TRANH LUAN VE

CACH THC TM HIEU CAC VAN E LUAN LY

Kenneth R. Melchin [1] .

Trong so ac biet ky niem 50 nam thanh  lap, tap ch Theological Studies (Nghien cu Than hoc)  a danh toan bo noi dung e viet ve mon Luan  ly hoc [2] . o la  dp e nhn lai hng i cua mon nay ke t sau  Cong ong chung Vaticano II cho ti nay. Neu bai Tong  ket cua tac gia Richard McCormick nhan nh ung  ve hng i ay, th phai buoc long ket luan rang  ung la co mot cuoc cach mang luan ly hoc a xay  ra trong 25 nam va qua. [3]

Cac nha luan ly hoc a tranh luan soi noi, khong  nhng ve nhieu van e cu the thuoc lanh vc luan  ly, ma con ca ve nhng van e lien quan en  can ban cung nh phng phap nghien cu, va quan  trong hn ca la ve tnh cach tieu ch cua viec  ban luan cong khai (tc la chnh viec ban luan  nay co u t cach e lam tieu chuan khach quan  cho hanh ong, khong can en s phan nh cua mot  be tren co tham quyen nao ca). ong y vi tac gia  McCormick la hien nay, cac cuoc tranh luan ang du dan  xuong; tuy nhien, cac phe phai tranh luan van khong nhng  bo hoac thay oi g nhieu trong lap trng cua mnh. [4] .

Trong khi thao luan ve nhng van e cu the, cac tac  gia a ung cham en mot so nguyen tac can ban  va phng phap nghien cu trong khoa than hoc luan ly,  roi t o, a gay ra tranh luan va chia re  gia cac phe phai. Lien quan en cac nguyen tac can ban  va phng phap nghien cu, co nhng cau hoi c  at ra e xem au la ban chat khach quan cua cac  quy tac luan ly, va ai la ngi co tham quyen  a ra cac quy tac o. Theo thien y cua toi, th v khong  chu e cap thang va giai quyet noi cac cau hoi  can ban nay, cho nen cac nha luan ly hoc kho  ma co the hieu nhau va oi thoai vi nhau cho c.

ay, toi xin c gop phan cua mnh vao  trong no lc thao luan e tm hieu nh a noi  ti tren ay, bang cach phan tch tien trnh nghien cu cac van e luan ly hoc trong lap trng cua cac ben,  va ac biet la bang cach chon la, xep loai cac  d lieu, e roi t o rut ra nhng iem chung  gia cac d lieu ay. Toi cung xin e ngh m  ra lai, tat nhien la trong mot cach thc mi, cuoc thao  luan a dien ra trong thap ky 60, gia nhng  ngi nhan manh en nguyen tac va nhng ai chu  tam nhieu hn ti nhng "hoan canh."

Toi thiet ngh rang trong khi "phai xet lai" chu tam  nhieu hoan canh, va "phai ngha vu" nhan  manh en cac quy tac chung cho moi hoan canh, th can  nguyen thc s gay ra moi xung khac gia hai pha, chnh  la viec xac nh tieu chuan e da theo o ma chon  la cac d lieu cu the lam yeu to nh ngha cho  hanh ong luan ly: cho du o la viec het sc  quan trong, nhng lai t khi thay cac nha luan ly hoc  trc tiep e cap en cac tieu chuan chon la ay. Va  sau cung, toi se co gang tm cach giai quyet nhng  bat ong trong cach tra li cho cac nghi van hoi  rang: au la ban chat khach quan cua cac quy tac  luan ly, va ai la ngi co tham quyen ban ra cac  quy tac khach quan o.

CUOC TRANH LUAN HIEN NAY

Hien nay, ang dien ra mot cuoc tranh luan d doi gia  hai phe phai cac nha luan ly hoc cong giao: mot trong  hai phai t hao cho la mnh c c Giao Hoang  va Hong Y Bo trng Bo Giao ly c tin tan ong.  Cuoc tranh luan chu yeu quay chung quanh van e xac nh  oi tng va phng phap cho luan ly hoc kito, tc la  cua khoa than hoc luan ly.

Trong vong 25 nam qua, c Hong Y Bo trng Bo Giao  ly c tin a nhieu lan len tieng canh cao cac nha  luan ly hoc co lap trng "xet lai", bi  v ho a tm cach giai quyet cac van e luan ly  thi ai at ra, theo mot phng phap rieng: tc la  ap dung mot quy tac co truyen goi la "nguyen tac  he qua song oi (principle of double effect). [5] , Nguyen tac  nay c ap dung trong nhng trng hp cung  mot hanh ong ma lam phat sinh ra hai hau qua:  mot tot, mot xau. Theo giao ly truyen thong, th mac dau  co hau qua xau, nhng van co the chap nhan (lam)  hanh ong co hau qua song oi ay c, vi bon ieu  kien sau ay: (1) hanh ong t no phai la tot  (intrinsically good), hay t ra khong phai la xau  (vo thng vo phat:  indifferent); (2) ngi hanh  ong ch nham en ket qua tot; (3) hau qua xau ch  phat xuat t hanh ong mot cach gian tiep, ch khong  phai la trc tiep (tc la hau qua tot khong  phat xuat t ket qua xau), [6] va (4) ket qua tot  phai tng oi (proportionately) quan trong hn ket qua xau (tc la co ly do thc s chnh ang e hanh  ong).

Cuoc cach mang trong khoa luan ly hoc a khi au  t hoi nam 1965, sau khi giao s Peter Knauer ang mot bai  viet ve van e "he qua song oi"; t o,  phan ong cac nha luan ly hoc Au chau va  My chau a bo dan cach thc trnh bay "nguyen  tac he qua song oi" theo le loi truyen thong, va  khong chu nhan t tng than hoc co truyen lam hau  thuan cho nguyen tac o na. [7] Knauer a  ac biet chu y ti tieu chuan th ba, tc la viec phan  biet gia nhng hau qua trc tiep va gian tiep cua hanh ong: ong cho rang phan biet  nh the khong phai la mot tieu chuan tuyet oi, v  con le thuoc vao ba tieu chuan kia. Khong the hoac  trc tiep hoac gian tiep lien ket mot hanh ong con  ngi vi hau qua xau c, neu khong phan tch ty  my oi tng mo the (formal object) cua hanh  ong, oi tng do con ngi muon nham ti, trong mot  hoan canh cu the cua cuoc song (ieu kien th  2); va neu khong ong thi phan tch thai o con ngi  an o gia hai he qua tot/xau nh the nao, e  nhan nh ve ly do chnh ang cua hanh ong (ieu  kien th 4). Va ong a ket luan rang can phai  da vao ly do chnh ang tng xng ma con ngi  co, e quyet nh hanh ong va chap nhan hau qua,  ma phan oan ve mot hau qua xau phat sinh trc tiep  hay gian tiep t mot hanh ong cu the.

Va Knauer cung nhan nh rang trong truyen thong luan  ly hoc cong giao, khi phan tch nhng trng hp cu  the, cac nha luan ly hoc thng hay vi pham en nguyen  tac he qua song oi va en ca bon ieu kien  cua no. ac biet, co nhng trng hp, cac nha  luan ly hoc lay phan oan cua ngi hanh ong  lam can ban; e lam th du, ong a dan  chng trng hp cua mot ngi nhay qua ca so lau cao cho khoi chet thieu khi nha chay. Trong  qua kh, phan ong cac nha luan ly hoc eu tan ong  hanh ong va noi; ong Knauer cung ong y, nhng  ong con nhan manh en moi tng quan mat thiet gia  viec nhay vi hau qua la chet. Do o, ong ket  luan rang can phai ieu chnh lai nguyen tac he qua  song oi. Noi mot cach khac, ch phan biet hau qua trc  tiep va hau qua gian tiep cua mot hanh ong  khong thoi th cha u; quan trong hn ca la phai  xet xem con ngi hanh ong a phan oan nh the  nao ve nhng hau qua xau c coi la co the  ganh chu v muon co c hau qua tot to ln hn, hoac  c coi la can phai tranh v ket qua tot khong  to ln bang. Ngha la, ngoai nhng hau qua  khach quan, luon luon con can phai lu y en s phan  oan cua con ngi hanh ong cu the na.

Co mot so tac gia a ch trch loi lap luan cua  Knauer; tuy nhien, t o a khi au khuynh hng  "xet lai," tc la sa oi cach thc quan niem  ve ban chat va oi tng cua cac hanh ong  luan ly, cung nh thay oi phng phap trong le loi phan  nh ve cac hanh ong nay. Trong thi gian t  nam 1970 cho en 1972, mot so tac gia a i them mot  bc na. Gia nhom nay, co cac giao s Peter  Chirico, Bruno Schueller, Louis Jans-sens va Joseph Fuchs.  Ho ni rong lanh vc thao luan ra, bao gom het ca  moi trng hp co xung khac gia cac gia tr khac  nhau, va don noi dung cuoc tranh luan quy tu vao trong  viec nhan nh lai y niem ve cac hanh ong von tot  hoac xau t ban chat cua chung. Ho xem xet lai nhng  cam le thng c gan kem theo cac hanh ong  xau, va ket luan cho rang nhng cam le nh the la  nhng trng hp ng dung cua cac quy tac luan  ly chung vao trong nhng hoan canh cu the,  chu rang buoc bi nhieu ieu kien; ma cac nha  luan ly th thng e y phan tch nhng trng  hp ac biet ngoai le cho phep ap dung cac quy tac luan  ly chung. Do o, cac nha luan ly xet lai cho rang nen  phan biet gia loai s viec xau phat xuat t ban  chat cua hanh ong, va loai s viec xau phat  xuat t con ngi chu y chon la, du thay  la khong co ly do chnh ang. Ho chu trng cho la  trng hp th hai nay mi thc s ung la xau  ve mat luan ly; con loai s viec trong trng hp  th nhat th ch "von la xau" (t ban chat)  ve phng dien vat chat (Chirico, Schueller), "hu the"  (Janssens), hoac "tien luan ly" (Fuchs) ma thoi,  v no vt ra ngoai y muon, au oc phan oan va  quyet nh cua con ngi. Do o, y niem "ieu von  xau" (t ban chat) tr thanh mot yeu to thuoc  cac pham tru tien luan ly trong tien trnh ben ngoai  cua the gii loai ngi. Hau qua la, xa  kia co mot so ieu "von xau" a b len an mot  cach tuyet oi va khong co trng hp mien tr,  th hien nay, cai "von xau" a c tng oi hoa  ve mat luan ly, e vao the tuy thuoc vao  cac ieu kien (contingent). Va o ch la nhng  yeu to hay la nhng tieu chuan e giup cho nhng  ai hieu biet (ve quy tac luan ly) va co y hng ngay  chnh, co ieu kien ma phan oan ve quyet nh va  hanh ong cua mnh trong nhng hoan canh  cu the ma thoi. Tren nguyen tac, van co the co  nhng quy tac luan ly chung cho tat ca, khong-co-trng-hp-mien-tr,  tuy nhien, trong thc te, kho ma phan tch cho c tat  ca moi kha canh cua van e, va moi chieu kch  cua hanh ong trc khi phan oan va quyet nh.

Con cac nha luan ly hoc thuoc phai "ngha vu"  th ch trch phai "xet lai," va nhan nh rang  neu cho "ieu von xau" la tng oi, phai le  thuoc vao s phan oan da theo ly do chnh ang, th  coi nh khong con tieu chuan luan ly khach quan na,  va luan ly hoc khong con co mot oi tng ac thu  na ca [8] luan ly se tr thanh mot m "phan  oan" hoan toan chu quan. Moi ngi eu  biet rang khi muon mot ieu g, th con ngi thng  de dang tm ra ly do "chnh ang" e quyet nh  va hanh ong theo s thch rieng cua mnh; neu  khong co mot quy tac khach quan nao ca, th moi  ca nhan se co quyen phan oan va quyet nh hanh  ong luan ly n thuan theo y mnh muon.

Mot trong nhng hau qua cu the do trao lu xet  lai a ti la thai o nghi van ve tham quyen giao huan  cua Giao Hoi trong lanh vc luan ly. [9] Neu hanh ong luan  ly khong con can phai da theo cac quy tac khach  quan, nhng ch tuy thuoc vao s phan oan cua  ca nhan trong tng hoan canh cu the, th Giao  quyen khong con ly do e co quyen giao huan va tham  nh ve mat luan ly na, ma ch co the khuyen bao  hay hng dan ma thoi; bi le, mot quyen bnh  xa xoi lam the nao co the phan oan ve nhng  ieu kien cu the cua mot hanh ong luan ly ac  biet c?

Phai xet lai tra li cho van nan o rang: cong viec  ho lam la ch muon lan bc theo va nhan nh  ve ng hng truyen thong ma cac nha luan ly  hoc cong giao a theo uoi suot nhieu the ky qua;  va muc ch cua ho la lam cho sang to  them phng phap nghien cu trong lanh vc luan ly oi  luc khong c chnh xac cho lam va thng hay b hieu  lam. Con oi vi van e quyen bnh, th trao lu xet  lai giai thch rang Toa Thanh van con co tham  quyen va nhiem vu phe chuan hay ket an cac loai hanh  ong luan ly tot hay xau. [10] Ho cung nhac lai rang truyen thong cong giao  luon luon nhn nhan vai tro cua cac ca nhan trong  trach nhiem phan oan ve ban chat cua cac hanh  ong cu the e xem chung co phu hp vi cac quy tac  luan ly hay khong. [11] Truyen thong cong giao luon luon nhn nhan ieu nay:  mot hanh ong con ngi ch bien thanh hanh  ong luan ly luc nao no c thc s phan oan khon  ngoan va quyet nh chnh trc bi mot ca nhan, ch  khong phai la do bi s viec n thuan ap dung  nhng quy tac khach quan khong thoi; viec phan oan cua  lng tam ca nhan con ngi cung c truyen thong  coi la yeu to quan trong so mot oi vi viec tm hieu  (nghien cu than hoc luan ly ve) tnh chat ac thu luan  ly cua mot quyet nh va cua mot hanh ong. [12]  

Phai xet lai con nhan nh them rang trong cuoc song  cu the, con ngi phai oi pho vi nhieu van e  luan ly het sc phc tap, trc tiep keo theo nhng hau  qua xau: tuyet oi cam ch khong bao gi c chap  nhan ieu xau, la co the b coi nh hanh ong vo  trach nhiem va bo ri nhng ngi mnh ang  giup vao ngay gia luc ho can nhieu nhat en  s hng dan cua mnh. Khi phan biet gia ieu  xau tien-luan-ly, tc la ngoai y muon, va ieu  xau chap nhan qua y muon, cac nha luan ly hoc thuoc  phai xet lai, co y cho thay rang trong i, co nhng  viec xau ma ngi ta phai ganh chu, va nhng  viec xau do chnh con ngi la chon lay. Trong qua kh,  nhieu nha luan ly hoc cong giao a chap nhan nhieu  trng hp mien tr, tc la cho phep chap  nhan nhng quyet nh trc tiep a en hau qua xau,  bi v cuoc song con ngi khong cho phep lam cach  khac. Va o chnh la lam ao lon nguyen tac  co truyen. V vay, khong con nen tiep tuc duy tr tnh  trang map m doi tra nh the na. Khi oi phai  co ng loi trung thanh hn oi vi truyen thong  cong giao ch thc, la phai xet lai muon at lai van  e oi vi tnh chat luan ly cua mot so hanh ong,  ac biet la oi vi hanh ong dung cac phng  phap nhan tao e tranh thu thai. Ho cho rang giao huan thong  thng cua Toa Thanh co khi cha thc te u  va cha tron ven at ti mc hoan b, va do o,  uy tn cua Giao Hoi co the b giam thieu phan nao  gia xa hoi loai ngi. [13]

Phai ngha vu th nhan nh rang mac du phai xet lai  luon luon nhac en truyen thong, nhng trong thc te, ho  a oi khac truyen thong. Chnh the, tren ly thuyet cung  nh trong thc te, ho a thay oi that s oi tng va  phng phap nghien cu cua khoa luan ly hoc.

TM HIEU VE PHAN OAN LUAN LY

Theo thien y, th cuoc cach mang cua phai xet lai la  nham ca vao no lc lam cho noi bat tnh cach  sang tao va xay dng cua "y ngha" trong nhan  s, va nh ngha cho ro oi tng ac thu cua  luan ly hoc vi pham tru "y ngha nhan cach" . [14] Cac quy tac luan  ly thng c coi la nhng tieu chuan khach quan,  ngoai gii, nhng yeu to lam cho cac hanh ong  khac nhau ang c tan thanh hay la ang len an;  tuy nhien, co mot ieu lai thng b quen lang, o  la: cac quy tac o cung eu la "hoat ong  y v" cua mot con ngi; ngay ca cac quy tac  do chnh Thien Chua linh ng cung ch c em ra ap dung  sau khi con ngi quyet nh chap nhan chung lam quy  tac hanh ong y v cho mnh. Cac quy tac luan ly thng  c truyen lu lai t the he nay en the he khac,  nhng lai c nhn nhan la ung khong phai do uy tn  cua cac the he trc, ma la do nhng y ngha  lam cho con ngi chap nhan chan ly cua chung.  Do o, tieu chuan can ban e phan nh mot hanh ong  la tot hay xau ve mat luan ly, chnh la nhng  tieu chuan thuoc phng phap hoc nh ro hoat ong g  co y ngha luan ly; con nhng tieu chuan khac c  dung en e phe phan oi tng cua cac quyet nh  ay (chang han nh "trc tiep/gian tiep," y niem ve  cac hanh ong "von xau" t ban chat) ch la  nhng tieu chuan phu hay la th yeu ma thoi.

Ngoai ra, phai xet lai y thc rang cac hanh ong  c cac quy pham luan ly tan thanh hay ket an, cung  la s ket tu nhieu y ngha, va co tnh chat luan  ly tuy nhng "y ngha tng quan" (realationships  of meaning) gia ngi ta; la ket qua cua  nhieu quyet nh khac nhau va tuy thuoc vao nhieu  hoan canh, nhieu muc tieu hanh ong khac nhau,  cung nh vao nhieu ieu kien lch s va nhieu  kinh nghiem rat phc tap. Khong co mot hanh ong luan  ly nao co the hieu c, neu trong khi tm hieu ve chung,  khong biet e y ti toan bo cac ieu kien phc tap  i dnh lien vi chung nh the.

Ngoai boi canh khach quan gia cuoc song xa  hoi, con can phai e y en kha nang cua  cac ca nhan con ngi, vi nhng moi tng quan mi  gia ngi vi ngi, cung nh vi nhng  thai o lng nh oi vi cac c cau khach quan ay di  anh sang cua kinh nghiem qua kh, e i ti cho quyet  nh trong t do va trach nhiem. ong y rang nhng  "c cau cua y ngha" phai phu hp vi nhng  oi hoi, nhng ieu kien cua the gii vat  chat va cua the gii cac sinh vat; tuy nhien, the  cach phu hp ay luon luon la do y ngha cau tao  xa hoi va theo cac tieu chuan thch ng vi lanh  vc the s. Khong the nao quan niem c rang hanh  ong luan ly ch la viec uon nan lam sao cho t tng,  y niem cua con ngi long gon vao trong mot khuon  mau hoan toan phu hp vi nhng c cau  san co trong thien nhien, trong the gii vat chat hay  sinh vat c. Khi nhan nh rang hanh ong luan ly ch  thc oi hoi con ngi phai an o, phan oan  va quyet nh, la phai xet lai ch muon lam noi  bat chc nang nay cua "y ngha." Va khi  oi phai xet lai nhng quy tac luan ly co truyen  cung nhng ieu kien lch s a tao ra nhng  quy tac o, la phai xet lai ch muon lam noi bat  tam quan trong cua tnh lch s cua y ngha (historicity  of meaning) cho than hoc luan ly.

Tuy nhien, phai nhn nhan la phai ngha vu co ly khi  cha hoan toan ong y vi cac ly le noi tren  ay. That vay, du a lam noi bat vai tro  chu yeu cua lanh vc cua y ngha, th phai  xet lai cung van cha xac nh ro c tieu chuan  e chon d lieu cung nh e lng nh ve tam trong  yeu va gia tr chung cua cac d lieu trong lanh  vc ay. Phai xet lai ly luan rang trong mot quyet nh luan  ly cu the, co nhng chi tiet co the lam thay oi  ban chat cua mot hanh ong "von xau" (th  du: thu dam e lay tinh dch ma chan benh). Trong  trng hp o, ban chat luan ly cua mot hanh  ong thay oi v nhng chi tiet phat xuat t hoan  canh cu the. Tuy nhien, trong trng hp o, can phai  phan biet e xem chi tiet nao la quan trong va  chi tiet nao la khong quan trong. Can c vao nhng  tieu chuan nao e co the phan biet nh vay? Phai xet  lai ch tra li m ho rang: can phai co ly do  chnh ang e hanh ong nh the.

iem then chot trong cuoc tranh luan ve nhng phan oan  ca nhan hay cong cong, chu quan hay khach quan, tuy  hoan canh hay theo quy tac, la van e chon la,  xem xet va rut ta nhng d lieu chnh co the  lam nen tang chung cho moi trng hp, moi hoan  canh. Neu khong xep loai va khong rut ta c cac  d lieu lam nen tang chung ay, th khong the nao  co c mot quyen bnh chung va pho quat trong lanh  vc luan ly c. Bao lau cha giai quyet c van e  o, th phai ngha vu co ly va co quyen e ch trch  phai xet lai, cho rang phai nay ch tm cach chu quan  hoa va tng oi hoa het moi phan oan luan ly, cung  nh triet ha het moi th quyen bnh chung va pho quat  trong lanh vc luan ly.

Qua no lc tm mot giai phap trung dung lam nhp  cau noi ket hai lap trng: mot ben la luan ly tng  oi theo hoan canh, va ben kia la luan ly  tuyet oi theo quy luat, phai xet lai a co dp lam  noi bat mot thach o ln ma khoa luan ly hoc ang ra  sc giai quyet; o la: mot khi a nhan thc c  rang quy tac luan ly khong phai la nhng g co  the em ap dung mot cach may moc, cng nhac va lanh  lung nh trong trng hp cua cac nh luat thien  nhien oi vi co cay hoac thu vat, nhng la nhng  ieu kien song, trc tiep chi phoi hanh ong t do cua  con ngi va cac moi tng quan gia cac con ngi  vi nhau, th can phai tm cho ra nhng tieu chuan thch  hp e xac nh ban chat va gii han cua cac  quyet nh trong i song con ngi.

Nhng Van e Phc Tap Mi c at Ra

Cac nha luan ly hoc chu trng "luan ly tuy  hoan canh" nhan manh en iem nay: cac hoan  canh cu the uon nan nen ban chat luan ly cua  moi hanh ong. Nhng "hoan canh" ngha  la g? Cac nha xa hoi hoc, nhng ngi  tranh quyen cho n gii, nhng ngi van ong e  bao ve moi sinh, va cac nha than hoc giai  phong a gop phan giup cho nhan loai m mat e thay  la cac quyet nh cua con ngi mang lai nhng  hau qua co tam anh hng het sc rong ln --  va co khi rat khoc hai na -- en cuoc song cua  nhieu ngi khac. Nhng hanh ong co khi xem ra  tam thng nhat trong cuoc song hang ngay cua  chung ta, co the co anh hng en tng lai cua  ca nhng vung xa xoi tren the gii, en cuoc  song cua hang trieu con ngi: chang han nh la  bang cach ung ho va xuc tien nhng c cau kinh  te xa hoi e nen ap bc, gay phng hai va lam  o nhiem moi sinh cua the gii, hay la bang cach  tung ra nhng y thc he van hoa va chnh tr, cung  nhng y niem ton giao... me hoac lam cho van minh  cua loai ngi phai lun bai i. Vay, th  hoi khi quyet nh "tuy hoan canh," con  ngi hanh ong co can va co phai e y en  tat ca nhng hau qua khon lng nh the khong?

Mat khac, phai ngha vu chu trng la phai vang  theo nhng quy tac tuyet oi, trong moi hoan canh,  ch khong phai tuy vao hoan canh. Tuy nhien,  lam nh vay tc la ch biet nh oat mot cach tien  nghiem va n thuan tren ly thuyet, d lieu nao  ang chu y ti va d lieu nao co the bo  ra ngoai moi khi can phai lay mot quyet nh luan  ly. Ngha la, trong thc te, phai loai bo rat  nhieu d kien -- co the la quan trong -- oc  thay gia nhng hoan canh cu the phc  tap trong cuoc song, ch v cac quy tac chung trong luan ly  hoc a khong e cap hay la lu y ti cac d  lieu nh the.

Lien he vi van e va neu ra tren ay, con co  van e mc o tham d vao viec xau. Buoc phai tranh  viec xau. Nhng, ngh en nhng hau qua to ln va  sau rong do cac y thc he ap bc va cac "c cau  toi loi" trong xa hoi loai ngi, khong  ai ma khong khoi ban khoan ngh rang phan nao  o, cac hanh ong va thai o cua mnh cung  a lien luy vao trong cac ieu xau ay; phan nao  o, cac hanh ong cua mnh cung vng phai  dau vet cua ac oc, xau xa? Qua that, cac viec xau  trong moi trng song chung quanh, anh hng sau  am en ban chat luan ly cua moi hanh ong con  ngi. Co c quyen lay the thc phan biet gia  "cach trc tiep" va "cach gian tiep" e  da theo o ma chap nhan hay la tham d vao mot  viec xau, roi t o i en cho chap nhan cach thc  phan biet gia cac "ieu/viec xau" khong c  chap thuan va cac "ieu/viec xau" co the chap  thuan (hoac ganh chu) c (vi ly do chnh ang), hay khong?  Neu c, th lay au ra nhng tieu chuan e da vao  o ma phan biet gia cac cach thc trc tiep va  gian tiep trong hanh ong chap nhan hoac tham d? Trng  phai nao cung eu nhn nhan la can phai co  nhng tieu chuan ro rang e phan nh d lieu  nao la quan trong, va d lieu nao la  khong quan trong, hau tien ti viec phan oan va quyet  nh trong mot hanh ong luan ly. Nhng, bao lau cha co  c nhng tieu chuan chnh xac va thch hp, th cac  quyet nh luan ly cua con ngi van con xem  ra co phan vo c, va kho ma tranh khoi c  tnh cach tuy tien.

Phan Biet Cac D Lieu

e lam noi bat s khac biet gia cac tieu chuan  chung khong le thuoc vao hoan canh, va cac  tieu chuan tuy hoan canh cu the, toi xin a ra  mot th du ma hien thng c neu len khi thao  luan ve luan ly hoc, o la: phan oan luan ly ve viec  giet ngi. Co nhieu hoan canh khac nhau khien  cho phan oan luan ly oi vi viec giet ngi, thay oi  han tuy tng trng hp. Sau ay la mot so  trng hp cua th du va trng dan. Trong mot  cn bao tuyet, mot a be chet v nhieu chiec xe hi ung  nhau; mot a be chet v b mot ngi say ru lai xe  au can; mot ngi i cp cua chet v b chu nha  ban e t ve; mot ngi chong nhieu nam oi x  tan nhan ngi ban tram nam cua mnh, chet  v b v ban; nhng ngi lnh chet trong mot cuoc  chien e bao ve to quoc b xam lc; mot ngi chet  trong mot vu khung bo; mot ngi chet v b trung  an do mot ngi mat tr ban loan; mot ngi chet  v b ban tra thu.

D nhien, cac trng hp ke tren eu mang nhng ac  net khac nhau trong ban chat luan ly cua chung. Muon  phan oan tng trng hp, th can phai phan biet  ro cac d lieu quan trong vi cac d lieu phu  thuoc. Th du: ngi can chet a be, co say ru that  hay khong? o la d lieu quan trong. a be mac quan  ao kieu nao? o ch la d lieu phu. Ngi  v co that s b ngc ai tan nhan lau nam  hay khong? o la d lieu quan trong. Ba ta a  giet chong vao ban sang hay ban chieu? o ch la d  lieu phu.

Cuoc tranh luan gia hai phai xet lai va ngha vu  xoay quanh s viec bat ong y kien ve tieu chuan phan biet  gia cac d lieu quan trong va khong quan trong.  Cho ti nay, cha co pha nao e xuat nhng tieu chuan  ro rang e phan oan ve cac hanh ong luan ly.

LAM SANG TO MOT SO VAN E

Toi khong the thao luan ve het moi kha canh cua  van e xac nh tieu chuan nham chon la, sap xep cung  nh rut ta ra phan chung va chnh yeu trong cac d  lieu can cho viec phan nh tnh chat luan ly cua cac  hanh ong con ngi. Toi ch xin nhan nh rang muon  tm cho ra va minh nh cho ung cac tieu chuan, th can  phai xem xet lai y niem "hanh ong luan ly."  Quyet nh mot hanh ong luan ly la mot viec lam  phc tap, bao gom mot so phan oan khac nhau (nhng ieu  kien, hoan canh, hau qua, v.v.) va co lien  he mat thiet vi nhau. He can suy t ve luan ly hoc,  he co dp phan oan va quyet nh cho mot hanh  ong luan ly, la the tat phai lu y ti toan  bo cac kha canh noi tren.

Sau ay, toi muon c gop phan lam sang to cho mot  so nhng cuoc tranh luan ve cac van e: -- phan nh  e biet hanh ong nao la "tien luan ly"  va hanh ong nao la thc s luan ly; --  phan biet cac cach trc tiep va gian tiep trong hanh  ong tham d vao viec xau; -- xac nhan tham quyen  cua mot quyen bnh trong lanh vc luan ly.

Tnh Chat Tien-Luan-Ly va Luan Ly

Phai xet lai thng b ch trch v ho gi lap trng  cho rang mot hanh ong luan ly co ban chat tot hay  xau la tuy cho ly do e quyet nh hanh  ong trong moi hoan canh cu the, co chnh ang  hay khong. Mot viec xau tien -luan-ly ch co the biet c  la xau ve phng dien luan ly sau khi con ngi a  phan oan va dung t do ma quyet nh trong nhng  trng hp thng la phc tap bi khong ro  au la phai au la trai. Phai ngha vu khong  chap nhan phan tch luan ly nay, v cho rang co nhng  ieu/viec xau ve mat luan ly, hay la "von xau,"  co the nhan ra c ngay ma khong can phai phan tch  het moi d lieu cu the cua tng hoan canh. [15] Ho nhac en cach phan biet co truyen gia  muc tieu khach quan cua hanh ong luan ly va  y nh cua ca nhan ngi hanh ong. Nh the, co  ngha la ngi ta thng biet la co nhng  hau qua/ket qua cu the luon luon i kem theo  mot hanh ong luan ly nhat nh, va khong le thuoc  vao cac ieu kien khac nhau cua hoan canh,  cung nh khong le thuoc vao y nh -- va ngay  ca y thc na -- cua ngi hanh ong.  Do o, ve mat luan ly, ieu quan trong ang chu y la  moi quan he gia cac hanh ong va hau qua  tot hay xau cua cac hanh ong, ch khong phai  la cac chi tiet cua hoan canh cu the.

Ben trong cac ly le phe bnh tren ay, co tiem an mot  s that, o la: cac quy tac luan ly chung va khong  le thuoc vao hoan canh, qua la co tnh  chat luan ly that s. Du co oi dien vi mot hoan  canh het sc phc tap, bi le hanh ong co  the keo theo nhieu hau qua khac nhau va co phai  chu anh hng cua nhieu ong c thuc ay chong  choi nhau, th moi quan he chung gia cac ieu/viec tot  va xau bao gi cung van co the c bieu  at qua cac quy tac luan ly chung, la nhng quy tac  co the ap dung c trong nhieu hoan canh khac nhau,  ma khong can e y en cac chi tiet phu thuoc, khong  mang y ngha luan ly.

Tuy nhien, phai xet lai co ly khi nhan nh rang tnh chat  luan ly cua hanh ong quyet nh ve mot s viec  trong cuoc song ch c xac nh mot khi a hieu ro  hoan canh cu the vi nhng gia tr chong cheo  va xung ot lan nhau. Tuy nhien, neu can lam nh  the, th khong phai la v ban chat luan ly cua  hanh ong cu the nay la mot ieu oc nhat, hoac  v ch co the biet c qua boi canh, hoac v khong the  tr thanh quy tac luan ly chung va thc s co  gia tr trong nhng hoan canh khac; cung khong  phai la v viec tot hay xau tien-luan-ly co the  bien thanh luan ly nh cac chi tiet cua hoan  canh cu the, hoac la v cac quy tac chung ch cho ta  thay c viec tot hay xau mc tien-luan-ly ma  thoi; nhng la v viec phan nh luan ly phai da  len tren toan bo kinh nghiem luan ly, ch khong phai  ch da tren mot vai phan oan cua s viec ma  thoi; cung nh la v viec phan nh ve mat luan ly  khong phai la mot cuoc suy luan ve nhng hoan  canh gia thiet, ma la mot thai o nhan nh  ve nhng thc tai cu the ang xay ra trong cuoc song  " ay va bay gi" cua tng ca  nhan con ngi. Khi c lam trong mot hoan  canh cu the, th quyet nh cua mot ca nhan mi co  the tr thanh mot phan oan luan ly, cho du ca  nhan ay ch co hieu ban chat luan ly cua hanh  ong mnh quyet nh qua kinh nghiem phan oan chnh ang cua  nhng ngi co tham quyen trong lanh vc luan  ly a a ra cho nhng trng hp tng t nh the  ma thoi.

e tranh ngo nhan ve y ngha cua t "tien-luan-ly",  th co the noi cho ro them rang t ay ham ngu  tnh cach chap noi (fragmentary) trong tam hieu biet  luan ly, tc la hieu biet ve chi tiet nay hay chi  tiet no cua mot thc tai rat phc tap trong cuoc song  cu the cua con ngi, thay v hieu biet ve toan  bo thc tai ay. Do o, tam hieu biet tien-luan-ly mang  tnh cach gia thuyet, gii han, va trc khi em ra  ap dung vao nhng quyet nh cu the, th can phai  c ieu chnh lai cho thch hp vi tng trng hp.

Tuy vay, trong pham vi cua no, von lieng hieu biet tien-luan-ly  cung van co gia tr ve mat luan ly, bi v no  cung la tieu chuan giup cho con ngi trong cach  thc phan oan ve cac viec xau/tot. Mot hoan canh  xa hoi co phc tap en may i na, th oi tng  cua viec tm hieu va quyet nh luan ly cung van  la mot thc tai n nhat, nhat quan. Nhiem vu cua  khoa luan ly hoc la tm hieu cac thc tai o trong nhng  hoan canh khac nhau, va phac hoa nhng tieu  chuan can cho cong tac chon la va xep loai cac d  lieu e rut ta ra phan chung lam can ban cho viec  phan oan luan ly. Cac quy tac tien-luan-ly la ket  qua cua viec tm hieu theo lng tri, theo le thng  tnh va theo hnh thc mo ta,ve cac kha canh cua  hanh ong luan ly, va co the en mot mc nao  o, giup cho hieu ve chung, nhng lai khong co u ieu  kien e lam can ban cho viec phan oan toan dien  nhng thc tai luan ly phc tap. Cac quy tac nay  cung co the gop phan quan trong vao trong cong trnh  tm hieu mot so van e mi va te nh, hau giup cho viec  phan oan luan ly cung nh no lc thiet at cac  quy tac luan ly c cu the va chnh xac hn.

Cac quy tac tien-luan-ly co the tr thanh quy tac  luan ly va ngc lai; nh the la v boi canh  van hoa trong loai ngi thay oi lam cho cac hoan  canh song con ngi ra phc tap hn hoac la kem  phc tap i tuy nhng lanh vc sinh hoat khac  nhau. Noi tom lai, cac quy tac tien-luan-ly mang tnh chat  ch thc luan ly, nhng lai thieu tnh cach toan dien  e co the ap ng ay u cho toan bo thc tai cua  hanh ong luan ly.

Cach phan biet gia cac quy tac luan ly va tien-luan-ly  co the giup cho hieu cac van e: - ieu/viec von xau, -  va quy tac tuyet oi khong-trng-hp -mien-tr.  Neu cac quy tac luan ly (ch thc) co the c ap dung  cho hang loat nhng hoan canh va nhng  trng hp khac nhau, th chnh la v chung a thau  triet va quy gom c gia cac d lieu cua  hanh ong luan ly, nhng moi tng quan ong dang  cung nh trong yeu ve mat luan ly, va on nh, tc  la khong thay trong nhng hoan canh khac nhau.  Trong nhng trng hp nh the, cac quy tac luan ly  co the co tnh cach tuyet oi, khong-trng-hp-mien-tr,  va cac ieu/viec ma cac quy tac luan ly phan quyet  la xau, co the coi la xau t ban chat, tc la  "von xau" that s.

Trc Tiep Va Gian Tiep

Cac nhan nh tren ay co the giup e hieu tai sao lap  trng cua phai xet lai va cach thc ho at  van e ve viec xau trc tiep hay gian tiep, thng b  ch trch. Trong cuoc song con ngi, thng xuyen co  nhng viec xau xay ra. Neu khong chap nhan quy tac  ve viec xau trc tiep/gian tiep, th lam sao phan nh  c phan trach nhiem cua moi ca nhan oi vi cac  viec xau ay, se la nh the nao? Moi ngi  buoc phai t can nhac lay tng hau qua xau --  cho du no co xa xoi gian tiep bao nhieu i na --  co the xay ra trong moi trng hp? Hay la  can phai da vao nhng quy tac chung e ma  phan nh, e ma co the phan nh? Va neu can va  co the da vao cac quy tac chung ma phan nh, th  co ngha la cac quy tac ay co the cung cap nhng  tieu chuan khach quan e phan nh mc trach nhiem lien luy  trc tiep hay gian tiep cua moi ngi oi vi  viec xau. Phai xet lai thng chu trng la trong  mot hoan canh cu the, neu mot ca nhan xet thay  mnh co ly do chnh ang e chap nhan hau qua xau cua  mot hanh ong, th ca nhan ay co quyen hanh ong  nh mnh a nhan nh. Nhng can phai hoi lai: ngi  ay se da theo tieu chuan khach quan nao e phan  nh ve ly do chnh ang? Cai g la chnh ang, va  cai g la khong chnh ang? V sao lai chnh ang, va  v sao lai khong? Trong nhieu trng hp, con ngi  khong thay ro c viec mnh lam se trc tiep  hay gian tiep lien he the nao en cac hau qua xau.

o la cha ke ti xu hng chu quan co hu cua  con ngi trong khi tiep nhan va s dung cac tieu  chuan e phan nh: ai cung muon de dai bao  cha cho viec mnh lam, va danh phan li cho  chnh mnh.

Phan biet gia viec xau-co-tnh (tham d trc tiep) va  viec xau-ganh-chu (tham d gian tiep) la phan biet gia  cac d lieu cu the quan trong va cac d lieu  khong ang ke oi vi tnh chat luan ly cua quyet nh.  Khi nhan nh rang con ngi khong bao gi c trc  tiep i ngc lai vi mot ieu tot t ban chat (von  tot), du la e nham mot muc tieu tot, la phai  ngha vu muon xac nh ieu nay: luon luon co mot moi  quan he khach quan gia phng tien xau va hau qua  cua hanh ong; va trong moi trng hp, chnh  moi quan he ay se xac nh y ngha cho oi tng cua  mot quyet nh luan ly, ma khong can e y ti cac chi  tiet khac nhau cua tng hoan canh, cung  nh khong can e y ti y muon cua ca nhan ngi  hanh ong. [16] Ly do  tai sao co quyen chap nhan mot hau qua xau, khi hau  qua ay ch la ket qua gian tiep cua mot quyet  nh luan ly, la v hau qua kia nam ngoai  ban chat luan ly cua quyet nh.

oi ap lai ly luan tren ay, phai xet lai nhan nh rang  cung co nhng trng hp co the chap nhan c  phng tien xau e at en muc tieu tot. Ly do la v  co khi ban chat cua mot hanh ong se to  hien ro hn khi biet e y en tat ca cac d  lieu, ch khong ch tap trung vao mot d lieu duy  nhat cho du d lieu nay co quan trong en may.  Ve iem nay, hai pha co lap trng rat khac nhau.  Ca hai pha eu phan biet d lieu chnh (quan trong)  va d lieu phu, cung nh can nhac viec tot va  viec xau, nhng lai ap dung nhng tieu chuan khac nhau.

Hai pha con co nhng lap trng khac nhau ve mot  iem khac na: phai xet lai san sang chap nhan nhng  phng tien xau e at ti cu canh tot, trong trng  hp cac giai phap luan ly khac eu cho thay la xau  hn na noi chung. Tuy nhien, o ch la nhng phng  tien xau khong co u tam quan trong e bien oi ban  chat luan ly cua hanh ong: trong nhng trng  hp nh the, cho du co nhng phan xau phu thuoc ma  mnh khong tan thanh, con ngi van c quyen  chap nhan toan bo hanh ong luan ly. V the, phai  xet lai thng noi en "cac phng tien gian tiep  xau," ngha la khong anh hng en ban  chat luan ly cua hanh ong, hoac la anh hng,  nhng khong en o bien oi ban chat cua hanh  ong. Phai ngha vu chap nhan co mot c cau hanh ong/hau  qua xau khong bao gi co the chap nhan vao hanh  ong luan ly, v cho rang ch chap nhan viec xau khong thoi,  th cung a lam h i ban chat luan ly cua  hanh ong mat roi.

Vai Tro Giao Huan

Phai xet lai con b ch trch ve mot iem th ba na,  o la: vai tro cua gii lanh ao trong Giao  Hoi. Neu ban chat luan ly cua mot hanh ong  ch co the c quyet nh do tng ca nhan moi khi  phan oan e hanh ong trong mot trng hp cu the,  th trong lanh vc luan ly, quyen giao huan cua Giao  Hoi khong con co vai tro nao na. Ve iem  nay, phai xet lai a ra mot so nhan nh. Th nhat,  cac quy tac luan ly do Huan quyen a ra, khong con ap  ng c nhu cau cua thi ai vi tat ca nhng  van e phc tap cua no. [17] Th hai, ngay nay, cac tn hu co  trnh o hoc van cao hn xa nhieu; do o, ho khong con  san sang thu ong chap nhan nhng giao huan, ma  ch muon tham d vao trong viec quyet nh; ngoai ra,  oi vi nhieu van e phc tap trong the gii ngay nay,  mot nhom t oi cac nha chuyen mon cua Toa  Thanh khong u sc e a ra nhng quy tac chung cho  tat ca va cho moi trng hp; do o, nen e cho  nhieu ngi cung gop phan ac thu theo kha  nang chuyen mon san co cua mnh, vao trong cong tac  phan nh, phan nh va giao huan. [18] .

Mot nhan nh th ba con i xa hn na: e co the  tr nen thc s trng thanh ve mat luan ly,  th cac tn hu can phai ln len trong cach phan oan  cua mnh, ch khong phai c tiep tuc phan oan va  hanh ong mot cach quy c, theo khuon kho cua cac  quy tac co truyen. Giao Hoi Cong giao khong phai n  thuan la mot to chc quy c (theo tap quan co  truyen:conventional), [19] ch biet a ra nhng luat le e nhng ai tuan theo,  th c coi la thanh vien. e Giao Hoi i ung ng  hng ch thc, th can phai lam cho con so cac tn  hu cong giao hau quy c (tien xa hn mc khuon  kho co truyen: postconventional) -- tc la nhng  ngi tch cc dan than vao trong cong tac phan nh  cac quy tac luan ly cu the va uon nan nen ng  hng cho tac vu cua Giao Hoi trong the gii -  tang them nhieu len.

Nhan nh th t cho rang trong luc nay, mot so ngi  lanh ao trong Giao Hoi co xu hng han che viec thao  luan cong khai ve cac van e luan ly, va cam khong  cho phe oi lap tham d vao cuoc ban cai. Trong  khi gia thi ai nay, ngi ta oi moi  ngi phai neu len y kien cua mnh, va phai  thao luan e tm cho c nhng giai phap thch  hp nhat. Han che viec thao luan tc la ngan cam  cong trnh tm toi, nghien cu: mot cong trnh can thiet  trong va cho Giao Hoi.

Theo thien y cua toi, th cac nhan nh tren ay eu  tot nhng khong nhat thiet i ngc lai quyen giao huan cua  Giao Hoi trong lanh vc luan ly. e cac tn hu t  do, khong b thu hep gii han vao trong cac quy tac co  truyen, khong co ngha la phai quan niem rang ch co  the giai quyet c cac van e luan ly luc chung xuat  hien, va moi lan mot cach khac, moi ngi  mot cach khac; cung khong co ngha la cac ca nhan  khoi can e y en nhng oi hoi luan ly  cua cac quy tac co truyen va cac ch th giao quyen  a ra.

Theo thien y cua toi, th can phai giai quyet  van e cac quy tac luan ly, tc la can phai xac  nh cho ro rang va cho chnh xac, mc o thch  ang cua chung, e co the ap dung chung mot cach hu  ch vao trong cac hoan canh cu the cua hanh  ong luan ly; cung nh can phai khuyen khch ong  ao cac ca nhan gop phan vao trong cong tac minh  nh noi dung cua cac quy tac luan ly, xet v tnh cach  cau ky cua cac hoan canh phc tap trong the  gii ngay nay. Do o, le loi quan niem ve phng cach  hoat ong cua giao quyen se thay oi rat nhieu, va  quan niem ve t do quyet nh cung se rong rai  hn nhieu.

Tuy vay, muc tieu cua cac thay oi nay khong phai  la e don het moi trach nhiem quyet nh len tren vai  cua tng ca nhan hanh ong; ma trai lai,  la e cung cap cho cac ca nhan nhng ch dan ang  tin cay cung nh co uy tn va co sc oi buoc  lng tam ca nhan phai nghe theo. Neu cac oi buoc  ay c trnh bay ang hoang, th cac ca nhan  khong co quyen thay oi chung tuy y mnh hay la tuy  tng hoan canh. Va nh o, moi ngi  se nhan ra c rang nhng ngi trong Giao Hoi  co phan vu trnh bay va minh nh cac quy tac hanh  ong, qua that la nhng ngi co kha nang  va tham quyen xng hp vi chc vu cua mnh.

KET LUAN

Xa nay, khoa luan ly hoc cong giao van tien manh trong  no lc xep loai va nh gia cac hanh ong, cac  ong c hanh ong, cac hoan canh cung nh hau  qua cua cac hanh ong; trong cach thc a ra nhng  tieu chuan nham can nhac ve cac moi tng quan gia cac  d lieu luan ly kia; cung nh trong le loi xac nh  nhng quy tac cu the e phan nh moi lan gap xung  khac gia cac gia tr hay la gia cac hau qua  khac nhau trong nhng boi canh cu the khac nhau. Muc  ch cua cac no lc va cac cach thc va  noi, la tao nen nhng kh cu thch ng cho moi ngi  va cho moi hoan canh. Con ng a dan  en tieu ch pho quat hoa ay la con ng a  khi phat t nhng hoan canh lch s  cu the, va a bang ngang qua mot tien trnh rut ta  cong phu e co c cac quy tac pho quat.

Phai nhn nhan rang cac thanh qua cua truyen  thong luan ly hoc cong giao la that ang kham phuc.  Tuy nhien, ang ke nhat khong phai la tam quan trong  cua cac quy tac, luat le va phng phap xep loai,  nhng la chnh nhng nhan nh thc te ma nhieu  nha luan ly hoc xuat sac a rut ta ra c t  cuoc song cu the qua cac thi ai. Neu khong hieu ro  iem nay, th hau qua ang tiec se xay ra  nh ang thay xay ra hien nay, o la: no lc cua  nhng nha luan ly hoc xuat sac nh the se con  b can ngan, gap phai be tac, khong the tiep tuc  gop phan cua mnh vao trong a tien trien cua  nen van hoa nhan loai.

Toi thiet tng rang can phai quan niem ve vai tro  va nhiem vu cua khoa luan ly hoc cong giao theo mot  cach thc mi: thay v tap trung no lc vao trong nhng  co gang e tong quat hoa nhng mc o cao nhat  nham rut ta ra nhng quy tac tru tng, th cac nha  luan ly hoc nen chu tam vao viec tm hieu toan bo  c cau cua cac moi tng quan gia cac muc tieu hanh  ong, cac quyet nh va nhng hau qua cua  hanh ong, trong nhng ieu kien va hoan canh  lch s cu the khac nhau; ngha la can phai lu  y nhieu hn en en cac chi tiet cu the. Ho cung can  phai lam sao e tm cho ra nhng quy tac luan ly  tong quat dnh lien vi cac c cau phoi hp nh va noi,  theo mot tam c boi canh chuyen biet rong ln hn  la trong qua kh. Lam nh vay, ho se co the gop  phan ac lc va hu hieu e giai quyet tnh trang  vo to chc, cung nh thai o coi thng cac quy tac  va cac tieu chuan tuyet oi cua nen luan ly, nh  ang thay hien nay.

Khi nghien cu ve luan ly hoc, can phai can am oi  pho vi cac th cam do nhieu loai: Xep loai cac d  kien, phac hoa ra cac he thong ly thuyet minh bach... la  nhng hanh ong rat de bien dch e tr thanh  cu canh, khien cho nha luan ly hoc quen bang i li  ch cua con ngi. Phan oan, ket an ngi khac  co the la nhng viec rat hap dan, nhng o khong  phai la nhiem vu chnh cua khoa luan ly hoc. To  ra qua hanh dien vi nhng thanh qua cua  khoa luan ly hoc co truyen cung co the lam cho nha  luan ly hoc khong con u sac sao e phan tch  va tm hieu cac van e hien ai. Kham pha cac van e  luan ly mi, chu trong nhieu en quyen t do phe phan cua  ca nhan cung de a ti cho quan niem rang moi  van e eu mi, va moi quy tac eu co hu ca.  e xuat nhng lap trng "tien tri," len an  cac c cau xa hoi co ve ap bc, hay la nhng  kho khan khong lt thang noi cua mot nen van hoa thoi  nat...la nhng hanh ong co mot sc cam do  rat manh...

Khoa luan ly hoc cong giao can phai tranh cho khoi  tat ca nhng th cam do ay. Nhiem vu cua  nha luan ly hoc - mot nhiem vu het sc kho khan va  khiem ton - la phuc vu cho toan the loai ngi  bang cach ch ng a loi, da theo kinh nghiem cua qua kh, va hng theo cap mat nhn thang en cac th  thach tng lai. e co the gop phan ac lc vao trong  tac vu ay, th cac nha luan ly hoc can phai say  sa tm hieu het moi kha canh cua cuoc song con ngi,  cung nh can phai biet say sa men yeu Thien Chua,  la ang hang ban doi dao n cu o cho tran gian.

 

Sesto Quercetti Hoang Van Luc Lc Dch.



[1] Nguyen van bai viet bang  tieng Anh, mang ta e Revisionists, Deontologists, and the  Structure of Moral Understanding, ang trong tap ch Theological  Studies (Washington D.C., U.S.A.), so 51, thang 9, nam 1990,  tt. 389-416. Tac gia bai viet hien ang day Than hoc  luan ly tai phan khoa Than hoc cua ai hoc Thanh Phaolo,  Ottawa, Canada

[2] Theological Studies50(1989)1-167

[3] Richard A. McCormick, S.J., Moral  Theology 1940-1989: an Overview, ibid. tt. 6-7

[4] Ibid. t. 19

[5] T  ng "xet lai (revisionist) a c R. Gula  dung ti trong tac pham nhan e What are they Saying  about Moral Norms? (New York, Paulist Press, 1982), va cung  c Lisa Sowle Cahill dung ti trong bai viet "Contemporary  Challenges to Exceptionless Moral Norms", ang trong tac pham  Moral Theology Today: Certitudes and Doubts (St. Louis, MO.,  Pope John XXIII Center, 1984) tt. 121-135. T ng "xet  lai" a c dung lan au tien hoi nam 1975 trong  tac pham cua David Tracy nhan e Blessed Rage for Order  (New York, Seabury, 1975) e mieu ta mot phng thc hay  mot le loi nghien cu than hoc. Cac nha than hoc luan  ly sau ay c coi nh la thuoc phai xet lai: P. Knauer,  B. Schueller, J. Fuchs, L. Janssens, T. O'Connell ...

[6] Cung co tac gia  ghi nh sau ve ieu kien th ba nay: "t nhat ket qua  tot cung phat sinh t hanh ong mot cach trc  tiep khong kem g hau qua xau (ch khong phai la  gian tiep, hoac ch la ket qua phat sinh qua trung  gian cua ket qua xau)

[7] Peter Knauer, "La  Determination du bien et du mal moral par le principe du double effet",  Nouvelle revue theologique  87(1965)356-376.

[8] Cac nha luan ly hoc "ngha vu"  noi bat nhat la: P. Ramsey, William E. May va Germain  Grisez. Xem Paul Ramsey,Incommensurability and Indeterminancy  in Moral Choice" trong tac pham Doing Evil to Achieve Good,  tt. 69-144

[9] Xem bai  cua Francis X. Di Lorenzo, "The Competency o the Church's  Living Magisterium in Moral Matters", ang trong tap ch Moral  Theology To-day, so 70, tt. 75-76.

[10] Xem Stephen Happel and James J.  Walter, Conversion and Discipleship (Philadelphia, Fortress,  1986).

[11] Xem J. Fuchs, "Absoluteness" trong  tac pham Readings in Moral Theology, so 1, tt. 109-110.

[12] Xem Walter E. Conn, Conscience: Development and Self-Transcendence  (Birmingham, Ala., Religious Education, 1981).

[13] Xem Bruno Schueller,  "Remarks on the Authentic Teaching of the Magisterium of the Church",  trong tac pham Readings in Moral Theology, so 3, tt. 14-33.

[14] Xem Bernard J.F. Lonergan, S.J., Method in Theology (New York,  Herder and Herder, 1972), tt. 74-78, 178-180

[15] Xem ba bai viet sau ay ang trong tac pham Readings  in Moral Theology, so 1: (1) W.E. May, "Moral Meaning",  tt. 12-13; (2) John R. Connery, "Catholic Ethics", tt. 247-250;  (3) AlbertTh du: trong viec pha thai, d lieu  then chot e xac nh y ngha luan ly la viec trc tiep  giet chet bao thai; con tat ca cac d lieu  khac, nh la sc khoe cua ngi me, y nh  cua ngi me muon t t, bao thai co tat,  gia nh gap kho khan ve mat kinh te, ngi me mang thai  v a b hiep dam, hoac bao thai la hau qua  cua mot hanh ong loan luan, v.v... eu la phu  thuoc ca. Xem G. Grisez, Abortion: the Myths, the Realities  and the Arguments (New York, Corpus, 1970), tt. 321-346.> Di Janni, "The Direct/ Indirect Distinction in Morals"  tt. 224-225.

[16] Th du: trong viec pha thai, d lieu  then chot e xac nh y ngha luan ly la viec trc tiep  giet chet bao thai; con tat ca cac d lieu  khac, nh la sc khoe cua ngi me, y nh  cua ngi me muon t t, bao thai co tat,  gia nh gap kho khan ve mat kinh te, ngi me mang thai  v a b hiep dam, hoac bao thai la hau qua  cua mot hanh ong loan luan, v.v... eu la phu  thuoc ca. Xem G. Grisez, Abortion: the Myths, the Realities  and the Arguments (New York, Corpus, 1970), tt. 321-346. Di Janni, "The Direct/ Indirect Distinction in Morals"  tt. 224-225.

[17] Xem Charles Curran, "Pluralism  in Catholic Moral Theology", trong tac pham Readings,  so 3, tt. 364-387.

[18] Xem Avery Dulles, "Doctrinal  Authority for a Pilgrim Church", trong tac pham Readings,  so 3, tt. 247-270; va Daniel Maguire, "Morality and Magisterium",  trong Readings, so 3, tt. 34-66

[19] Lien quan en cac t conventional  va postconventional, xin xem Conn, Conscience.