An Sung:

Moi Lien He Tnh Thng Gia Thien Chua Va Con Ngi

Domenico Marafioti

Cha Domenico Marafioti, linh muc Dong Ten, hien lam giao s triet tai Giao Hoang Chung vien lien tnh vung Campania, Napoli, Italia. ay la bai viet ta e La grazia: rapporto tra Dio e l'uomo nell'amore, ang trong tap ch La Civilta Cattolica, thang 8, 1991, so 3387-3388, tr. 243-255.

An sung vi moi lien he gia Thien Chua va con ngi trong tien trnh ke hoach cu o, la mot trong nhng van e quan trong nhat a tng lam chu e cho suy t than hoc qua nhieu the ky dai trong qua kh. Ngay nay, hnh nh chu e nay khong con gay c nhieu hng thu va soi ong gia gii cac than hoc gia nh thu trc na; nh the, co le la v ngi ta a qua moi met sau nhieu vu tranh luan gay go chung quanh van e va thay la khong con co g mi me e ma noi ve no na ca. Nhng, lam nh vay la bo qua mot trong nhng iem chu chot cua nen than hoc cong giao, va ch i ham nong lai nhng giai ap a ra trong qua kh xa xa, khong may thch hp vi hoan canh hien tai, cung nh khong con u sc cho lam e giup nao trang cua ngi thi nay lnh hoi chan ly.

Mat khac, mot quan niem ung hoac sai ve an sung, khong phai la khong co tam hng quan trong ln oi vi i song kito, cung nh oi vi quyet nh tin hay khong tin. Qua that, an sung minh nh cho thay moi lien he gia Thien Chua va con ngi: thay oi can can quan bnh trong cach nhan thc va dien at moi lien he ay bang cach nhan manh qua mc ti mot iem nao o, la co the gay ra xao tron nguy hai, ta nh tam gng soi meo mo, lam cho hnh anh cua pham gia con ngi bien mat i va lam cho nhng net ac thu cua ban tnh Thien Chua cung b nhat phai khong nhn thay c na. Va luc o, gay cho c niem tin la chuyen cc ky kho khan.

Mong tranh ne cho khoi phai oi dien loi thoi vi nhng kha canh gai goc cua van e, nhieu ngi a voi vang chay i an tranh vao trong nen than hoc ong phng, va ch muon ban ti quan niem "cong lc" (synergeia) gia Thien Chua va con ngi trong ke hoach cu o. Ho a khong y thc c rang thc ra, nhng kho khan gai goc bat au xay ra chnh ngay cho ho tng la a co the lam cho chung bien mat het i. Qua the, trong cong trnh "cong lc hp tac" ay, au la phan cua Thien Chua, va au la phan cua con ngi? Hai ben nhat thiet phai can en nhau cho ti mc o nao? Thien Chua, ang Tao Hoa toan nang, co the chu ieu kien hoa bi con ngi, la tho tao cua mnh, hay khong? Cac nha than hoc ong phng khong at van e mot cach gat gao oi vi cac iem kho khan o. Con ben Tay phng, ke t khi chu thuyet lac giao Pe-la-gio gay ra tranh luan a chung len hang au, th cac nha than hoc khong con co the tranh ne ma khong trc tiep e cap en chung c na. Co the chon lap trng "mien ban, mien giai ap", nhng khong lam sao tranh cho khoi tra li c, mot khi cac nghi van a c at ra va khong ngng neu len thach o cho tr oc cua cac tn hu. Ngc lai, cung co the i tm mot the trung dung, tc la mot thai o biet ton trong ung mc, mot ben la quyen toi thng cua Thien Chua, va ben kia la pham gia cua con ngi, theo cach Giao hoi nhan thc ve c tin cua mnh; bi v, t xa ti nay, mac cho than hoc co lao ao do d, Giao hoi van luon song kinh nghiem vinh phuc ve an sung cu o cua Thien Chua.

T tng van hoa Tay phng thng to ra oi nghch vi than hoc ve an sung la bo mon a ong nhieu nhat ti tnh trang yeu uoi va bat lc cua con ngi khong co u sc e t mnh hoan thanh con ngi cua mnh va at cho en c n cu o. Chu nhan phai can en s giup t mot pha nao khac tat se b coi la xuc pham ti pham gia con ngi. V the, cac chu thuyet nhan ban khong kito (Mac-xt, chu ngha t do, chu thuyet Nietzsche, v.v...) a khong muon nghe noi ti mot con ngi mang nang thng tch do s ac gay nen va khong con co kha nang lam ieu thien c na. Phan ong cac chu thuyet nay con gan bo qua nhieu vi thuyet duy tr (intellettualismo) do Xo-crat chu trng cho rang con ngi lam ieu ac bi v a khong biet en ieu thien; neu thc s co biet en, tat con ngi a lam ieu thien roi. Vay, s ac ch la mot s nham lan ang tha th, hn la mot toi va phai quy trach. V the, ho don ca sc lc vao viec boi bo tr tue con ngi nham vt thang cho c tnh trang dot nat va sai lam, cung nh e kien tao ly tng nhan ban tren can ban cua y ch la nang lc khong nhng c coi la tot t cau truc ban chat cua no, ma c cam nh la mot thc the ang hoat ong trong mot moi trng lch s m ay s thien.

Ngoai kho khan gap phai v khong muon nhan con ngi a b thng ton va yeu nhc tan trong y ch, con co ngi coi an sung nh la mot cai g xa la oi vi con ngi, va rung mnh khong chu noi c khi nghe noi en chuyen e viec thanh bai cuoc song con ngi tuy thuoc vao mot ke nao khac. Chap nhan tnh trang khoan trang cuoc i nh the la con ngi khong bao gi co the at ti c mc trng thanh, ma trai lai, se mai mai b cam chan trong tnh trang "au tr", khong lam sao u sc e nam van mang va tng lai cua mnh trong tay c, bi luon luon phai chu le thuoc vao y thch oc oan va that thng cua ke be tren ma mnh chu lan thuoc ha. Ngha la, rut cuoc, an sung cung ch cam gi con ngi trong tnh trang muon i lam no le cua mot Thien Chua chu nhan ong (theo bien chng cua Hegel), ay "ghen tng" nh cac than Hy lap ngay xa (nh thay ta trong thi th cua O-me): va v "phan b" vi quyen oc lap cua con ngi, nen co cam gi cho c con ngi lai lam no le cua an sung mnh. Chu trng nh the that khong xng ang chut nao oi vi con ngi va nhat la oi vi Thien Chua; bi v neu Thien Chua ma con can co mot ngi no le e tr thanh Chua, th ro rang la v Chua nay ang con tuy thuoc vao ngi no le cua mnh, tc la thc ra, v ay khong phai la Thien Chua that. Va neu vay th mot hoc thuyet nhan ban chu trng oi cho con ngi co quyen t do va t tuc, cuoi cung roi cung buoc long i en cho phai co mot thai ton trong hn khong ch oi vi pham gia con ngi, ma con oi vi ca quyen toi thng cua Thien Chua, va t o, con phai co mot y niem cao ep hn ve Thien Chua na.

The nhng, v da tren quan niem sai lam cho rang an sung ch la mot thc tai ngoai lai, va v e ra nhng loi nhn cung sai lech luon ve Thien Chua cung nh ve con ngi, nen nhng loi suy ly kia khong the nao dung hoa c vi c tin kito.

Nhng Cach Giai Thch Sai Lac

Khi nhan thc ve an sung, th nen tam gac bo cac pham tru (nhng mau cau truc trong viec nhan thc) ngoai lai (categorie estrinseche) cua tng quan nhan qua vat ly (causalita fisica) ra mot ben. Qua vay, an sung khong tac dung tren con ngi theo loi "thoi thuc" t ben ngoai, giong nh "cai bung" hau a con ngi tien ti cho khong the ti noi neu ch dung co sc rieng cua mnh. Trong the gii vat chat, thng xuyen co mot vong luan chuyen nang lng gia cac s vat: mot vat co the chuyen nang lc mnh co qua cho mot vat khac, va mat i nang lc mnh a chuyen ra; tac dung can thiep ngoai lai nay lam bien oi "tnh trang quan tnh" cu (trong trang thai tnh hay trang thai chuyen ong), va qua o, s vat chu tac dung se bien oi ma khong a ra mot nang ong hp tac nao ca; trong khi o, sc manh cua s vat truyen nang se triet ha sc can cua s vat chu tac dung. Noi cho cung, pham tru "tien nh/han nh" (determinare) [1] nam chnh trong pham vi cua tng quan nhan qua vat ly nay; va toan bo cuoc tranh luan ve van e "de auxiliis" (n tr giup) nh a tng dien ra trong lch s, cung ch quay chung quanh y niem cua pham tru ay. The nen, cung ng lay g lam la khi thay ngi ta a khong giai thch cho on thoa noi ve moi tng quan gia Thien Chua va con ngi; ly do la v khong the dung nhng pham tru cua the gii vat ly,- tc la the gii cap di con ngi,- ma giai thch the gii con ngi c. Vay th, trong vu tranh luan noi tren, a khong co ke thang ngi thua, v khong ai c quyen e cao cac quyen cua con ngi en o gay xuc pham en cac quyen cua Thien Chua; nhng can phai xac nh ca hai cung mot luc. An sung la nhan to "trung gian" trong moi lien he gia Thien Chua va con ngi, tc la lien ket hai ben lai vi nhau, ch khong phai loai tr mot ben nao o ra khoi moi quan he. Ngc lai, pham tru "xac nh/han nh" th co khuynh hng loai bo mot trong hai thanh to cua moi lien he, bien no tr thanh hoan toan thu ong; va ieu nay chng to la pham tru nay khong the giai thch c g cho van e chung ta ang ban ti.

Cung the, khong the hieu c khoa than hoc ve an sung, neu ch biet ng dung oi vi khoa nay, cac pham tru cua khoa xa hoi hoc nghien cu ve cac moi tng quan gia xa hoi loai ngi, theo mau thc bien chng "t/chu" cua Hegel, hoac la theo mot chu thuyet co ve cap tien hn do Sartre chu trng, tc la thuyet "cai nhn cua ngi khac" (le regard de l'autre). Khong biet v ly do g ma chu trng la gia hai con ngi, ch co mot moi quan he lien ban v oc nhat co the co c, o la moi lien he "e nen thong tr" cua mot ben oi vi ben kia, va ch co mot loi duy nhat e nhn nhau, o la "loi nhn cua quai thai Meusa", tc la nhn e "te liet hoa" nhan vat oi phng, trc khi b chnh nhan vat nay lam cho mnh ra te liet i. Khong hieu tai sao lai khong quan niem ngc lai: quan niem ve mot moi lien he tnh thng, trong o ngi khac song ngang hang ben canh toi, va hai ben biet m long tiep nhan lan nhau. Theo vong ly luan da tren tnh trang chong choi nh va thay th phai ket luan noi la neu co Thien Chua, tat khong the co con ngi c, va ngc lai: neu phai co con ngi, tat khong the co Thien Chua c, tr phi v Chua nay ch giong nh la v than cua cac ngi theo chu ngha khoai lac Epicuro, mot v than song xa xoi en noi khong co mot moi quan he nao vi con ngi ca.

Tom lai, khong the dung cac th pham tru tren ay e giai thch moi lien he gia Thien Chua va con ngi, ma khoa than hoc cong giao ve an sung thng minh hoa cho thay c. [2]

D nhien la ngi tn hu cung khong nen qua de dang gat bo loi dung cac pham tru "t/chu" ma mieu ta moi quan he kia. Cu c thng hay dung en cac pham tru loai o, va qua that, trong Cu c, luon luon Thien Chua van la "Chua". Tuy nhien, ngi tn hu can phai lay oc phe bnh ma xet lai cac pham tru cua thuyet bien chng Hegel, bi v y niem ma danh t "ong chu" muon noi len, khong nhat thiet phai bao ham viec dung ach ap che oc oan cong vi thai o khinh b ma oi x vi "toi t". Gia hai ngi, co the ch co viec n thuan s dung uy quyen vi muc ch la lam cho ngi kia c tang trng va at ti c mot mc o cao hn. o chnh la moi quan he t/chu oc thay trong du ngon cac nen bac (Mt 25, 14-30): ngi "ay t" khong b ha nhuc v than phan thap kem cua mnh; trai lai, a c giup e co the hanh ong vi tat ca quyen t quyet rieng, tc la u sc e s dung kha nang mnh co ma hoat ong nham tac thanh chnh con ngi cua mnh cho ti khi c mi en "chung vui vi Chu cua mnh", va c ngoi hau nh "ngang hang" ben canh chu. o la muc tieu ma an sung nham ti, la chu ch cua "ke hoach" ma Thien Chua a an bai cho con ngi.

Giai Thuyet Theo Thanh Augutino

Muon nhan thc cho ung ve an sung, th can phai e y en cach thc dien at tnh chat lien chu the (intersoggettivita) cua cac moi quan he lien ngoi v (interpersonali), bi v con ngi la ngoi v, va Thien Chua cung la ngoi v, hay noi cho ung hn: Ngai la mau nhiem thong hiep gia Ba Ngoi V. V the, nhng g thanh Augutino giai thch ve an sung van con la mot ong gop co gia tr ln cho no lc tm hieu cua cac nha than hoc ngay nay. Trong vu tranh luan vi Pe-la-gio, thanh nhan a phan biet ba loai an sung: n tao dng, la n bao gom cac an hue ma Thien Chua a ban cho ban tnh con ngi, ac biet la tr tue va y ch; n mac khai, la n qua o, Thien Chua a thong truyen chan ly va trao ban le luat cho con ngi e nh o con ngi nhan biet c au la thien au la ac; va cuoi cung la n cu chuoc, tc la n nh o, con ngi c c Kito dung cuoc t nan va phuc sinh ma cu thoat cho. [3]

Qua that, c Giesu khong phai ch la mot ong thay day, hay mot ngi chng t gii thieu mnh nh la "mau gng" e song; trc het va quan trong hn ca, Ngai la ang Cu chuoc con ngi: song lai nh con ngi mi sang ngay Phuc sinh, Ngai a cha lanh ban tnh loai ngi sa oa tham the va chu canh tat benh v toi loi, cung nh a ban cho con ngi mot sc manh mi e chien thang s ac va thc thi ieu thien. T n cu chuoc, an sung phat xuat ra nh mot nguon "tr lc" ma con ngi can en e vt thang cho c tnh trang benh hoan yeu nhc (infirmitas) cua mnh, va e lam ieu lanh ung nh le luat quy nh va tr tue nhan thc.

Cuoc tranh luan vi phai Pe-la-gio a dien ra chung quanh vu ban ve an sung theo ngha "tr giup"; va cai biet tai cua giai phap thanh Augutino e ra, nam cho a biet nhan ra "tr lc" ngay trong "tnh thng", hay noi cach khac, a biet ong hoa "tr lc" vi "tnh thng": an sung do Thien Chua ban, mang lai cho con ngi mot kha nang mi e yeu thch va thc thi ieu thien; do o, an sung la tnh thng. Trc giac nay a c giai thch mot cach rat co y ngha, trong cuon De Spiritu et Littera (Tinh than va van t) la mot trong nhng cuon sach au tien thanh nhan a viet e phan khang chu thuyet cua Pe-la-gio. Trong cuon nay, than hoc ve an sung a c trnh bay bang ngon ng cua noi tam. [4]

An sung la "mot s gia tang tiem lc noi tam" (incrementum intrinsecus datum), [5] nh o con ngi tr nen manh me hn trong quyet tam thc thi ieu thien; va mot khi a tr thanh cua con ngi, th sc manh ay khong g khac hn la manh lc cua tnh yeu, manh lc lam cho tnh yeu nen manh liet. V the, thanh Augutino a nhan manh nhieu lan va noi rang Thien Chua hoat ong ngay "trong trai tim" con ngi bang cach "tuon o tnh yeu" vao trong o. [6] That vay, thanh qua cuoi cung cua an sung la bien oi con ngi tr thanh nhng "ngi yeu men" (dilectores). [7] Con ngi yeu uoi va benh hoan can en an sung tr giup hau co c mot sc nang trong canh suy nhc cua mnh: mot sc nang en t Thien Chua, v con ngi khong lam sao tm thay no c t ni chnh mnh, nhng no lai tham nhap vao tan trong ni sau tham nhat cua ban the, cua nhan v, tc vao tan trong "con tim".

Du en t ben ngoai, an sung cung khong phai la cai g xa la oi vi con ngi; trai lai, no hoan toan "t nhien" oi vi con ngi, bi v no ap ng tron ven nhng yeu cau cua mnh va tai tao con ngi lai theo ung ban chat tinh tuyen nhat cua con ngi. Chnh the: yeu thng la "t nhien" oi vi con ngi; con khong yeu thng tc la phan t nhien vay. Hn na, ai khong hoan thanh my man c con ngi cua mnh trong chieu kch tnh thng, th khong the noi mnh a thc s la "con ngi" vi ca y ngha tron ven cua no.

Them vao o, tnh yeu la nguon goc phat sinh hanh ong; la "pondus" [8] cam chan ngi yeu lai trong oi tng cua tnh yeu, va lam cho cac hanh ong cua ngi yeu mang nhng ac net rieng. Neu khong yeu thng, th se khong hanh ong g ca, bi v hanh ong le thuoc vao y ch: tc la tuy thuoc vao s viec y ch co muon thc hien mot ieu nao o ma mnh yeu thch hay khong. V the, tnh thng dan ti au, th con ngi i ti o; va hanh ong se tot hay xau la tuy pham chat va ng hng cua tnh yeu, tc la tuy theo tnh yeu hng ti ieu thien hay ieu ac. [9]

Infirmitas (tnh trang benh hoan yeu nhc) cua con ngi la tnh trang bat lc lam cho con ngi khong con co kha nang e yeu thch ieu thien c na. Kha nang yeu thng nay: con ngi a co c ngay t au, nhng a lam mat i v pham toi, va nay a c ban lai cho nh an sung. Chnh the, an sung "cha lanh" con ngi va lam cho con ngi co lai c kha nang yeu thch ieu thien. An sung "khoi phuc" ong lc noi tam ni con ngi: ong lc cua delectatio-dilectio (lac thu-tnh thng), [10] va chnh an sung se tr thanh ong lc noi tam ay cua tnh yeu; nh the, con ngi mi cam thay la mnh ang c thu hut bi s thien, va mi thng thc c niem "vui thu va yeu thch" khi lam ieu thien. Nh vay, an sung chnh la "tnh thng tuon o tran ngap vao trong tam long chung ta" (Rm 5, 5). [11]

Tat ca nhng ieu o eu la cong trnh cua Thanh Linh. Qua the, trc het an sung, - tc la "mon qua" nhng khong Thien Chua ban - chnh la Thanh Linh "a c ban cho chung ta" (Rm 5, 5): Ngai la Tnh yeu cua Thien Chua Cha ban cho con ngi; la Tnh yeu a dan ti tnh yeu cung ch giao cho biet cach yeu thng, va lam cho con ngi kien toan c ban chat cua mnh trong tnh yeu. o chnh la s tr giup do Spiritus adjuvans (Thanh Linh hang giup ) [12] ban xuong: an sung hieu theo ngha "tr giup" nh thanh Augutino quan niem, chnh la the. Nh vay, an sung-tnh yeu tr thanh nguon goc phat sinh tnh chat t tr cua hanh ong con ngi; va nh o, t nay con ngi co c kha nang e thc s hp tac vi Thien Chua. Vay la moi dau vet cua nguy c duy ngoai a c tay sach. Chnh ni mnh, trong ni sau tham cua ban the mnh, trong "con tim" cua mnh, con ngi se tm thay nguon mach va coi goc cua hanh ong mnh. Qua that, chnh tnh yeu thng a nan uc nen hanh ong cua con ngi: tnh yeu thng nam tan trong "con tim" con ngi; tnh yeu ma cho du co xuat phat t Thien Chua, th cung thc s la "cua chnh ban than" con ngi.

Nang ong Tnh Cua Tnh Thng

Xet theo phng dien pham tru nhan chung hoc, ac biet c dung e mieu ta cac moi quan he gia ngi vi ngi, va a c thanh Augutino e cao, th tnh thng la y niem to ra thch hp nhat cho viec giai thch va giup cho nhan thc ro hn ve moi lien he gia Thien Chua va con ngi, tc la khoa than hoc ve an sung, ma khoi gap phai tnh trang be tac do nhieu van nan hoc bua gay ra. Sau ay xin th phan tch ba trng hp tieu bieu: tnh thng gia cha va con, gia hai ngi ban, va gia hai ngi tnh. [13]

1). Tnh thng gia cha va con cho ta hieu c rang "Thien Chua khi s" va sang kien Ngai n phng e ra lien he en viec ban an sung trc khi co mot cong nghiep nao co the co: ipse prior dilexit nos (chnh Ngai a thng chung ta trc; 1Ga 4, 10), la ieu hp le va la chuyen t nhien. Ngi cha yeu thng con mnh ngay ca khi ngi con cha sinh ra; va thc ra, chnh tnh thng cua ngi cha a m loi cho ngi con hien hu e bc vao cuoc song, cung nh e i vao trong kinh nghiem cua tnh yeu thng, bang cach yeu thng ngi con trc va ch day cho con mnh biet yeu thng. Hn na, mot ngi cha thng con mnh that th se luon luon muon cho con mnh ln len va nen ngi ben canh mnh. Chnh the, Thien Chua la Cha, muon thay con ngi la con mnh thanh than tren ng lanh; Ngai dung an sung e giup cho con ngi co u sc ma khac phuc nhng kho khan trong lanh vc trach nhiem cua mnh.

2). Mot trng hp khac cua tnh thng loai ngi la tnh ban. Co the co tnh ban gia hai ngi ong trang ong la, hoac la gia nhng ngi rat khac biet nhau ve van hoa, ve a v xa hoi... Tnh ban th t do, khong ng trc c, khong the chu c canh go ep hoac truc li, va bot phat mot cach t nhien e ln len trong tinh than xa ky vo v li. Hai ngi ban hieu nhau trong niem ton trong lan nhau: moi ben biet ro ben kia, va chap nhan nguyen ven con ngi cua ban mnh ma khong cam thay tr ngai e song tnh than gia nhng khac biet va quang cach. Ngi nay giup ngi kia, va biet cach giup lam sao e tranh gay ra cam tng b ha nhuc hoac b xuc pham cho ben kia; qua the, giup la e noi len tnh than oi vi nhau c tng trng qua mon qua trao oi trong t do, ch khong phai e anh dau cho ro a v hn kem. Ngi nay quy trong ngi kia, va lay lam thoa long thay ban mnh that chnh la mnh. Va moi than tnh mat thiet se khong lam cho long ton trong lan nhau b st me i chut nao.

Moi lien he gia Thien Chua va con ngi cho thay mot mau gng tnh ban sau am nhat: "Ta khong goi cac con la toi t, ma la ban hu" (Ga 15, 15). ieu nay khong lam va cung khong c lam cho con ngi quen i mnh la ai va Thien Chua la ai, hoac khong con nh ma knh trong Thien Chua cho xng vi a v toi cao cua Ngai. D nhien la s nhan thc va long ton knh nay se khong lam cho tnh than mat ban hu va s t do a c thong ban cho con ngi, phai mat mat i mot t g. Con ngi hai long v von la toi t ma nay a c nang len hang con cai. The nen, du khong quen than phan toi oi thu trc, con ngi cung van muon c phuc vu V Chu va la Cha cua mnh vi tat ca t do. [14]

3) Tnh thng gia hai ngi tnh se cho thay ro hn ve moi tng quan gia an sung va y ch con ngi, gia sang kien e ngh cua Thien Chua va thai o ng ap cua con ngi; va ac biet la lam cho hieu ro ve cach thc Thien Chua "anh hng" en y ch con ngi ma khong ep uong, khong la bp, khong oat mat quyen t quyet cung nh khong ha nhuc, nhng ch giup cho trng thanh va tac ong lam sao e con ngi biet song tnh thng ma kien toan ban than cua chnh mnh cho sung man. That vay, viec phan tch nang ong tnh trong tnh yeu gia hai ngi tnh, se giup cho hieu ro hn ve cac thanh to phc tap can phai co nh sau: viec thau hieu lan nhau, y ch chap thuan vi tinh than trach nhiem, y ngha cua bc au mot ben tien ti vi ben kia, va y thc biet rang cho du co nhng ieu kien nh the, th mai mai cung van con mot phan b nhiem sau kn khong the hieu thau het c.

Th quan sat cho ky hn ve hai kha canh nay cua tnh yeu gia hai ngi tnh, o la: "tnh trang phai long" va "thai o thu hut quyen ru". Viec au tien can lu y la phai got bo cho khoi danh t "quyen ru" moi quan niem tieu cc va oi bai, tc la quan niem cho "quyen ru" ong ngha vi: dung loi la bp ma thu hut mot ke ngay th e lam dung long tot roi bo i. Hnh anh loai "bp bm" kieu ay van gap thay nhan nhan o ay trong cac loai van chng: c th nh lai cac nhan vat trong cuon Faust cua Goethe, trong huyen thuyet ve don Juan hay la trong cuon "Nhat ky cua mot ten bp gia" cua Kierkegaard, hoac trong Truyen Kieu th cung a u. Tuy nhien, "quyen ru" cung con co mot ngha khac n gian hn va co the noi la nguyen thuy hn, nh thay c trong t latinh se-ducere, theo ng nguyen co ngha la: em/dan rieng ra, hoac la: dan i theo mnh. Mot thieu n xinh xan thoang i qua ng: ve kieu diem hap dan cua co "dan rieng ra" c trai tim cua chang trai, thu hut chang i theo nang. Trong trng hp nay, "quyen ru" ong ngha vi sc thu hut cua mot ngi oi vi mot ngi khac: ngi ta phai long v cam thay co mot sc thu hut quyen mnh lai vi ngi yeu, va sc thu hut ay lam cho tnh yeu nay sinh. [15]

Trong Kinh Thanh Cu c, tien tri Gie-re-mia viet rang:"Lay Giave, Ngai a du do toi, va qua that, toi a e mnh chu du" (20,7). Hanh ong quyen ru bat au t pha ngi ben kia, nhng lai rat phu hp vi tam trang cua ben chu quyen ru: co the noi la no ap ng ung nhng nhu cau cua ben nay; no thoa man c nhng ch mong va c muon, cung nh lam cho tiem nang cua ben nay c phat trien tron ven. V the, ben nay chu e cho quyen ru, khong khang c, trai lai, c m rong long on nhan tnh yeu va tha ngi cuon theo hanh phuc cua no.

Nh vay, quyen ru va phai long phan anh hai kha canh thu ong va chu ong cua tnh yeu. Khi thay hai ngi yeu nhau, co the at ra ca mot loat cau hoi; tuy nhien, khong mot cau hoi nao se c tra li mot cach thoa ang va sang to c. Toi yeu la v toi muon yeu. Nhng mat khac, toi yeu cung co the la v toi a phai long, hay la v toi a b quyen ru? Neu khong b quyen ru, lieu toi co phai long nh the khong? Neu khong phai long, th hoi toi co b quyen ru lam vay khong? Neu toi khong chu e b quyen ru, th hoi toi co b quyen ru nh vay khong? Neu toi khong muon phai long, th lam sao lai trong tnh trang phai long nh the nay? Kho ma tra li cho xong nhng cau hoi nh the c, v moi quan he hai chieu nay la ho tng va thng ky, cung nh v trong tnh yeu, cac nhan to chu ong va thu ong thng xuyen co tac ong qua lai oi vi nhau.

Trc het, khong ai quyet nh mot cach tien thien la mnh se phai long, nhng ch biet mot ngay nao o, mnh kham pha ra la mnh a phai long. Khong the at ke hoach, ma no lai xay en; khong the kiem soat c luc no xay en, ma ch thay no o mot khi no a xay ra; khong ai co the chon trc c ngi mnh se phai long, hay la ngi mnh se lam cho phai long. ay la lanh vc cua t do va nhng-khong. Tuy nhien, trong tnh yeu chan that, khong phai ch co mot ben n phng phai long, nhng can phai co hai ben cung phai long nhau.

Trong hien tng phai long, co khong biet bao nhieu nhan to vt han ra ngoai vong kiem soat va tam quyet nh cua y ch, va cung co khong biet bao nhieu nhan to tuy thuoc vao anh hng cua mot ngi khac (thu hut/quyen ru). Du vay, th hoi co mot hanh ong nao cua con ngi mang am tnh chat t do va t nguyen hn la hanh ong yeu thng? Ai yeu ma lai khong muon yeu? Qua that, phai long la mot chuyen; con yeu th lai la mot chuyen khac: tam trang phai long xay en ngoai moi d kien, con tnh yeu th phai quyet nh mi co. Tnh yeu la mot hanh ong la chon cua y ch t do va co trach nhiem, cho du co chu anh hng thu hut cua ngi mnh yeu i na: hanh ong cua y ch quyet nh at e cuoc song mnh sat canh vi cuoc song cua mot ngi khac, cho suot i, bat chap moi thang tram oi thay qua nhng t hng khi cua tnh cam va ham muon nhat thi.

Noi en tnh yeu, tc la noi ti s lien can cua trach nhiem ca nhan, cho du t do co khong ngt chu anh hng cua pha ben kia. Thay v triet tieu hay gay hai, th tam anh hng nay lai lam cho t do thang tien them len, v no at t do vao trong the co the t quyet nh ve mnh va kien toan c nhng khat vong cua mnh. That the, luc o con ngi c mi goi e cu the hic et nunc (tc khac tai ay) chiem hu nhng g mnh c mong, va v o ma mnh a c tao dng nen, tc la: yeu thng va kien toan con ngi cua mnh theo chieu kch cua tnh yeu. Do o, tam anh hng nay khong phai la mot cai g tieu cc, nhng la rat tch cc, cho du sc quyen ru co i en cho mang mot hnh thai manh liet en o lam cho khong con biet, khong the cung nh khong muon chong cng lai na. Tien tri Gie-re-mia con noi la: "Chua a dung uy vu ma che ng toi, va Ngai a thang" (20,7). Quyen t do se khong cam thay b e doa hoac la b gii han bi "anh hng" kia, v cho du co chu chi phoi bi no, th khong nhng bang long chap nhan, ma t do con ngi con quyet chon va gi lay anh hng ay nh la ieu hay ep nhat trong cuoc i, cung nh khong mot may may muon c "giai phong" khoi no. Trai lai, neu b cng lc bt nho ra khoi "tnh yeu manh liet" ay, th t do con ngi se coi hanh ong bt nho o la mot hanh ong cng bc hung bao en tot bc. Thieu tnh yeu ay, th cuoc song con ngi se mat het y ngha va gia tr.

The mi ro la khong ai phai long ma khong muon yeu; khong ai phai long ma trc o a khong b va a khong e cho sc quyen ru loi cuon; ma cung khong co ai muon hoac la biet cach chong c lai sc vu bao cua tnh yeu. Chang the ma Kinh Thanh a viet: "Tnh yeu manh giong t than; long ghen ac liet that dng coi am: la ghen ta la hoa hao; ngon am me ay: set nao sanh hn!" (Dc 8,6). [16]

Ro rang la sc manh ay thuoc mot loai khac han vi loai bao lc chnh tr hay xa hoi. Ca hai loai eu gay anh hng a ngi khac ti cho nhan chu; nhng loai chnh tr/xa hoi mang tnh cach ap bc, lam nhuc, va co xu hng huy diet nhan v con ngi; con sc manh tnh yeu th mang tnh chat phan chan, bi le no anh hng en tan trong tham tam cua con ngi e lam cho cac tiem nang quy gia vung day, va giup con ngi kien toan chnh mnh mot cach sau sac nhat, tc la tr nen ngi biet yeu thng. Kien toan ban the mnh trong tnh yeu la con ngi at c ti mc o sung man cua chnh mnh. Va nh the, ca con ngi na cung co tnh yeu lam ban the, giong nh Thien Chua. [17] Khi biet yeu thng theo s that: th o chnh la luc con ngi giong Thien Chua nhieu nhat.

Tnh Thng Va An Sung

Loi dien at theo mau pham tru nhan ban noi tren co the giup chung ta hieu ro hn cung nh biet than trong lu y nhieu hn en moi lien he sinh ong lien ban v gia Thien Chua va con ngi, gia viec Thien Chua khi au va quyen t do cua con ngi, gia sang kien cua Thien Chua va thai o ng thuan cua con ngi. Nhng trang huong con ngi song qua trong kinh nghiem tnh yeu cung tien hanh tren cung mot lo trnh nh moi quan he gia t do va an sung, hieu theo cach thanh Augutino giai thch: a) khong ai tin ma lai khong muon; b) khong ai tin ma trc o a khong c nhng ly le thuyet minh (suasio) "khch le" va "khuyen du" e tin; c) tuy nhien, khong ai chong c lai c an sung cua Thien Chua la ang hang thu hut va "thuyet phuc" (persuasio). [18] Con ngi van hoan toan t do va chu trach nhiem ve oi tng mnh chon la: neu muon th tin, neu khong muon th thoi; neu muon th yeu, neu khong muon th thoi. Nhng oi tng au co nam bat ong mot cho: no tac ong mot cach nao o, va anh hng en chu the, tc la con ngi; no loi keo va quyen ru chu the, cho du viec chap thuan hoac chong cng lai sc thu hut va "khuyen du" ay co luon luon tuy thuoc chnh chu the. Tuy nhien, van co mot th quyen ru ma con ngi se khong khang c va cung khong muon khang c lai; cung nh van co mot th khuyen du co sc "thuyet phuc" ma con ngi se muon om cham lay.

Du khong phai la t do tuyet oi, ma ch la t do co ieu kien, th t do con ngi cung thc s t do: t do trong nhng hoan canh cuoc song cua mnh; v con ngi co the quyet nh chap nhan hay loai bo cac hoan canh ay tuy cho chung co phu hp hay khong vi ke hoach song ma chnh con ngi a t at nh cho mnh. Trong pham vi cua nhng hoan canh ay, y ch con ngi se khong muon va khong the khang c lai sc quyen ru cua tnh yeu, v du co khoc liet vu bao, th tnh yeu ay cung phu hp vi con ngi va co sc giup cho nhng khat vong cung nh "t do cho" (liberta per, khac vi "t do khoi") at en c mc thanh tu sung man. Do o, con ngi chu nhan va ng chon sc quyen ru ay, bi le con ngi a c dng nen e yeu thng. Tac ong cua an sung cung giong het nh the: Thien Chua "thuyet phuc" con ngi yeu men s thien xuat phat t Ngai va quy hng ve vi Ngai; va hn na, s thien la chnh ban chat cua Thien Chua. Cung chnh v e hng s thien ay ma con ngi a c dng nen; s thien ay chnh la ieu ma con ngi hang khao khat tm kiem va hang c mong trong ch. Con ngi c t do la e song i mnh cho tron ven trong s thien. Tat mot li, sc thuyet phuc cua an sung va sc quyen ru cua tnh yeu la nhng g ap ng cho "t do cho" (liberta per) con ngi: v t do nay ch at en c thanh tu toan ven trong s thien va trong tnh yeu. The mi ro la quyen t do cua con ngi se c hien thc hoa tron ven, ch khong phai b tieu vong i.

D nhien la tnh yeu co the bien thanh han thu: o la mot hien tng khong the hieu noi. Va luc o, tnh yeu bien chat ay co the choi bo va huy hoai tnh yeu chan that i, cho du khong lam sao ma lot bo c noi tam trang cot tuy cua ban chat mnh: tam trang "phai long" oi vi tnh yeu chan that. Dieu o muon noi rang: huy hoai tnh yeu i la con ngi huy hoai chnh ban than mnh. oi vi an sung cung giong het nh vay: con ngi co the khc t va choi bo an sung; o la ieu khong the hieu noi. Nhng, hanh ong nh the, la con ngi choi bo va khc t chnh ban than mnh, khien cho cuoc i cua mnh khong con co y ngha g na. o la hoa nguc: la ni con ngi tram luan t huy v a choi bo Thien Chua. [19] Trong "du ngon ngi con hoang ang", vi hanh ong t choi khong chu vao nha d tiec, ngi anh a t tach ra khoi niem vui an mng ma ng giam mnh pha ang ngoai (Lc 15,25-32).

Tnh Thng Kien Toan Cong Chnh

Nh an sung gay dng va ban cho kha nang yeu thng, nen chung ta mi co ieu kien e at ti c tnh trang cong chnh. Ai biet kien toan con ngi mnh trong tnh yeu, va biet yeu thng cho phai le (ung trat t cua ban tnh mnh), th ke ay cung se hoan chnh c chnh mnh trong c cong chnh. Qua the, yeu thng la viec lam cong chnh; t choi khong muon yeu thng la hanh ong phan cong chnh. Nh vay, chung ta a c cong chnh hoa nh c cong chnh cua Thien Chua, bi v tnh thng cua Ngai a ban cho chung ta kha nang yeu men, va a at e chung ta trong tnh trang cong chnh cua tnh yeu, ngo hau chung ta biet yeu men Thien Chua va tha nhan cho phai le. The nen, khong phai nh lam "viec lanh" ma c tr nen cong chnh; nhng la nh c cong chnh hoa bi c cong chnh cua tnh yeu, nen chung ta mi thc hien c cac cong trnh cua tnh yeu ung nh cac gii ran ch day.

Neu nen tang cua cong chnh la tnh yeu, th ro rang la con ngi can phai "hp tac" vao trong cong trnh cong chnh hoa chnh mnh, bi v chnh con ngi phai yeu thng lay, ch khong ai co the yeu thng thay cho c. Con ngi yeu thng v muon yeu thng, v khong the khong yeu thng, mot khi a c tnh yeu "loi keo va quyen ru", nh van thay. Con ngi yeu thng, v ban the con ngi hng tron ve vi tnh yeu va cam nhan rang lam ngi cong chnh tc la song trong tnh thng.

Suot trong tien trnh cong chnh hoa nay, Thien Chua hang ben canh con ngi. Khong g co the xay ra ngoai y muon cua Thien Chua, cung nh khong g co the xay ra ngoai y muon cua con ngi. Khong phai Thien Chua ch can d "vao mot thi iem nhat nh nao o" ma thoi: luon luon tnh yeu oi hoi phai co hai ben, phai co tac ong qua lai; khong the ch co mot mnh ma yeu thng c. Neu the th muon tach biet va e con ngi song rieng re tai mot ni khong co Thien Chua hay khong can en Thien Chua, la mot mong c het sc vo ngha. Quyen t do cua tnh yeu can c thc thi khong phai la gia mot ni co quanh hay la trong mot chon h khong, nhng la trong s hien dien cua tha nhan, cua pha ben kia. "Tha v" phai co th mi yeu thng c.

Ket Luan

Trong lanh vc khoa than hoc ve an sung, e tranh nhng vu tranh luan dai dong vo bo va co the a ti viec hieu lam lan nhau, thiet tng can phai loai bo cac cach suy ly va cac loai pham tru da theo tng quan nhan qua vat ly, cung nh can phai gat ra mot ben hoac la phai gat gao nhan nh lai cho chn chan cac pham tru da theo tng quan xa hoi. Con neu biet dung en cac pham tru da theo cac moi quan he gia ngi vi ngi (moi quan he lien chu the), ac biet la da theo tnh thng loai ngi, th co the nhan thc ro hn ve cach thc Thien Chua can thiep ma khong gay ra thiet thoi cho quyen t do cua con ngi; con hn the na, qua sang kien dung an sung, Ngai a dan con ngi at cho ti mc thanh tu sung man cua ban than mnh. B toi loi lam thng ton nang ne, con ngi can c cha tr va nang . Nhng nh c at vao trong boi canh tnh thng, nen nhng s kien va hanh ong tr giup ay khong may may mang tnh cach ha nhuc va khong lam cho con ngi cam thay thap hen thua kem hay phai mang nang mac cam t ti; ngc lai, con giup cho con ngi co ieu kien e yeu thng va c yeu thng; roi nh tnh yeu o ma con ngi co kha nang va c hoi song qua kinh nghiem hai ben oi x qua lai hau nh ngang vi nhau. Noi cho cung, tac dung toi hau cua an sung la "than hoa", tc la bien hoa con ngi thanh con cai Thien Chua trong Con Mot cua Ngai la c Kito, ngay gia long Thien Chua Ba Ngoi.

Lien quan en moi quan he gia an sung va t do con ngi, con rat nhieu van e can c giai thch va lam cho sang to; bai viet nay ch la mot co gang nho e giup tien them mot bc i vao trong mau nhiem gap g gia hai "bien tham" la Thien Chua va con ngi.

 

Sesto Q. Hoang Van Luc chuyen ng.



[1] Xem L. Molina, Concordia, q. 23, a. 4-5, disp. I, membr. 6 [ed.1588, tr. 430]; F. Suarez, De concursu, motione et auxilio Dei, I. 3, c. 23, n. 19 (Vives, vol. 9, 217.A).

[2] H. de Lubac, Petite catechese sur Nature et Grace, Fayard, Paris, 1980, t. 89.

[3] Xin xem A. Trape, S. Agostino: natura e grazia, Citta Nuova, Roma 1981, tr. XXXI, LXXXV-XCI.

[4] Xin xem Domenico Marafioti, L'uomo tra legge e grazia. Analisi teologica del "De spiritu et littera" di S. Agostino, Morcelliana, Brescia 1983, ac biet la cac trg. 127-155 va 179-226.

[5] Augustinus, De spiritu et littera 25, 42 [CSEL 60, 192.18].

[6] Op. cit. 17, 29 [183.3].

[7] Op. cit. 17, 29 [183.7] va 25, 42 [169.9].

[8] Pondus co ngha la: trong lng/sc nang/ganh nang, theo cau thanh Augutino viet. "Amor meus, pondus meum": yeu la ganh vac, Confessiones 13, 9, 10.

[9] Xem A. Solignac, ghi chu so 28 ve "La conception augustinienne de l'amour", trong Les Confessions, B.A. 14, 617-622, Paris 1962; E. Gilson, Introduzione allo studio di sant'Agostino, Marietti, Casale Monferrato [AL] 1983, 154-159.

[10] Augustinus, De spir. et lit. 3, 5; 10, 16; 14, 26; 25, 42; 29, 51; 35, 63. Bo oi "lac thu-tnh thng" bao trum tron cuoc song con ngi, ca phan cam giac lan tinh than; no ong vai thu ong cung nh chu ong trong cung mot hanh ong chon la va quyet nh cua y ch. Biet yeu thch ieu thien la dau ch con ngi "lanh manh". 

[11] Op. cit. 4, 6; 33, 59.

[12] Op. cit. 4, 6; 8, 13; 14, 26; 19, 32; 21, 36.

[13] K. Rahner cho rang: "Khi mo ta an sung, khong lam sao ma khong dung ti cac pham tru nhan ban c (tnh yeu, s than mat, thai o truyen thong chnh mnh, v.v.)": "Rapporto tra Natura e Grazia", trong Saggi di antropologia soprannaturale, Ed. Paoline, Roma 1965, 75, va 66-68.

[14] Xem Augustinus, De spir. et lit. 32, 56 (213.21).

[15] ong t "thu hut/loi keo" ong mot vai noi bat trong Phuc am theo thanh Gioan. Th lay mot vai oan lam th du: "Khong ai en c vi Ta ma khong do Cha Ta loi keo"; "Mot khi a c nang cao khoi at, Ta se keo moi ngi lai vi Ta" [Ga 6, 44; 12, 32]. Nen lu y en bai thanh Augutino bnh luan ve cau Ga 6, 44, trong Tractatus in Joanem 26, 1-10. The nen, viec dung t "quyen ru/thu hut" trong than hoc, khong phai la chuyen quai d.

[16] Xem them Augustinus, De cathechizandis rudibud 4,7 [CCL 46,127.10].

[17] Xem Xh 3,14 va 1Ga 4,8 vi St 1,26; Augustinus, De Trinitate 15, 17, 29

[18] Xem Augustinus, De spir. et lit. 33, 58; 34, 60; D. Marafioti, L'uomo tra legge e grazia, tr. 179-226.

[19] Van e gai goc nhat trong khoa than hoc ve an sung khong phai la van e hp tac gia Thien Chua va con ngi trong trng hp con ngi c cu roi; nhng la van e phai quan niem lam sao ve moi lien he gia hai ben khi con ngi phai tram luan t huy. e tm cach giai thch ieu nay, thanh Augutino a ban en van e tien nh: ay la mot kha canh phc tap trong quan niem than hoc cua thanh nhan ma ay khong the ban ti c. Xin xem bai chung toi thuyet trnh trong ai hoi quoc te ve Thanh Augutino nhan mng 1600 nam ky niem thanh nhan tr lai: "Alle origini del teorema della predestinazione" (Simpl. I, 2, 13-22), Congresso Onternaziionale su S. Agostino nel XVI Centenario della sua Conversione. Atti, vol. II, Augustinus, Roma 1987, 257-277.