CAM NGHIEM CHAN LY TOI HAU:

Bc au Mot Cuoc oi Thoai Gia Kito Giao Va Phat Giao 

ai c A-Sumedho:

Sang nay, toi muon xin cha Roland Walls cho phep toi trnh bay cam ngh rieng cua toi ve i song ton giao, v toi tin rang hien nay, rat nhieu ngi ang bat au lan mo i tm tr lai mot con ng ton giao. [1] Con cac ton giao th lam nh ang b ong khung vao trong nhng lap trng giao ly cung truyen thong hien hanh, va nh the tam nhn cua chung ta b can ngan, khong the thay xa hn c. Van e toi muon neu len ay la: Cai g se xay ti, neu khong con li e noi na? Va luc o, lieu con co kinh nghiem ton giao na hay khong? Neu bat than, tat ca chung ta eu mat i kha nang e noi hay e x dung cac ky hieu, th th hoi con co the co c mot kinh nghiem ton giao sung man va ay sc soi sang, vt ra ngoai bien gii cua ngon t va ky hieu hay khong?

Toi c nuoi nang va day do nh mot ngi kito, va toi nhan thay rang a so chung ta ay eu co kinh nghiem nh the. Chung ta a ln len trong mot nc theo Kito giao, va do o, khong the nao tranh c s viec la co mot so nhan thc se anh hng en loi suy ngh cua chung ta, cho du mc hieu biet cua chung ta ve ao giao co t oi en may i na. Noi cach khac, chung ta van con tha hng kien thc giao ly ay nh la mot phan trong di san van hoa cua chung ta. ieu nay anh hng en cach chung ta suy ngh va nhn ve cuoc song.

Gia cac tn o Phat giao Au chau va My chau, oi khi toi thay co nhng ngi gat bo han Kito giao va a i tm chan ly cung nhng giai ap ve ton giao trong Phat giao, va toi cung nhan thay la ho au kho v nuoi mot th thanh kien hay ac cam oi vi Kito giao. Nh the la v ho thay nhng g ho c day ve ve Kito giao, eu nh the la khong ung vi thc te va vi s that. Khi noi chuyen vi cha Roland, toi cam thay rang li noi, t vng va ky hieu khong phai la van e thc s can c at ra. Nh the la v neu co ngi that s quyet tam thc hanh mot hnh thc ao giao, th khi ay, mc o cam nghiem se het sc sau tham va vt qua han nhng quy c a c nh ro cua ton giao. Ngay ca khi chung ta co dung ngon t va ky hieu ac biet ma mo ta cho c no, th cam nghiem ay van la mot kinh nghiem khon ta. Nhng trong thc te, con biet lam g hay hn la dung ngon ng quy c hien co cua ton giao.

Linh Muc Roland Walls: Con ng nao?

Co mot thi, toi rat thch tm hieu ve het moi hnh thc cua i song chiem niem, cho du cac hnh thc ay co kito hay khong, va ac biet la tm hieu cac hnh thc suy niem cua Phat giao. Kien thc toi co ve Phat giao khong phai la thuoc loai chuyen mon. Kien thc nay, toi a thau lm c nh co dp tiep xuc ca nhan vi nhieu ngi; trong so nhng ngi nay, co mot v u viet nhat ma mi ay toi c han hanh tiep xuc, o la ai c Sumedho; va cuoc gap g nay a giup toi song lai moi thnh tnh lau dai ma toi ap u oi vi Phat giao, cung nh oi vi con ng quang khai (the way of enlightenment). Toi hai long vi e tai chung ta ang ban ti, noi ve kinh nghiem ca nhan, v nh ai c a phat bieu tren ay, can phai ra sc tranh xa loi trao oi t tng ma ch ng tren mot bnh dien thuan tuy suy ly; bi le thong thng th cac t tng ch ong mot vai n thuan la m ng hng en mc thau hieu thc s. Con khi chung ta noi chuyen vi nhau mot cach than tnh va t phat, ve nhng g hien ang xay ra cho chung ta, th chung ta se nhan ra la chung ta ang tren nhng con ng co the ong quy ve mot iem, va chac chan la co the tng hp vi nhau c.

Ngay ca nhng t tng suy ly ma thng khi ch dan en ket cuc la oi choi, cung co the nhng bc trc mot cach thc trao oi kinh nghiem nh the. V vay, theo cach ngheo nan cua rieng toi, toi xin trnh bay cung quy v ve con ng (ao la ng) trong o, toi a c dan dat i. Qua cuoc phat bieu nay, chung ta se kham pha ra cach thc mot ngi kito cam nghiem ve hai chan ly cuoi trong con ng tam loi cao quy cua nha Phat; o la: chiem niem ung (chnh niem) va chu tam ung (chnh tnh).

Nam 1965, toi nghe c mot tieng goi t trong noi tam, thoi thuc toi tham gia trao lu canh tan phuc hoi loi song ao theo khuon mau va tinh than bnh d cua cac tu phu song trong sa mac vao cac the ky th ba, th t va th nam cua ky nguyen kito. Nh quy v tha biet, trong qua kh, a tng co mot tnh trang anh hng ho tng ve mat van hoa gia Kito giao ben ong phng, tc la Chnh Thong giao ong phng, va truyen thong Tay phng ma phan ln la do nhng ngi Nga di dan sang Paris mang ti, trong the ky nay ke t sau thi Cach mang.

Nam 1965, cung vi mot nhom nho, toi lo sa soan e lap mot skete, tc la mot loai tu vien nho, ch gom hai, ba, bon hoac nam ngi; va khong bao gi c qua nam ngi, v tu vien phai song an danh an dat lam sao e tranh cai cam tng la mnh ang lam mot ieu g o co tam anh hng ln. Neu khong, chung toi lai b ri vao trong vong ao tng cho mnh la quan trong.

D nhien la truyen thong cua loai tu vien o can phai c hien ai hoa va lam cho thch ng vi van hoa a phng, tc la, cach rieng trong trng hp cua chung toi ay, vi van hoa Tay Au va x Ecot. Mau song kia a trien khai va van con gi vng goc re ni truyen thong Nui Athos (ben Hy lap): mot truyen thong ang c song manh ac biet la tai cac tu vien nho tu tap quanh pha ngoai cac tu vien bao tang to ln nam tren Nui Athos. Roslin ay, chung toi a co gang lam cho loi song ay thch ng vi van hoa ban o th hoa tai mot ngoi lang th mo phai noi la d ban, nam cach Edinburgh loi tam dam ve pha nam.

Ngay t luc au, chung toi a nhan thay ngay la mnh ang ong nhat hoa vi truyen thong nha Phat, ngha la qua cac kinh nghiem rieng cua mnh, chung toi c trao ban cho mot khotang ba mat (xin thu that la toi can c ai c dan giai them cho e co the hieu biet nhieu hn ve kho tang va noi); ba mat o la: v s phu, sangha (Tang chung) hay la cong oan, va giao huan. o la ba tru cot cua cuoc song chung toi. Co the noi rang v s phu la c Kito, Ngai en vi chung toi qua trung gian cua cac ngi ch ao a thau suot truyen thong va a dung hoac la van ban hoac la s hien dien trc tiep ma chuyen at en tan chung toi. Sangha hay la cong oan giup cho chung toi co c on nh: tnh trang on nh nay se tao tin tng cho ca nhan moi an s e biet vng da xac tn rang anh em ben canh mnh co the nang mnh trong nhng giay phut yeu uoi va khong the thay ro c nh bnh thng, hay trong nhng luc mnh mat het sot sang hang say va anh sang soi dan.

S hien dien cua sangha la mot moi trng ho tr manh cho bc tien cua moi ca nhan. Con li giao huan th c chuyen en cho chung toi qua mot bo van ban goi la Philokalia. [2] Toi nhan thay rang van bo nay co rat nhieu iem tng ong vi truyen thong nha Phat, en o lam nh gia chung, co mot moi lien he van chng noi ket. Philokalia la mot tuyen tap cac van ban cua cac giao phu ong phng ke t the ky th ba cho en the ky th mi ba ky nguyen kito; luc au, van bo nay ch c thu thap theo hnh thc truyen khau, roi vao cuoi the ky th mi tam a c mang sang Nga, va t o, a c pho bien trong khap the gii nh cac ban dch qua nhieu th tieng khac nhau.

Truyen thong ay, tng hoc c trong cac chuyen ch than vieng tham tm hieu ong phng cung nh trong van bo noi tren, a giup chung toi bat au mot mau song co the c coi nh la mot hnh thc canh tan truyen thong cua i an tu kito: tren kia, toi a nhac ti iem nay roi, nhng xin lu y them la chung toi a thc hien loi song canh tan ay bang cach vt xa hn le loi chnh thc can phai co, v trong nhieu trng hp, cach tien hanh theo the thc nh the c coi nh la mot phan trong To chc. Co the la le loi to chc nay a b rang buoc qua nang ne vi cac th thoi le va tap truyen ton giao co khuynh hng chekhuat nhng g ang thc s giup chung ta song, nh ai c a lu y. Bay gi, toi xin phep c mo ta s qua ve co ng oan cua chung toi.

Chung toi a tau c Vien Th mo vi gia 800 ong tien Anh. Lam bang ton dn song, Vien nay a c ngi a phng at cho cai ten la Nha Tam bang thiec. Chung toi a tm c mot v hng dan ma chung toi goi la cha linh hng, o la cha Columban Mulcahy, lam vien phu cua mot an vien Xito cach xa cho chung toi hai mi dam: ngai la mot bac tu hanh thanh thien, a giup hng dan chung toi trong nhng nam au cho ti luc qua i vao nam 1972. Bay gi, ngi hng dan cua chung toi la mot n tu dong kn Anh giao: Me Mary Clare Fairacres, Oxford. Sau khi mua ngoi nha noi tren, chung toi thay can phai co mot hang rao im lang. The la chung toi a dng len nam cai leu rong sau bo, dai tam tam bo, ben trong khu vn nho. Khong ai co the song c trong mot dien tch nho hep nh the: ch co nhng chiec quan tai th mi nho hep hn the ma thoi! gia cac chiec leu kia, chung toi dng len mot ngoi nha nguyen nho: Chua c trong mot leu ln hn mot t, rong tam bo, dai hai mi bo; nha nguyen rat xinh, nhat la phia ben trong. Vay la ca thay gom co nam chiec leu, ngoi nha nguyen va khoanh vn. Ai a bc vao pha trong hang rao , th cung eu biet mnh i vao o e lam g: e suy niem, e tm thinh lang, e tiep tuc tien bc tren con ng. Ngoi nha c x dung cho cong oan, va cong oan khong phai khi nao cung ch gom co chung toi ma thoi, nhng con gom ca nhng ai en ay na. Nhng lan ai c Sumedho cung vi hai ngi ban lu ngu tai ay: cac v cung la thanh phan trong cong oan chung toi. Bi the, a co san, nhng cong oan cung van mai mai tren ng thanh hnh. No co o khi ban gia nhap no, nhng no cung la mot thc the ay sc sang tao; mai mai no van la mon qua ban ang tiep nhan, va mai mai no mang lai nhieu bat ng. Khong bao gi ban biet c cong oan se bien oi ra sao va ai se gia nhap.

Ngi ngheo cung tham gia cong oan. Toi khong ngh rang chung toi co the song ma khong co ngi ngheo. Hien thi, chung toi co hai ngi gia ang co gang e thoat ra cho khoi canh song lang thang ngoai ng pho: ho a keo le cuoc song va he nh the suot ca i ho: thoat ra cho khoi la chuyen rat kho; ch co Ban Ngoai chan cua benh vien mi co the giup ho lam c viec ay. V vay, chung toi a nhan hai ngi gia nay va e ho song tai ay cho ti luc ho c chnh quyen a phng cap phat nha cho.

Chung toi nhan thay rang ngi ngheo rat can cho chung toi; bi v ho a san co mot s t bo: oi vi ho la bat buoc, nhng oi vi chung toi, o la mot ieu t nguyen can phai at ti cho c. Ngi ngheo day cho chung toi biet song cho giay phut hien tai, ng ban khoan ve qua kh, cung nh ng lo ngh ve tng lai, v ho khong co mot tng lai nao ca. V the, ho day cho chung toi biet tap trung ca tam tr vao nhng g ang xay en bay gi ay. Chung toi co the qua quyet rang viec song sat canh ngi ngheo la can cho s song con cua loi song chung toi ang theo uoi.

Co the la khac vi truyen thong nha Phat va ca vi phan ln cac truyen thong an tu kito, c vien phu Mulcahy a baochung toi phai lo t tuc ngay t au. Va toi ngh la chung toi a c ch giao rat ch ly oi vi hoan canh cua chung toi. V nh the, chung toi a co the song an dat trong mot lang nho; roi mot ngi hoac la mot ngi ri co the lam viec e giup cho loi sau ngi sinh song, v vi mot phan ri lng can ban cong vi so tien tr cap nho nho cua Nha nc cho toi, chung toi thay la qua u. Nh toi a trnh bay tren kia: chung toi la mot cong oan nho, va phai tiep tuc nho nh the th mi i ung vi ng loi cua truyen thong skete; va phai nh the th mi co c yen tnh va tnh ngi, ngha la lam sao moi ngi eu thau hieu nhau, cung nh nhan ra va tiep xuc vi bat c ngi khach nao en tham. Trong mot tu vien ln, co the co mot ngi khach en vieng tham mot vai ngay ma nhieu thay dong van khong hay biet en s hien dien cua ngi nay.

Truyen Thong Tnh Toa (Hesychasm)

Bay gi, toi xin trnh bay s ve truyen thong Philokalia, v chnh o la ni chung ta co the hieu nhau. Truyen thong c goi la hesychast. Tieng Hy lap, hesychia co ngha la thinh lang, khong phai ch ve mat the chat ma thoi, va thinh lang ong mot vai tro quan trong. Truyen thong nay xuat hien ke t the ky th sau ve sau, va co the a bat au xa hn ve trc. Ngon t cua no thng giong gan het vi giong van trong cac van ban nha Phat. Xin trng dan mot oan trch t tap Mot tram cau au noi ve tnh yeu tc la mot tram cau ngan ng cua thanh Maximus Confessor (CE 580-662) [3] :

Bao lau tam tr chung ta cha mac lay thanh trong ma vt len tren ban than cua mnh cung nh len tren tat ca nhng g khong phai la Thien Chua, th bay lau chung ta cha at ti th cac t tng ch ong mot vai n thuan la m ng c mc hoan hao thng ton. Khi nh tnh yeu ma trang thai cao quy ay c thiet at vao trong chung ta, th chung ta mi thau hieu c sc manh cua li ha. Bi v chung ta phai tin rang au nh tnh yeu ma tr nang chung ta lam cho sc manh cua mnh am re vao , th o cac thanh se tm thay c mot ni c ngu bat bien. Ai cha vt c len tren chnh mnh va len tren tat nhng g chu le thuoc di mot hnh thc nao o, vao hoat ong cua tr nang, cung nh cha at c ti cho c ngu trong trang thai thinh lang nam ben kia gii mc cua hoat ong tr nang, th ngi o khong the nao hoan toan thoat cho khoi tnh trang bien dch c... Gia muon van s vat hien hu, tat phai co tnh trang d biet, bat tng ong va khac nhau. Nhng trong Thien Chua la ang tuyet oi ch co mot va hien hu mot mnh, th ch co the co ong nhat, n nhat va ong dang ma thoi.

Va ay, chung ta co the oi chieu nhng g va trnh bay vi kinh sach nha Phat. Toi trng dan oan van tren ay e chng to cho thay rang o la mot iem co the bat gap chnh kinh nghiem cua ai c ve Phat giao, kinh nghiem ma toi xin ai c cho phep c tm hieu hoc hoi.

Hesychasm - hoc thuyet tnh toa da tren bon yeu to chnh. Toi khong the noi la toi a co kinh nghiem ve tat ca cac yeu to nay en mot o sau nao o ang ke, nhng t ra nhng g toi phac thaora ay cung co the c coi nh la mot ban hoa o giup nhan ra con ng tren o chung toi ch mi i c mot vai bc.

1. Trc tien hesychasm la mot cuoc tr ve vi ban nga ch thc, gia mot the gii ay day nhng lam dung, xuyen tac va aotng. Trong tap Philokalia, cac giao phu a nhac i nhac lai en iem nay. Ao tng xay ti khi ta hieu sai ve nhng g xay en cho ta, khi co nhng nhan to a tr tue ta en cho nhan nh sai lam ve ngi khac, ve cac bien co va s vat. Va nh the, rot cuoc, ta thay mnh ang song trong mot the gii ma cai g cung eu b xuyen tac va lam dung. Tat ca nhng ieu ay eu do patheia ma ra; patheia la tnh trang ham muon va am me a an re sau va co mat khap ni. Khi nao chung ta cung da theo nhng phan ng tc thi ma phan oan ve s vat, ve cac bien co va nhng ngi khac ca; va nh the chung ta phan oan mot cach hoan toan thieu oc phe bnh. Do o, cac phan ng nay don ta en cho song trong nhng trang thai tam hon nh la: ac oc, ay d tnh en toi, luyen tiec, s hai, ham me, nhuc duc va tham lam. Bi the, toan bo no lc luyen tap phai nham ti co gang kiem cach e tr ve cho c vi tnh trang apatheia, tc la tnh trang khong am me. Vay, neu cac kinh th nha Phat a b nhng ngi ngoai Phat giao giai thch sai, th het nh the: cac van ban kito cung a b ngay ca nhng ngi kito cha thc s ch than kham pha, giai thch khong ung. V the ma co chuyen nhieu ngi quan niem la chung ta phai song theo mot loi song khac ky, cng nh go, va trong khuon mau ay, chung ta phai lam cho mnh bien thanh nh la nhng bc tng ong nguyen chat! Thc ra, lam nh the la hoan toan i trai ngc lai vi chieu hng apatheia. V apatheia ch thc phai dan chung tati tnh trang giai phong, dan ti mot patheia ch thc. Ch co mot niem say me ch thc oc nhat, o chnh la long say me cua tnh yeu. Khi oc kinh sach nha Phat, toi a tng nghe ban ti mot ieu goi la vanapreti. Co the la toi ngh khong ung, nhng ieu goi la vanapreti nay xem ra ong nhat vi y niem ve patheia. T ng noi tren cua nha Phat a c dch ra bang t long sot sang: co le cach dch nay khong c chnh xac cho lam. Khi toi gap thay t nay, toi ngh rang toi can phai tra cu lai cac kinh sach nha Phat ma toi a oc, va toi a rat ngac nhien khi thay rang t sot sang xuat hien nhieu lan trong cac van ban: sot sang theo uoi con ng ang i; sot sang to long xot thng... o la mot loai ngh lc, va chac chan khong phai la thai o cng nh mot khuc go, ch biet chong cng lai bat c nhng g la ben ngoai.

D nhien, oi vi ngi kito, ban nga c Kito chnh la sc manh nang cho toan bo cuoc hanh trnh mnh ang thc hien, va cung chnh la tieu ch ma cuoc hanh trnh ay nham ti. Theo ngha en, th phai noi rang co mot s bien hnh cua ban nga gia tao, la mot ban nga hi ht luon luon tm cach can d vao trong y thc. Tieu ch ma trong luc hng ti mot mau ngi mi, moi ca nhan nham ti trong i song cong oan, la lam chu cho c ban nga, la bien hnh theo mau gng cua c Kito. Mau ngi mi nay c tac thanh hnh ni c Kito sieu viet, la ang a bien hnh tren nui, chan hoa anh sang. Ngai la ngi c soi sang va cung la ang sang soi. Thoat tien, chung ta co the cho rang ieu nay khong tng hp vi truyen thong nha Phat; tuy nhien, trong kinh sach nha Phat, toi thay co ghi lai la trong t cach la mot ngi c soi sang, c Phat thng c coi nh la ngi soi sang, la v thay hay la v truyen day s sang soi. ieu nay khong ong nhat hoa vi c Kito bien hnh. Toi ngh rang co mot s khac biet ro ret gia tnh chat ong nhat ni c Kito va tnh trang mat ong nhat tnh ni c Phat. Tuy nhien, toi ngh rang tieu ch ngi kito nham ti, la at cho c con ng sang, ni o anh sang tr thanh anh sang thc s, va anh sang th tr thanh ban nga. Neu toi phai nh ngha tieu ch ma toi mong at ti va con ng ma toi ang i, th toi se noi rang toi mong c c thay chnh toi tr thanh anh sang vi anh sang, cung nh c thay ban sac cua toi trong anh huy hoang cua s Bien Hnh. o la mot trong nhng ly do tai sao chung toi a chon S Bien Hnh lam tc hieu cho skete cua chung toi. S Bien Hnh cua c Kito khong nhng la muc tieu ma thoi, nhng con la mot tien trnh a dan en mau nhan tnh c soi sang. Mot ly do khac a lam chung toi chon tc hieu Bien Hnh, o la v ung hai mi nam trc chnh cai ngay chung toi bat au thanh lap skete, tc la nham vao ngay le Bien Hnh nam 1945, bom hat nhan a ri xuong tren thanh pho Hiroshima: o la ca mot cuoc bien dang bop meo bo mat con ngi, va la mot cuoc bng day cua t than. Toi ngh la co mot cuoc oi au gia con ng sang dan en s song, va tia kinh hoang cua t than xo ay vao toi tam cung huy hoai, vao h vo cung chet choc.

2. Viec tr ve vi ban nga ch thc th gom ham ca no lc t lam cho chnh mnh ra trong rong i na. Ky cng nay giong het nh cua nha Phat, ngha la oi phai co mot cach thc luyen tap ngh lc rieng cua chnh mnh. Toi a nhan c s giup cua c Kito la s sang cua moi anh sang, tuy nhien, con ng dan en s song cung phai co mot hnh thc hiep lc, tc la can phai hp tac. Du co yeu uoi, toi cung can phai dung ky luat ma i con ng rieng cua mnh. Neu khong, ca the gii nay co giup, th cung ch cong toi ma thoi. No lc t lam cho mnh ra trong rong khong ong ngha vi kho hanh e kho hanh, nhng o la mot loai kho hanh co muc ch tao cho co cho cho nhau. Toi khong the song, neu ban khong cho toi co u cho (ang lang nghe toi ay la quy v ang danh cho cho toi vay). Ban ang lam cho mnh ra trong rong i e toi co the song trong ke khac. Bi v, toi khong the song t rieng mot mnh toi. Toi cung phai danh cho cho ban bang cach chu y en thai o ap tra cua ban. Tao cho co cho, lam cho ra trong rong, tr thanh h khong: nhng ieu ay chnh la cuoc song cua toi. o khong phai la mot canh tieu ieu ghe gm, ma la mot khoang trong co chu ch.

3. Toi can phai tnh tao ma chu y ti nhng g ang xay ra trong tr nang ly tnh cua toi. Thng xuyen co u th chuyen xay ti, va dng nh la toi khong kiem soat c chung. Tuy nhien, cung co cach e tr thanh tnh tao oi vi nhng g ang xay ra. Co mot cai toi sau tham hn nam ben di cai toi ben ngoai, va cai toi sau tham ay co the noi khong.

Ben trong tiem thc cua toi, co nhieu ieu thoang hien len, va bao lau chung cha tr thanh y thc, th toi khong hieu c chung. Bi the, toi can phai thng xuyen tnh tao. Toi khong c phep s hai, nhng phai canh giac e khong co mot ieu g xay ra ma khong c ghi nhan lai trong toi. Viec tap trung t tng, viec y thc va tnh tao nh the se tm c mot nguon tr lc hu hieu ni bau kh thinh lang co c nh mot so ieu kien the chat ben ngoai, nh la: anh sang m du, cac t the cua than mnh, tng anh chang han mot mau anh Chua Kito, oi vi ngi kito , mot ngon en nho, hoac la mot tam tham mau nhat...

Va ca iem nay na cung con cho thay mot net tng ong khac oi vi Phat giao, v mot lan na, truyen thong nha Phat lai day cho ngi kito biet y thc nhieu hn ve vai tro sinh t cua than xac. Than xac cung khat mong c d phan vao trong cuoc hanh trnh cua con ngi. Chung toi khong dam coi thng hoac bo quen nhng phng thc truyen thong thng c dung ti e giup tao thinh lang, nhap nh va chu y trong noi tam, bi mot ly do rat n gian la v chung a c truyen thong gi lai!

4. Cuoi cung, trong skete cua chung toi ay, chung toi chu trong rat nhieu en danh xng oc t (monologistic), tc la viec lap i lap lai mot ten goi rat giong vi danh xng nam mo bon s cua nha Phat. Trong khi lap i lap lai nh the, ten goi se tr thanh iem tu cho viec tap trung t tng, va se tao ra c mot khoang trong bang cach tr bo moi hnh thc phc tap va phan hoa co the xay ti cho hoat ong cua tam tr. Chnh cai ten goi oc len nh the se co sc giup cho cai ban nga hi ht khoi b loi keo chay lang lang theo nhng con ng ngong cuong. Viec oc ten thng phai c mot co gang tap th ra ht vao i kem theo: qua loi thc tap nay, chnh hi th, va viec can phai th cung nh tnh cach vo thc cua viec th se tr thanh co y thc. Dnh lien vi ten goi, se co ong tac ht danh xng vao va th danh xng ra. Va nh the, ten goi se lam cho nhng khuay ong ben trong cung nh ben ngoai lang du xuong, va a chung ta en vi bnh an cung giai thoat. Danh thanh Chua co mot sc manh thc s.

Kinh nghiem cho toi thay rang sau mot hoi lap i lap lai ten Giesu, toi t t di chuyen t ten Giesu sang danh xng Abba (Cha i!). Rot cuoc, "t ng lap i lap lai" (mantra) trong hnh thc cau nguyen oc t nay chnh la danh xng Abba.

D nhien la khong thuoc truyen thong nay, nhng thanh Gioan Thanh gia cung a ch ve giup cho chung toi hieu ro ve cach thc chiem niem theo truyen thong ben Tay phng la ni thanh nhan con co anh hng rat ln. Ngai tom lc phan ln nhng g toi a co mieu ta tren ay bang t nada, tc la h khong. Chung ta ang i ve coi h khong. Chnh con ngi cua toi phai tr thanh h khong: khong g khac hn la khoang khong ma thoi. Va nh the ma trong chnh khoang khong ay, toi tr thanh todo: tat ca. Va ay, chung ta sap phai ban en mot van e co tnh cach suy luan, a c ban cai nhieu ma van cha tm ra noi mot cau tra li cho em ep. Tuy nhien cac Phat t va ngi kito co the em so sanh nhng ghi nhan ve kinh nghiem oi vi ieu ma thnh thoang chung ta co thoang nhn thay, nhng van rat xa. Cai g la muc tieu?

Mot coi h vo? Phai, v o la nada, la h khong. Vay ma, ngc i thay, o lai la anh sang; khong phai la h vo. Trong mot tuyen tap cac van ban, [4] toi a c oc biet mot Phat t ngi Nhat, ten la Honen. Ong song vao khoang the ky th mi hai. Neu toi nh khong sai, th ong ta a noi ai e nh the nay: H vo, nhng khong thanh phan nao cua no la h vo ca. Dien ta theo kieu tieu cc, th phai noi rang o la h khong bi v no khong giong vi mot cai g tren trai at nay ca. V the, khong the ban ve no. Noi theo kieu tch cc, th v can nen phai ap ung thot len mot ieu g o! No la h vo ma cung khong phai la h vo. Toi thiet tng rang cai nada nay con gan vi nirvana (niet ban) thc s hn la vi cai niet ban hieu theo loi nhieu ngi kito thng hay giai thch sai lam, coi o la mot coi h vo that s. Lien quan en e tai nay, con co ca mot rng van e rong ln can c nghien cu, nhng o la cong tac kho khan, bi v thnh thoang toi mi tnh c co c mot vai tia sang trc giac ve y ngha cua no.

Mot Ngi Thuoc Ban o

Kinh nghiem ma toi ke lai tren ay, thc s a dien tien nh the nao trong thc te? Trc het, o la mot kinh nghiem nguy hiem! Can phai co s giup cua sangha (Tang chung), cua cong oan, cung nh can phai co mot v linh hng, tc la mot abba hay staretz. Can co mot ngi thuoc ban o e bang moi gia, phai nhan cho ra lo trnh cua chuyen i, va cung con can en mot ngi cung i cung ng, nhng a tien xa hn mot chut va san sang bc lui lai ang sau e giup mot ngi anh em. Bi v ban nga ban nga ao tng chnh la ke thu nam vung trong moi ca nhan.

Nguy hiem la v, tren ng tien en giai thoat, chung ta phai i qua gia nhng t tng va nang lc a tng b don nen vao trong ban nga ngay trc cua mnh. S d ban nga cu nay a don nen, la v no muon gay cho mnh co cam tng la mnh cung tot. Suot ngay dai, neu toi khong canh giac, th toi se don nen nhieu ieu, va, het nh xa kia, toi se co ay chiec nap tr lai len tren mieng cai toi thung rac cua mnh! The la v toi khong a coi mnh nh la thung rac ch cha co hai phan ba dung tch. Tuy nhien, viec co ay nap lai nh the co khi cung lam cho tat cano tung len. Con ng a en quang khai phai ham xuc ca s viec nay na: la ban nga ch thc hien con nam trong tien trnh hng ti tnh trang mot ben la c giai thoat ra khoi cai oi hoi buoc phai don nen, va ben kia la c giai thoat e tr thanh tnh tao ma y thc ve cac hnh thc don nen kia. Trong no lc giai thoat hai chieu nay tc la giai thoat cho khoi nhu cau don nen va giai thoat ngo hau tr thanh sang suot oi vi y ngha that s cua cac s vat, co mot moi nguy hang rnh chc, o la cac ca nhan neu e rieng re mot mnh, th co the b lung lac sau rong en tan goc re. Chung toi a nhan thay ieu ay ni cac tap sinh cua chung toi. Trc ay, chung toi a co nam ngi en song vi cong oan chung toi, nhng ho a t gia e i lap gia nh hoac e theo uoi mot hnh thc tu tr khac. Mot vai ngi trong ho luc ra i, a to ra phan van bat nh hn luc mi en nhap vien. V neu mot ngi phai trong mot chiec leu nho ch rong sau bo dai tam bo, va khong co mot sinh hoat nao trong nha ca, hay la khong phai i lam e sinh song, th o la mot ieu rat nguy hiem; chang khac chi canh loai noi ham nhuyen thc an. au co phai la mot coi luc nao cung vui thu! Thnh thoang, co ngi en noi la ho rat them cuoc song thanh than cua chung toi! Toi hieu y ho, v thc s chung toi co c kha nang cung nh nhng phng tien e co the at ti mot mc o thanh than nao o. Tuy nhien, con ng dan ti thanh than khong nhat thiet phai la mot loi i luc nao cung de chu.

Co mot ieu th hai chung toi nhan ra khi cang tien ti tren con ng nay, o la chung toi bat au thay rang oi vi cac s vat, oi vi ngi khac va ngay ca oi vi con trung, mnh khong con co mot moi quyen luyen nao na, ma ch co mot long xot thng thoi! Viec au tien lam toi e y ti sau mot thi gian lau song trong chiec leu rieng cua mnh, la: chiec leu b ay day nhng moi mot pha hai pha tren mai, va chung con ri ngon ngang tren moi th o ac na. Luc au, toi bc mnh va tham ngh sao chung dam lam the!. Sau o, toi mi y thc rang cung nh toi, chung co quyen song trong chiec leu nay. Do o, toi a lam ban vi chung va con noi chuyen vi chung na. Toi bao chung rang chung may c ben pha chung may, con tao pha cua tao. Noi chung th chung a gi ung nh vay. Mot t nam sau, chung a di chuyen i ni khac, co le la di qua mot can leu nao khac, ch con mot vai con nam lai e thnh thoang thoang lai chui ra dom toi! Bay gi, loai lu tam kieu o oi vi mot chi tiet be nhat cua cuoc i, lai tr thanh mot mon qua at tren con ng ang i, va nh chung ta eu ro, o la mot mon qua het sc quy gia. Quy gia v no giup cho vt thang c cam giac ghe tm oi vi nhen chang han, va cho thay cam giac nay tan bien, nhng cho cho nhng bc au chm hieu the nao la than phan cua mot con nhen. o la mot mon qua ma toi anh gia rat cao.

Toi con cung muon c noi len ay mot kinh nghiem khac: kinh nghiem ve t do. T do lam cho thoat khoi moi lo au. Cho ti khi vao tu vien, toi a tng song mot cuoc song that be bon. Hoi o, toi ch biet lo tiec nuoi nhng g mnh a lam trong qua kh, hoac la c mong cho co mot cai g xay ti, tot ep hn. Hoac la lo en tng lai: coi toi se phai lam g ay, va lam sao e tien hanh moi viec cho tot ep. Toi a khong thc s song cho hien tai. Bay gi, kinh nghiem song trong ng loi tu tr nay a day cho toi biet rang hien tai la gom tat ca nhng g mnh ang co ay, va no co mot gia tr het sc quy bau. S that la the, khong ai choi cai c. No nam ngoai gii mc cua o lng, va khong ai co the nam gi no lai c. Hien tai qua mat i trc khi co ai co the ban ve no. V the, song giay phut hien tai la c t do. Ngi kito se them rang: t do cho Chua, t do cho s song, t do cho anh sang.

Cuoi cung, con co s tr giup cua cong oan na. Cac ban tu s nam va n, cac ban a biet sc manh cua cong oan la lung en the nao roi. No chong cho chung ta ng vng cho du co yeu uoi. Chung ta khong the song ma khong co no di mot hnh thc nao o c. Co long leo en mc nao i na, th no cung van em lai sc manh hn tat ca g khac. That la tuyet dieu i song cong oan trong o cac ban ang cung song vi nhau. Con phung vu gi kinh cua cong oan, puja, tc la viec ngam cac thanh vnh va cac oan Kinh thanh khac theo mot giong tram du, th ai trong chung ta lai khong the hang hai tham d suot hang gi cung c. Cac ban bc vao trong mot bau kh a co san, e cung hng bnh an va thanh than chung vi cong oan. Moi ngay bon ban, chung toi en nha nguyen nho cua chung toi e nguyen kinh nh the. Toi khong biet ieu nay co giong mot iem nao vi ben nha Phat khong, v oi vi chung toi, Thanh The vi nhng bieu tng n s cua viec an va uong, la mot cuoc "tap trung thanh" trong mot cach thc ac biet. Chung toi c hap thu bi cai ma chung toi hap thu, mot cach mau nhiem. V mot mau nhiem chnh la ieu trai ngc lai vi van e. Van e la cai ban lam chu c. Con mau nhiem la cai lam chu ban. Nh the, oi vi chung toi, Thanh The la mau nhiem trung tam, la cuoc tap trung va la trang thai chu tam hang ngay. Roi con co s tr giup cua cac li the nguyen na. Tat nhien la khong nen bien cac li the nguyen nay thanh mot hanh ong nac mui phap ly ghe gm, mot th thu tuc cng nhac, ch co tnh cach bo buoc va tieu cc. Song kho ngheo, song t bo va song tung phuc la song m ay nhiet tnh va anh sang. o la ng a ti t do.

Toi a co thc thi ieu thanh Toma Aquino noi: mon qua cao quy nhat cua tnh yeu la chia se n hue cua Thanh Linh, bang cach chia se vi cac ban mot chut kinh nghiem ve nhng g a xay en cho toi tren con ng toi ang i. Va t tat ca nhng g trnh bay tren ay, toi xin rut ra ba cau hoi nh sau:

1. Cam nghiem tren ay tng ng ti mc nao vi hai iem cuoi trong con ng cao quy cua nha Phat?

2. Co the so sanh coi h vo hay nirvana vi nada-todo cua ng hng tu c kito hay khong?

3. Xet cho cung va cho thc te, th en bao gi mi co the co c mot cuoc trao oi hu hieu gia cac gii tu tr Phat giao va Kito?

ai c A-Sumedho:

1. Tat ca nhng g mot ngi co the noi ve kinh nghiem ton giao, eu gom tom trong ieu nay la kinh nghiem ay mang tnh chat het sc ca biet va chu quan, nhng ong thi cung pho quat. Bi luon luon c mieu ta da theo cach suy ngh va truyen thong rieng cua chung ta, cho nen oi luc kinh nghiem ay b hieu sai, v khong co ngon t cho thch ang. Do o, khi hoi la kinh nghiem cua tn o Phat giao va tn hu kito co giong nhau hay khong, chung ta ch co the noi mot ieu mot la neu thc s chung ta co kinh nghiem ve ca hai, th luc o chung ta mi biet c. Lam sao toi co the biet c cai cam nghiem cua ngi khac? Toi ch co the tin vao nhng g ngi ay noi, va co gang san bang nhng gii han cua ngon ng va ky hieu e ma hieu. Theo trc giac rieng cua mnh, toi thiet tng kinh nghiem ay khong the nao lai khong giong nhau, v chan ly toi hau ch co mot. Chan ly ay nhat thiet phai la khon ta, v khong co ngon t nao , ky hieu nao thch hp cho no ca. ieu nay muon noi rang chan ly ay khong the la cai g khac ngoai ni ma tat ca moi s eu cham dt, ni ma cac ky hieu khong con co kha nang mang lai c mot y ngha nao na. Du chung ta co mieu ta no di mot hnh thc nao o hay khong, du chung ta co goi ten no la kinh nghiem Phat giao hay Kito giao, th cung khong co g la khac ca. o ch la nhng kieu dien ta cua loai ngi. Co le mau so chung nam ni s kien nay la mot th kinh nghiem nh the vt sang ben kia: ben kia long ch ky, ben kia thoi ham muon, ben kia bat c loai s hai hay ao tng nao. V anh sang, trc kien, quan triet s that chnh la no.

Phng thc tien hanh cua nha Phat la mot ng loi tam ly rat kheo leo; no he tai cho nay, la c e cho s vat c ri rung i. ieu nay se xay ti nh biet xem xet va khao sat. Va nh the, cac y niem ve ban nga khong con c coi nh la ieu chung ta a cam chac trong tam nao, ma la ieu con can phai c xet lai. Ban nga la g? Mot khi chung ta a e cho tat ca nhng g rang buoc tr tue ri rung i, th cai con lai chnh la tr tue tinh rong. Khong the mieu ta c no, nhng no khong han la giong nh mot cho e trong (a blank). No sung man va ven toan. Lam nh the khong co ngha la vt bo hay la giau giem i mot cai g ca. Thc ra, o la cach the giup cho tam tr khoi b nhng ve ngoai hay nhng ieu kien rang buoc tr tue, la bp.

Trong trng phai Phat giao Tieu tha cua chung toi, thc s khong co mot loi giai thch sieu hnh hoc nao ca. ieu nay thng b hieu lam, nhat la bi nhng truyen thong co giao huan nhan manh nhieu ve sieu hnh. oi vi ho, loai Phat giao nay co ve nh la i en vi tr tue qua con ng lanh gia cua benh vien, e h vo hoa moi s trong o cho en luc khong con g na. Khong con cam giac, khong con tnh yeu, hi am cung khong con. Nhng o khong phai ieu se xay ra. Chnh khi t bo s thch va oi hoi ca nhan, la luc chung ta c ngu that gia long tr tue. o co thuan khiet cung anh quang rc r, va chnh o mi la ni chung ta bat au cam nghiem c nhng thc tai nh tnh yeu, niem vui, am me cung nh niem an bnh ch thc. He cang co sc bao nhieu e tao cho c nhng ieu kien nh the, th chung ta cang tr thanh ch ky va nham lan bay nhieu. Ch khi biet hoan toan t bo moi ham muon va moi ch mong, th chung ta mi at ti c nhng thc tai kia: trong tinh than t hien va tung phuc tron ven. V vay, neu chung ta co goi ieu o la trong khong, th no cung van la sung man va ven toan. No trong rong khong phai nh la mot khoang chan khong, nhng nh la mot tnh trang khong con mot bong ao tng nao na. o la tnh trang cua mot tr tue ang m rong ra cho moi s. Mot tr tue con ay ap nhng y kien va quan niem, th khong the nao ci m c. Chung ta thng da theo thien kien rieng ma giai thch moi viec lien he en cuoc song chung ta. a cha ay ham muon va s hai, th tr tue ch biet phan ng lai, ch khong biet om choang hay on nhan lay s song.

2. Co the so sanh y niem nada theo Gioan Thanh gia vi nirvana hay khong? Toi khong muon lien he nirvana vi Thng e. oi luc nirvana c dch bang t tieu vong (extinction). Hieu nh the la bien Phat giao thanh hoc thuyet tch diet. Nhng chung ta t hoi: cai g a tieu vong? Ay chnh la long v ky, ao giac va kho au. e noi ve kinh nghiem cua mnh, ngi kito thng co khuynh hng dung en nhng bieu tng co tnh cach ca nhan va manh liet hn nhieu.

Bi the, hieu cho c ng loi phu nh (negation) khong phai la chuyen de nh ngi ta tng. Vay, trong ng loi ay, chung ta se chan ng khong e cho tr tue theo a suy ngh mong lung. Khi chung ta phu nh hoac la noi khong, hay noi khong phai ieu nay, khong phai ieu kia, th hanh ong ay cung giup tr tue biet dng lai khong suy ngh dai dong vo bo, khong bay chuyen va khong banh trng vo trat t. Cho du chung co sc gi hng cho tr tue, th bieu tng cung van khong tranh khoi cai bat tien nay la tao cho ngi ta co khuynh hng dnh chat vao vi chnh nguon cam hng. Chung co the giup ch c nhieu, nhng la ch e lam a cho bc s khi i vao ng hng ung ma thoi; ch chung khong mot sc nang nao e tr lc lau dai ca.

ang khac, mieu ta Thng e nh la vo s vat (nothing) th co ve nh la noi rang khong co Thng e. Tuy nhien, oi vi mot Phat t, ieu o muon noi rang chan ly toi hau khong phai la mot s vat, hieu theo ngha en cua t nay. S vat la nhng trang thai: chung hien hien an an, hp roi tan; chung khong co thc the that s, va luon tuy thuoc vao cac s vat khac.

Neu la mot s vat, th Thng e phai la mot ao anh. Nhng neu chung ta noi rang Thng e la vo s vat, ieu o muon noi rang chung ta vt bo het i cac nh ngha va moi s vat cung nh moi trang thai bat toan bat hao. Neu lam ngi kito, th toi se ngh ve Thng e nh la vo s vat, v quan niem nh the th hu ch hn la c khang khang nhn Thng e qua hnh anh cua mot ang thng phu.

3. Hien ang co mot moi quan tam ngay cang gia tang, oi vi viec oi thoai gia ngi kito va tn o Phat giao, at biet la tai Anh quoc va Hoa ky, va nhat la gia cac gii tu s nam n. V trong i tu tr, chung ta cung cam thay co mot s dan than chung. Toi cam thay rang ay ung la luc can phai m cuoc oi thoai ve ton giao, v chung ta ang co nhu cau tm hieu lai cac hnh thc ton giao co cu e kiem cach ma t cai tan chnh mnh, cung nh e nh o ma thau hieu ro rang hn ve kinh nghiem ton giao theo chieu kch ai ong pho quat, ch khong phai la theo kieu nhn ton phai hep hoi.

au oc be phai la ieu rat xau. Moi thai o tiep tay cho nhng lap trng chia re th eu la sai quay. Con tnh yeu thng la mot kinh nghiem lam cho oan ket nen mot, va la s hu chung cua tat ca chung ta. Du o la tnh yeu oi vi Thng e, hay oi vi mot ngi nao o, hoac la oi vi moi s vat, th ve ep cua no cung van la cho khong may may ky th.  

 

Bui Hu Th chuyen ng.

 


[1] ay la bai viet trch t tap ch THE WAY, (1987) tt. 88-100. Bai viet nay la ban ghi rut ngan cua cuoc linh muc Roland Walls noi chuyen tai tu vien Phat giao Amaravati, Great Gaddesdon, Hertfordshire, Anh quoc. Cha Roland Walls a tng lam giao s lau nam tai cac ai hoc Cambridge va Edinburg, Anh quoc. Sau 41 nam lam linh muc Anh giao, nam 1981, ngai a c on nhan vao trong Giao hoi Cong giao, va nam 1983 th c thu phong linh muc cong giao. T nam 1965 en nay, ngai la thanh vien trong Cong oan ai ket Bien Hnh tai Roslin. Li m au va phan ap t la cua ai c Sumedho, tu vien trng Tu vien Phat giao Tieu tha tai Hertfordshire.

[2] Palmer, G.E.H. et al, eds, THE PHILOKALIA, cuon 1, (London, 1979).

[3] Palmer, G.E.H. et al, eds, THE PHILOKALIA, cuon 2, (London, 1981) tt. 81 va 83.

[4] Foy, Whitfield: MAN'S RELIGIOUS QUEST (London, 1978), tt. 234 va cac tt. sau.