ap ng Cong Trnh Nhap The Cua Ngoi Li Th Co No Lc Hoi Nhap Van Hoa Cua c Tin.

NHAP THE VA HOI NHAP VAN HOA

Marcel Domergue [1]

ieu hat bnh ca hay that. Roi "Bo  Le theo cung Si cua Bach, va ngay ca giang ieu  th  thai cua v chu te mot thanh le ai trao...  cung that la hay, la ep! Nhng c th em nhng ky cong tuyet tac ay gii thieu vi ngi Phi Chau von chuong nhp  ieu "quay cuong", va tng quen vi loi dien ta bang c the va bap tht, th co the tat ca cac th hay ep ke tren eu la nhng g con rat xa la oi v ho. Ngi Phi Chau ? Ma cung chang can phai tm  au cho xa nh the: c em nhng a con cua nhac Rock en trong nghi le cong giao th cung u thay la chang khac g hn mot cuoc oi thoai gia nhng ngi iec!

Cuoc gap g gia c tin kito va cac van hoa khac nhau  tren the gii a tng, va van con mang tnh cach xung ot. Bang chng la a co muon van v t ao (b  len an v c tin b hieu lam), cung nh a co s viec cac v tha sai nghiem ngat len an v ng ngang hoac bat man trc nhng phong tuc va loi suy t cua cac dan nc ma cac ngai c phai gi ti. Nhieu luc van e con tr nen tram trong hn: o la nhng khi co mot tham quyen Giao hoi nao o a quen coi cach dien ta c tin theo loi Tay phng nh mot chan ly vnh cu.  Vay, lam sao e vt qua c nhng chng ngai do cac khac  biet van hoa gay nen nh the?

Dan dan, Giao hoi a tien ti cho e cap en viec  "hoi nhap van hoa".  T ng rat mi nay a c dung ti trong cac van kien chnh thc ke t nam 1974. ay, toi khong co ban ve hoi nhap van hoa mot cach chi tiet, nhng ch muon neu cho thay rang theo ngha thnh hanh hien nay, th viec hoi nhap van hoa phat nguon t cong trnh Nhap The. Nhng hoi nhap van hoa la g?  Thay v nh ngha th chung ta hay th mo ta no.

c Tin Cung Mac Ao

Muon song c tin cua mnh, mot ngi cong giao Tay phng se phai i qua con ng nghi le va cong thc,  i qua cach suy t va x the tng ket tinh mot ang t ieu chung ta goi la Mac khai do Kinh Thanh truyen lai, va ang khac la t cac nen van hoa ke tiep va pha tron  cua Tay phng. Chang han, hoi au ngi Tay phng song c tin mot cach rat tap the; roi vao khoang the ky XVI th song theo khuynh hng ca nhan va cam thc nhieu hn, va t the ky XVIII tr i th co phan  nang tnh cach khuyen ran ao ly: nhng chuyen bien lien  tiep a xay ra theo nhp oi thay nao trang trong van  hoa Tay phng.

Noi cach n gian: c tin luon luon xuat hien trong mot bo ao van hoa. Neu chung ta co the chuyen at c tin tinh rong tran trui cho ngi thuoc mot van hoa khac,  th lap tc ho se det ngay cho no mot tam ao khac, bi v khong he co c tin "tran trui" c: ch co c tin hien dien trong cach dien at chnh no tao nen.  Ro rang van e la nh the nay: ngi truyen giao can phai biet tng oi hoa chnh van hoa cua mnh, chnh cach suy t, dien at va sinh song rieng cua mnh e  cho ngi thu giao co c may va t do da theo ban sac cung loi song rieng cua ho ma t mnh kham pha ra nhng cach thch hp cho cong trnh thau nhap c tin.

T lau, cac nha truyen giao a hieu rang ho can phai hoc biet ngon ng cua cac dan nc ho muon giao tiep.  Cac v a thch nghi mot phan le loi trnh bay giao ly cho hp vi tam nao cung nh ngay ca vi cac le nghi ton giao a phng. Nhng viec lam tren ay cua ngi rao truyen Phuc am van cha ap ng tron ven c nhu cau cua nhng ngi on nhan Phuc am, muon c song c tin trong cach thc ac thu cua mnh. Cong  trnh hoi nhap c tin khong phai la viec lam cua ngi rao truyen Phuc am, nhng la cua chnh ngi on nhan Phuc am: chnh nhng ngi thu giao co bon phan phai gay dng nen mot loi song c tin va mot nen than hoc mi.

i t c Tin

Co the noi c la sau thi bap be cua no lc "thch  nghi", ngay nay y niem hoi nhap van hoa a at ti c mc o trng thanh, cho du van con co the tien  ti them e tr thanh chnh xac va hoan hao hn na.  Bay gi la luc phai nhan thc rang, du a c bat  au va theo uoi v nhu cau buoc phai co, va do hoan canh thuc bach, th thc ra viec hoi nhap van hoa nh the chung quy cung ch la e ap ng mot oi hoi thiet yeu cua chnh c tin.

Thc the, mot so van kien chnh thc cua Giao hoi cung nh rat nhieu cong trnh nghien cu than hoc a da theo loi dien at mau nhiem Nhap the ma noi ti viec c tin am re sau trong long cac van hoa. a han la gia mau nhiem nong cot cua kito giao va tien trnh hoi nhap van hoa co mot moi oi chieu song song. Tuy nhien, rat co the la ngi ta ch dng lai ni bnh dien so sanh va ty du. V the, ngi ta se khong noi rang hoi nhap van hoa la mot hnh thc cua Nhap the:  v t ng Nhap the phai c danh rieng e ch bien co c Giesu Kito en trong lch s. Nhng neu Ngoi  Li a tr thanh nhuc the trong c Giesu la ang Kito th, xet theo quan iem cua chnh c tin, viec hoi  nhap van hoa han la ieu tat yeu.

c Kito Trc c Giesu

Thien Chua tao dng: tc la Ngai at vao trong hien hu ngoai Ngai mot ke khac vi Ngai. Hanh ong nay  cua Thien Chua co phai la cua chnh Thien Chua hay khong? hay la mot thc tai nao khac? Ve iem nay, Cu c noi en Than kh, nhng thong thng hn th noi  en "Li Thien Chua". Thien Chua tao dng bang Li cua Ngai, phat ra t Ngai, nhng khong ri khoi Ngai v Li ay cung van la chnh Ngai. Mot phan nao o cung ta nh la Thien chua t thoat ra khoi chnh mnh  e t long mnh vao trong mot thc tai khac. Hanh ong  nay a at ti hnh thai cuoi cung va mi me trong cai ma chung ta goi la Nhap the: Li Thien Chua mac lay  than the, t cho mnh mot than the la hnh anh  cua Thien Chua, la than mnh cua Thien Chua. D nhien la khong c lan lon tao dng vi Nhap the,  nhng ca hai cung eu dien tien theo cung mot cach  thc giong nhau. Khi viet rang tat ca eu a c tao dng trong c Kito (Cl 1,15-17), Phaolo muon noi rang ngay t luc co tao dng, th a co c Kito, Ngoi Li hien hu trong c am tnh.

c Kito muon thu a t mac khai mnh ra ni con ngi co mot khong hai la c Giesu thanh Nadaret.  Ngai la con ngi o. ang va oc nhat vo nh, va  ai ong pho cap, la chnh s hien dien sang tao   trong tat ca nhng g hien hu: chnh ang ay nay a hoa thanh con ngi ac biet o, lam ngi cua mot x  s, cua mot chuung toc, cua mot dan nc,  cua mot nen van hoa. Trong c Giesu, chnh Thien Chua a "hoi nhap van hoa". o chnh la nhng g at  ra van e the che cua dan traen: chung ta se e  cap en van e nay qua van e cua Kinh Thanh la bo sach cua dan traen.

Bo Sach Cua Itraen

Chung ta noi rang c Kito la Li cua Thien Chua, nhng chung ta cung noi rang Kinh Thanh la Li Thien Chua. The co phai c Kito va Kinh Thanh la cung mot thc tai hay khong? D nhien la khong, the nhng ...

Li cua Thien Chua th khong the nghe bang tai c.  o la mot Li khong t ng: "chang mot li mot le,  chang nghe thay am thanh..."; nhng lai co sc chong moi vat va i cung khap moi chan tri goc bien (Tv 19,2-7).  Li duy nhat va khong t ng ay se long vao trong muon van t ng cua hai pho Kinh Thanh Cu va Tan (xem Paul Beauchamp, Parler d'Ecriture sainte, Le Seuil, pp. 66-71).  Cac t ng o la g? Trc tien, la nhng t ng loai ngi, co kha nang truyen thong, nhng ong thi cung la nhng t ng cua ngi traen, thuoc mot hay nhieu  ngon ng nhat nh va dien ta mot nen van hoa rieng biet. Va sau cung, o la nhng  t ng cua mot so ngi traen cu the: i t nhng hieu biet ca nhan, t nhng nh kien san co cung nh  t ca nhng ao tng na, ho viet ra theo tam tnh rieng cua ho. Isaia, Gieremia v.v... eu ch thc la tac gia cua sach ho viet. Li Thien Chua hoa thanh nhng li con ngi. Nh the, Kinh Thanh cung a la giao c gia Thien  Chua va con ngi, giong nh c Kito se la "Giao c mi va i i" vay. Chnh v the ma Cong ong Vaticano  II a khong ngan ngai noi ti nhap the khi ban ve Kinh Thanh.  Tu trung, o cung la "s viec Thien Chua giang tran vi con ngi".

Nhng g noi tren ve ban chat cua Kinh Thanh cung  eu xac thc oi vi phan noi dung. Thc vay, Kinh Thanh trc tien la ban trnh thuat ve lch s  cua Thien Chua ni mot dan toc, trong mot  nhan tnh. ieu c ke lai trong o cho chung ta biet  chnh la viec Thien Chua ng au vi nhng toi tam cua con ngi, chnh la s viec Thien Chua cung chung ta,  cung dan than vi chung ta tren nhng neo ng chung ta chon, ngo hau chung ta khoi phai co n le loi.

Nhng ieu ay co giup chung ta hieu biet g them ve viec hoi nhap van hoa khong?D  nhien la co! Viec cac dan  toc c khai sinh trong c tin khong the thanh tu, ma khong co no lc sap nhap vao ben canh cac gia tr ma Irene goi la "hat giong cua Ngoi Li", nhng  kha canh em en cua nhieu nen van hoa khac nhau; nhng kha canh ma - thng th sai, mot oi luc ung - chung  ta coi nh sai lam hay la lech lac. Bang cach nay hay cach  khac, au au Ngoi Li cung eu b ong inh. Ca ni chung ta cung the: "ngi nha cua Ngai a khong tiep nhan Ngai".

traen Gia Nga T Cac Nen Van Hoa

Nhng g va e cap tren ay cho thay rang Kinh Thanh la cuon sach cua het thay moi dan toc: Thien Chua hien dien va hoat ong gia long moi bien co  lch s.  Va ay: mot dan toc duy nhat a tr thanh, t trong chnh lch s cua mnh, s kien mac khai ve nhng g lien quan ti tat ca cac dan toc khac.  Dan toc co mot, vi khong biet bao nhieu la ac net! anh rang nhieu trong cac ac net ay co c la nh bi ket giao c vi Thien Chua. Tuy nhien, ieu o khong lam cho traen khong song giao c kia theo nhng "truyen thong cua cha ong mnh: truyen thong ma c Giesu  coi la hay trai nghch vi can ban cua Le Luat.  Cac truyen thong va cac ac net van hoa ay a t au  ma ti? T cac loi song trong cac nen van minh du muc, nhng a bien hoa theo a cua u cac loai van hoa ma traen tng co dp hap thu: Ai cap, Canaan, Babylon.  Nh  the, oan trch t thanh vnh 19 tren kia, dien ta ung niem tin Kinh Thanh, nhng la dung cac chu e vay mn t cac huyen thoai cua Babylon ma dien at. Cung the, "chat lieu" trong cac chng 2-3 cua sach Sang The (song ngoi, hai th cay, con ran, v.v...) xuat  x t nhng huyen thoai co lau i trc ban trnh  thuat Kinh Thanh, nhng a c lay lai va sap nhap vao trong cach dien ta niem tin cua traen.

Yeu to van hoa nong cot noi len tnh chat ac thu cua traen va lam cho traen tr thanh duy nhat  oc ao: o chnh la luat Giao c. i t yeu to nong cot o, traen xay dng nen van hoa cua mnh bang cach thu nhan va bien cai thanh cua rieng tat ca nhng g vay mn t cac nen van minh van hoa tng co dp tiep xuc. Tom lai: phi van hoa bi v mang tnh chat pho cap va v khong phai la li con ngi,  Li Thien Chua a hoi nhap vao trong traen, va nh o a co c mot ngon ng, ngon ng cua traen. Nhng chnh ngon ng nay lai la san pham do muon van t chiem hu van hoa gay dng nen. Do o, ban "s  o" cong cuoc Nhap the a tiem tang hien dien di ca hai dien mao. Dien mao ca biet: c Giesu se la ngi thuoc mot dan nc va mot thi ai nhat nh.  Dien mao pho cap: c Kito tong ket toan bo khong gian cung nh toan bo lch s loai ngi lai trong  Ngai.

Dan Toc e Rieng: Dan Toc Rieng Biet

Khi oc phan ln cac cong trnh nghien cu ve hoi nhap van hoa, ngi ta phai ngac nhien v thay nhan manh nhieu en s viec mot dan toc, mot van hoa biet tiep nhan s iep (Tin Mng), biet chuyen dch s iep ay ra qua cac pham tru t tng rieng cua mnh, va nh the ma lam cho c tin cua Hoi thanh hoan vu c them phong phu. Nhng lai t nghe noi ti phan nong cot lng danh  cua c tin c truyen thu. Tham ch, ngi ta co cam tng la no khong co. Thc vay, neu lot bo  het moi hnh thai van hoa khoi c tin e bien no thanh mot th hoa chat tinh rong, th c tin se khong con na: luc o ngi ta se tr lai vi tnh trang  "Li chang mot li le" ma thanh vnh 19 noi ti,  va Li o cung chang nhan c mot tieng ng ap nao v la khong c dien at ra. c tin luon en vi chung ta qua trung gian cua mot van hoa, va trc tien la qua trung gian van hoa Do thai. Van biet rang cac nha t tng kito moi thi van tm cach hoi nhap c tin vao nhieu loai hnh thc t tng va cam thc cua chnh ho. Chang han, thanh Toma Aquino a ngam suy ve c  tin bang cach oc lai c tin ay nh b quyet cac pham tru  t tng cua Aristot.

Tuy nhien, trong cach dien at c tin, co mot hnh thai van hoa khong the nao bo qua c: o la hnh  thai van hoa traen. "n cu o xuat phat t Dan Do thai", nh c Kito a noi trong chng 4 Phuc am theo thanh Gioan. Chnh v ly do o ma traen la Dan c chon rieng. c Kito a sinh ra gia long van hoa ay. Ngai xuat than t mot trong cac lang xa dan toc ay, va Ngai a hoc biet phong tuc, le giao cua cac ni ay. Li Ngai noi chu anh hng sau am cua toan bo Kinh Thanh co trc Ngai, nhng Kinh Thanh ay lai nh Ngai ma c nen tron. Neu co ngi hoi: "c Kito noi t au?", th phai tra li rang Ngai noi t moi trng ay: t traen, mieu due cua Abraham.  V the, khi loan bao Tin Mng cho cac dan nc, chung ta khong yeu cau ho en vi Tay phng, vi gia san La-Hy a c cac triet gia cung nh cac nha su tam Au My  giai thch lai cung lam cho phong phu them; chung ta e  ngh vi ho hng nhn ve pha traen. Dung ngon ng cua mnh, Kinh Thanh e cap en hien tng moi dan toc o don ve Gierusalem. ieu o thiet la quai g neu traen ch la mot dan toc giong nh cac dan nc khac. Nhng khong phai the: c e rieng ra, traen la mot dan toc ac tuyen, khac han vi cac dan khac trong  mot cach thc khac, ch khong phai nh  ngi c khac vi ngi Phap, hay ngi Anh khac vi ngi An o. Ngay nay, dan cua Kinh Thanh mang u moi mau sac van hoa,  moi quoc tch, va co khi ca moi hnh thai tn ngng na. Tuy the, ho van gi nguyen t the ac thu cua ho. An tch ma Thien Chua a ghi am trong ho,  se khong bao gi phai m, va cac dan toc khac cung se khong sao lam cho ho quen i c net ac trng ay. c Kito mang  an tch ac trng ay mot mc o oc nhat vo nh:  Ngai tong ket tron ca traen, trong o Ngai a nhap the lam ngi. "Thuoc chi toc avt theo huyet nhuc".

The th tat ca chung ta phai tr thanh Do thai hay sao? Cung co phan ung la the, vi ieu kien la phai hieu traen nh la ieu phuc loc danh cho moi ngi,  va ni Abraham "moi dan nc tren a cau eu c chuc phuc"; roi hn na "tat ca moi dan toc tren  mat at eu nh dong giong Abraham (c Kito) ma chuc phuc cho lan nhau". Gii thieu mot Phuc am hoi nhap khang kht vi van hoa traen bi v ay la ni Ngoi Li a nhap the: o la ieu tat yeu phai lam, khong the nao tranh ne c. Va neu chung ta a giai thch Phuc am ay theo t the la ngi Tay hay ong phng, c tha hng cac nen van hoa tng nan uc nen mnh,  th cung vay, chung ta can phai chu e cho cac dan toc khac c lam nh vay.

T o, chnh cach thc chung ta quan niem ve c tin cung se bien oi. Chung ta se kham pha ra c nhieu chieu kch khac cua "mau nhiem" Nhap the. Than mnh hien nay cua c Kito, tc la Hoi Thanh, se mang nhng khuon mat khac. ieu o ch co the tr thanh hien thc khi biet niem n tiep nhan lan nhau va biet thoat ra khoi moi hnh thc mac cam t ty cung nh t ton,  e ci m oi thoai vi nhau. Trong thc te, ieu  a giup tien hanh viec hoi nhap van hoa, chnh la no lc e cung nhau tm kiem, khong phai la mot th giao ly hoac la mot hnh thc phung t nao o, nhng  la mot con ngi: c Kito, la "ni" ma cai ca biet cua dan Do thai no tung toe ra e bat gap het thay  moi ngi. Phaolo a muon noi len chan ly ay khi giai thch rang t hau, chung ta khong con phai i tm n cu o ni le luat na, nhng la chnh ni c Kito. oi vi thanh nhan, ong inh c Kito cung la ong inh le luat: cai le luat a tng phan cach traen ra khoi tat ca moi dan toc khac. Trong E-phe-xo  2,13-16, Phaolo giai thch rang bc tng ngan cach ngi Do thai vi ngi ngoai giao a b ap o do s viec c Kito a huy diet ni than xac Ngai het ca le luat vi toan bo cac sac lenh va ch th cua no.  Nh vay, Ngai a lam cho hai the gii tr thanh mot the gii duy nhat. Ngai khien cho nen van hoa trong o Ngai a mac lay xac pham, no tung ra. T o, viec hoi nhap van  hoa tr thanh chuyen co the lam c.

 ong Tac Hai Chieu

Nh vay, ro rang la khong ben nao trong ca hai pha  - pha ngi truyen giang Phuc am cung nh pha ngi tiep nhan Tin Mng - la khong he han trong cuoc mao hiem hoi nhap van hoa. Bi v c tin cua ngi truyen giang Phuc am, thng ong kn trong khuon mau nen van hoa cua mnh, cung can phai song mot cuoc khai sinh mi. Ngi ta a ban nhieu ti viec can phai Phuc am hoa cac nen van hoa. Qua the, trong cuoc gap g vi cac nen van hoa khac nhau tren the gii, Phuc am  a tac ong sau am tren chung, het nh a nghiem thay oi vi cac nen van hoaTay phng. Tuy nhien, Phuc am ch co the ben re ni "nhng ngi xa" - theo  kieu noi cua Phaolo - neu ho biet thch nghi Phuc am vao trong thuy tho cua nen van hoa mnh; ieu nay co the lam phat hien nhieu kha canh cha tng thay,  khong ai ng.

Mau nhiem Nhap the c mac khai ni c Kito, se tiep tuc tac ong trong the gii thi ai chung ta. Li-hat giong t Thien Chua ma en; con trai at th mang lai hoa trai cua mnh.

Ch co mot Phuc am, nhng Phuc am ay phai c lap i lap lai, khong nhng trong moi loai tieng noi, nhng con ca trong moi th ngon ng cua loai ngi na: ngon ng ay c hieu nh la loi truyen at moi cach thc cam xuc, dien ta cung nh sinh song: nghe thuat, triet ly, cac le loi giao te.... chang han.

ap ng cong trnh Nhap the cua Ngoi Li th co no lc hoi nhap van hoa cua c Tin.

 

Nguyen Tien Lang phien dch.



[1] Nguyen van ta e: "Incarnation  et Inculturation" ang trong Tap ch CAHIERS, pour  croire aujourd'hui, so 25 Novembre 1988, 28-33.