s viec het thay moi ngi eu  thuoc ve cung mot gia nh, va do o eu lien i  vi nhau; 2. mat khac, e ke lai thai o bat phuc tong  cua ho va cua con chau ho, ngha la e noi  rang ngay t khi biet dung t do la chon, con ngi  a t choi khong chu tuy thuoc Thien Chua, khong  chu vang li Ngai, khong chu song nh la con cua  Ngai: con ngi a t choi khong chu on nhan  ke hoach Thien Chua e ra cho i mnh.

e hieu van ban ay, th can phai i t trnh thuat  cua Tan c noi rang c Giesu la ang Cu The:  loai ngi can c cu o. Vi sc rieng cua  mnh, con ngi khong the than hoa chnh mnh; ch khi nao  biet ket hp vi c Kito, th luc o, con ngi mi  than hoa chnh mnh c. Moi lien i sinh vat hoc do Aam  ma co gia loai ngi, ch thuan tuy  la mot hnh anh, ch co tnh cach bieu tng. Lien  i gia loai ngi: co that, nhng trc  het la do va trong Aam that, la chnh c Giesu  Kito.

TONG LC VA KET LUAN

1. Gia nhng g khoa hoc tm thay va nhng  g c tin khang nh, khong the co oi nghch thc s c, bi v hai loai hieu biet ay thuoc hai lanh  vc khac nhau, nam hai bnh dien khac nhau.

2. Trc khi nhan ra cach thc phan biet tren ay, nhieu  vu xung ot a bung no; nhng ch la chung quanh nhng van e gia, c neu len ch v giai  thch Kinh Thanh mot cach lech lac, theo ngha en (chang han  nh la oi vi cac trnh thuat ve cuoc tao dng vu  tru trong 6 ngay, ve viec sinh ra Eva t mot nhanh  xng sn cua Aam, v.v...), hoac la v a dung  mot loi trnh bay mang anh hng qua nang cua  trnh o hieu biet khoa hoc thi Trung co, e bieu at  cac tn ieu (v du: at tn ieu ve nguyen toi dnh chat  vi trnh thuat hieu theo ngha en ve Aam va Eva). Vi  a tien phat cua khoa chu giai va cua  than hoc, cac van e kia nay khong con na, v eu  a c giai quyet thoa ang tat ca.

3. Van con mot iem gai goc that s: nao trang  khoa hoc t khi danh nhng ieu kien de dang  cho long tin. Nha khoa hoc muon hieu cho c tat ca,  muon dung th nghiem va ly tr ma sang ma  loc, ma mo xe ma chng minh tat ca. Trong  khi o, c tin lai gom ham nhng mau nhiem (thc  ra, khoa hoc cung the), ma en cac tn hu cung  phai anh chu b, khong sao hieu noi (mau nhiem ve  mot Chua Ba Ngoi, ve kho au ngi vo toi ganh chu,  ve s d...). Tuy nhien, la rat hp ly chuyen tr  oc hu han cua con ngi khong the thau hieu  Thien Chua Vo bien cho toan bo, cho tron ven c.

4. The th co phai khoa hoc nhat thiet se dan  loai ngi i ti ket luan phu nhan Thien Chua  hien hu (chu thuyet vo than) hay khong? D nhien  la khong. Bi v, nha khoa hoc chan chnh th khiem  ha, e biet nhan ro la mnh khong the biet het moi  s c. Thai o khiem ha ay se chuan b giup cho nha  khoa hoc biet m long ra ma on nhan c tin.  Ngay ca khi v ly do can phai ap dung cho chnh phng  phap nghien cu, nha khoa hoc co e Thien Chua ra ngoai  cuoc khao nghiem cua mnh, th niem than phuc ma  nhng hien tng la lung trong thien nhien khi day  trong long ong, cung se t t a ong en  cho phat hien ra mot Thng Tr hang hoat ong trong moi  tao vat, va nhan biet ang Thien Chua a tng  dung mac khai ma mang lai y ngha tron ven cho  cuoc hien hu cua con ngi.

 

Ngi dch: Nguyen The Minh.



[1] Tac gia la linh muc  Dong Ten, hien ang lam viec tai Paris, Phap. Cha a  vui long danh bai viet bang tieng Phap, mang ta  e Science et Foi nay, e rieng tang oc gia  HTTH.