NHNG TRAO LU ANG XUAT HIEN

TRONG NEN THAN HOC A CHAU

A.J.V. Chandrakanthan [1]

Nhng suy t cua Than hoc A Chau trong thi sau Cong ong Vaticano II, bieu lo mot s khac biet sau xa ca ve phng phap lan noi dung cua nen than hoc nay. Du co nhan rang khong phai bat c suy t than hoc nao tai A chau cung eu co the c goi la than hoc A chau, va khong phai bat c van e than hoc nao c cac nha than hoc A chau cung eu tat nhien mang tnh chat va noi dung rieng biet cua A chau, th cung phai xac nh rang cong cuoc tm toi phat ong cho mot nen than hoc mang tnh chat ac thu A chau la mot no lc thc s cua phan ln cac nha than hoc tai A chau ngay nay. Qua nhan xet tong quat, ta co the noi c rang mac du cong ong Vaticano II a keu goi, [2] va Lien Hiep Hoi ong cac Giam Muc A chau (FABC) [3] co khch le viec phat ong cho mot nen than hoc a phng, th nhieu phan khoa than hoc tai A chau cung van tiep tuc ong vai tro nhng c s truyen ba cho cac hoc phai va cac he thong cua than hoc Tay phng ma t khi hoac khong bao gi lu y ti viec tao nen nhng moi lien he can ban oi vi cac thc tai a dang trong cac lanh vc xa hoi, chnh tr, ton giao va van hoa tai vung nay.

Them vao o, tai nhieu quoc gia A chau, mon than hoc ch danh rieng cho hang giao s, ch khong m rong cho giao dan. Tuy nhien, ben canh nhng sinh hoat cac phan khoa o, nhieu than hoc gia, ca nhan hoac tng nhom, ang hang say lam viec mong tm ra mot khuon mau thch ng cho mot nen than hoc tai A chau. Nhng v nay, ca phai nam lan phai n, luon luon nhan manh en s can thiet phai tch cc dan than vao chnh gia long cac thc tai xa hoi va ton giao cua A chau, la ni ma nan ngheo oi kinh hoang ang i lien vi long ao c manh liet, e cau tao nen tnh chat A chau cua luc a nay. [4] Nhng co gang suy t cua cac nha than hoc A chau a khi day tinh than ai ket gia cac giao hoi kito vi nhau va vi cac ton giao ban. Tieng noi cua ho tuy a ro ret nhng van cha u e gay tieng vang ni cac cong ong Kito hu tai ay, v hau het cac cong ong nay ang trong giai oan xac nh hnh dang va ban sac rieng biet cua chnh mnh.

VIEN ANH A CHAU

A chau la mot bc mosaic c ghep bang nhieu mau sac ton giao, van hoa, ngon ng, triet ly, chung toc va sac dan khac nhau. Ni ay nhng tng phan gia thu cu va tan thi, gia me tn va khoa hoc, gia duy ly va duy thc, gia tn ngng va vo than, gia ngu dot va hoc thc, gia ngheo oi va giau sang cung hien canh nhau ma khong lam giam bt i tnh chat hiep nhat noi bat cua luc a nay. Thc vay, mac du song gia nhng d biet va xu hng oi nghch, cac quoc gia va dan toc A chau van duy tr c moi than thien ang quy. Ngi A chau co chung mot nhan quan ve cuoc song c tham nhuan sau am bi nhng gia tr ao c, luan ly va ton giao. [5]

La mot trong nhng nguon lc doi dao nhat cua A chau, ac tnh a dang mang trong mnh nhng nang sc phat trien ln cung nh nhng noi yeu nhc that tham tha. Net lng dien nay to hien kha ro ret trong cac giai oan i song va lch s cua A chau. Sc bien ong khieu khch cua thc tai a dang kia thng trao dang len qua cac vu tranh chap gia nhng sac dan va cac ton giao tai ay. Tnh trang nay con tr nen tram trong hn vi nan ngheo oi co mat khap ni va vi nhieu hnh thc boc lot ngi ngheo thng xuyen xay ra trong hau het cac quoc gia A chau. Do o, bat c mot cuoc ban luan ve Thien Chua, neu muon c coi la co tnh cach ch thc A chau, th eu phai lu tam ti tnh trang hon tap nay; v chnh trong boi canh o, Dan Chua c keu mi e song, e cong bo va tuyen dng niem tin cua mnh. Nh vay, ch khi nao qua ngon ng c tin, than hoc tm c li giai ap theo tinh than Kito, thc s co kha nang ap ng thch ang nhng oi hoi cap thiet ma hoan canh phc tap o at ra cho cong cuoc phat trien ton ven con ngi, th li giai ap ay mi co u sc m ng cho mot nen than hoc goi la A chau.

Trong hai thap nien va qua, cac khuynh hng than hoc A chau bieu lo nhng trao lu chnh sau ay: Trao lu giai phong (liberational), trao lu hoi nhap van hoa (inculturational), va trao lu sieu giao hoi (trans-ecclesial). Ba trao lu nay khong oi nghch nhau, nhng cung xac nhan cho rang viec tch cc dan than va tham d cua moi ca nhan vao trong moi trng xa hoi la thanh to thiet yeu cua moi suy t than hoc. Trc khi van tat giai thch ve cac trao lu nay, th can phai mo ta s ve nhng kha canh khac nhau cua viec tham d, v ay la iem can ban chung cho ca ba trao lu noi tren.

THAN HOC: THAM D VA GIAI THCH

a thuc bach chu trong en nhng g la thc tai cung vi cam thc sau xa ve thuyet nhan ban la nhng yeu to ang giup cho cac khuynh hng khac biet nhau cua nen than hoc A chau c ben vng. Nh the, cac e tai, van nan, va moi quan tam cua than hoc khong phat xuat t nhng cuoc ban luan kinh vien hoac la c rut ta t nhng tu sach than hoc, nhng boc phat t nhng khac khoai trong cuoc song cua cac nha than hoc ang thi hanh cong tac muc vu, giang day hoac suy t gia cac cong ong Kito giao cung nh ngi Kito giao. Hoan canh thc tai A chau vi nhng bien oi, hon on, va oi nghch ran nt nh thc te ang cho thay, phai c coi nh la khuon mau thch ang cho than hoc va cac suy t than hoc. Chnh gia nhng hoan canh thc tai nay, cac nha than hoc se phai co lam sao e cam nghiem va phat bieu cho c s hien dien cung nh hoat ong cua Thien Chua. Cach thc dan nhap nay la ly do cho thay tai sao co mot s tach biet ro rang gia than hoc trong the gii th nhat (phat trien) vi than hoc trong the gii th ba. Tuy nhien, s kien nay khong lam cho than hoc A chau tr nen biet lap hoac co tnh cach be phai. Nh he thong lien i quoc te A chau, tnh cach sieu quoc gia cua nen than hoc A chau se c duy tr.

Mot khi biet tch cc tham d va dan than vao thc tai a dang cua A chau, th nha than hoc se de xac tn c rang khoa than hoc A chau khong the lam thinh ma khong e cap ti tnh trang bat cong va ngheo oi tram trong ang khien cho cong cuoc tm kiem hoa bnh ngay cang vt xa tam tay, tai nhieu a phng A chau. Nhng cong ty lien quoc gia khong lo (MNO), nhng to chc kinh tai quoc te nh Quy Tien Te Quoc Te va Ngan Hang The Gii, a tiep tay khong t cho viec che dau s that va km ham cong ly hoa bnh tai nhieu quoc gia A chau. Khong can mat cong tm toi nhieu th cung co the de dang nhan ra rang v co ap at mot chieu hng phat trien theo kieu mau Au chau, nen nhng to chc nay a gay cho trnh trang ngheo oi, thieu an, kem dinh dng, va nan chet yeu cua tre em tr thanh nhng tai hoa khong the diet tr khoi cac quoc gia thuoc the gii th ba c. [6] That vay, neu chien tranh la van e co mc quan trong en o khong the pho mac cho rieng cac tng lanh quan oi, th cung the, khong the hoan toan pho mac nhng khung hoang ve kinh te va n nan vao trong tay mot so cac thng gia va chuyen vien kinh te c. Cho nen nhan danh anawin cua Giave, van e nay phai c coi nh mot trong nhng lanh vc hoat ong chung, trong o cac nha than hoc Kito giao cung vi anh ch em thuoc cac ton giao khac tren toan the gii, phai co tm cho ra mot lap trng chung cho moi cuoc hp tac suy t va hanh ong nham phuc vu chan ly va hoa bnh.

Cac than hoc gia A chau ngay cang y thc hn rang nh tham d va dan than vao het nhng g thuoc ve Thien Chua (Is 45,6), nen ho mi co u uy tn ma chu toan tac vu lam chng nhan cho chan ly cua mnh, va chu toan trong mot cach thc ang tin cay oi vi moi ngi. o la ly do tai sao cac nha than hoc A chau luon co gang lam sao e cac suy t than hoc cua ho khoi bien thanh nhng sinh hoat thuan tuy tr thc ma phai la mot kha canh gan lien vi cong viec muc vu cua Giao hoi. V vay, xet theo ca nhan rieng re, cac nha than hoc khong u tham quyen e xac nh cho tnh cach hp thc va trung thc cua than hoc A chau, nhng can nh ti nhng tap the sinh ong nh trng hp cac Kito hu thi s khai va thi tien trung co e qua o than hoc co c hoi xuat hien va trien dng nh la trach vu chung cua ca tap the. Trong chieu hng nay, co the la mc o chnh xac ve tn ly va chu giai khong con c coi nh la nhng nguyen tac hp thc cho than hoc na; nhng luc o u tien so mot phai la no lc e dien at Li Chua bang hanh ong. V chnh viec tham d co trach nhiem (bang hanh ong) cua ngi kito se chng to cho thay quyen lc cua Li Chua; con Li Chua th tiep tuc manh me soi sang cho hanh ong.

La dau ch b tch cua n cu o va la kh cu chuyen at Tin Mng cu roi, cac Giao hoi tai A chau co tm cach e thau hieu va dien at sinh hoat dan than truyen giao cua mnh khong nguyen bang viec chuyen giao kien thc cu roi ma thoi, nhng con bang ca viec tiep noi hanh ong cu o cua Chua Giesu Kito, bat au t Nhap the cho ti Phuc sinh na. ng hng nay keu mi cac cong ong kito phai biet da tren nhng thc tai cuoc song ma dien dch s menh va li giang cua Chua Giesu, va ong thi phai biet tiep tuc cong tac t kiem co tnh cach tien tri oi vi tat ca nhng hanh ong va no lc dan than cua mnh.

Tuy nhan manh nhieu en tam quan trong cua viec tham d da theo hoan canh, mot so ln cac nha than hoc cung rat chu trong ti nhu cau can phai a ra nhng suy luan co tnh cach phe bnh nhan nh va nhng giai thch co sc sang tao. Khong can noi nhieu th cung hieu c rang s tham d ca nhan ma thieu giai thch, se a en tnh trang hieu ong xa hoi, khong hn khong kem giong nh than hoc neu ch chu trong nguyen ve c tin ma bo quen hoat ong cua Giao hoi, th cung se khong co gia tr g hn la nhng li noi trong rong. Khi day rang cong tac rao giang Phuc Am phai chiem gi mot cho noi bat nhat trong cac trach vu chnh yeu cua giam muc va linh muc, cong ong khong ch nhan manh en viec rao giang bang li suong ma thoi. Thc ra, cong ong nham keu goi moi ca nhan phai dung cuoc song cua  mnh ma dien giai Li Chua, la ang hien dien ngay gia cong ong phung t (Mt 18, 20), nhat la ni nhng ngi ngheo oi thieu thon (Mt 25,31). Sinh hoat than hoc tai A chau at nen tang tren xac quyet noi rang neu thieu mat i kha nang cam nghiem s hien dien cua Thien Chua ni nhng ngi ngheo oi va thieu thon qua viec dan than va tham d ve mat xa hoi, th chac han viec phung t cua mot cong ong cung ch la nhng li ca ngi va cam ta vo ngha.

Sau ay xin trnh bay va nhan xet mot cach van tat ve ba trao lu chnh cua than hoc A chau theo th t mc o quan yeu va anh hng cua moi trao lu, nh nhan thay qua sinh hoat cua Giao hoi va qua cac bai khao cu than hoc tai A chau. Toi se va da theo thi gian va da theo ly luan ma trnh bay, cung nh se lu y ti nhng trng phai than hoc tieu bieu cho moi trao lu hn la ca nhan rieng re cua cac than hoc gia, v ly do a c trnh bay phan trc, khi e cap ti nhng tap the sinh ong.

1. Trao lu giai phong

Trong cac nam gan ay, e tai giai phong a tr thanh u t hang au oi vi mot so nha than hoc A chau, v ho nghien cu than hoc vi niem xac tn rang neu mot nen than hoc ban ve Thien Chua ma bo quen s kien Thien Chua trong Kinh Thanh a lien ket vi pha nhng ngi ngheo kho, th khong lam sao than hoc o co the mang danh la kito c. Trong anh sang toa ra t sc manh giai thoat cua Phuc Am, sinh hoat than hoc tai A chau ang don no lc e ng au vi hien tng ghe s cua ngheo oi cong vi nhng the lc cua bat cong nam san t trong c cau va nhng hnh thc ap bc co to chc. Va do o, khai niem va noi dung ve truyen giao xuat phat t the ky 16 va van con c dung lam mau mc cho khoa Truyen giao hoc (missiology) tai A chau, ang ng trc thach o phai nhng cho cho mot khoa Tin mng hoc (evangeliology), [7] at trong tam tren can ban giai thoat cua Phuc Am nh la Tin Mng cho ngi ngheo a c rao giang va the hien ni con ngi cua c Gie-su (Lc 4,18).

Khi nguon t nhng bc thong iep ve xa hoi cua cac Giao hoang ban bo ke t au the ky nay, va chu anh hng cua than hoc giai phong ang thnh hanh tai vu ng chau My Latinh, nhieu than hoc gia A chau, cung nh Lien Hiep Hoi ong cac Giam Muc A chau (FABC), mot so  Hoi ong giam muc quoc gia va mot vai v giam muc a phng a don no lc vao viec tm hieu va phan tch, nham nho cho tan re nhng can nguyen chnh tr, xa hoi cung nh van hoa, ton giao gay nen ngheo oi va bat cong. Hien nay, Lien Hiep Hoi ong cac Giam Muc A chau va hau het cac hoi ong giam muc quoc gia tai ay, a lap c nhng uy ban ac trach hoat ong cho cong ly xa hoi va kinh te cung nh cho hoa bnh va phat trien, trong chieu hng ay manh cong tac phuc vu ngi ngheo. [8]

Co ngi nhan xet rang ch can mot cuoc tham do s sai ve vai tro hien dien truyen giao cua Giao hoi tai A chau cung u cho thay s that ang tiec nay: tren phng dien c cau to chc, Giao hoi a ng ve pha cac ngi giau co va quyen the, bi v chnh ho la nhng ngi x dung nhieu nhat en cac dch vu cua Giao hoi, va do o am tham leo lai he thong gia tr trong Giao hoi. Hnh anh hai mat oi choi nh the cua Giao hoi a lam cho vai tro tien tri va cach mang cua Giao hoi A chau nham phuc vu ngi ngheo, oi luc b lu m i. Rat may, mot tia sang hy vong ang loe len t mot so giao dan tai ay: ho ang t t xuat hien nh mot luong sinh kh hung manh cho sinh hoat muc vu cua Giao hoi. Thc vay, phai co s cong tac tch cc va hu hieu t pha ngi giao dan th trao lu giai phong cua than hoc A chau mi co the trien n tron ven va mang lai hoa trai phong phu c.

2. Trao lu Hoi nhap van hoa

T gan hai thap nien qua, vi s tiep tay cua cac nha chuyen mon ve than hoc va phung vu, hang Giao pham A chau a dung phng phap th nghiem e phat ong cong trnh hoi nhap van hoa (inculturation). Nh mot phng the canh tan Giao hoi va ieu hp van hoa xa hoi, cong tac hoi nhap van hoa con ca mot ng dai phai i e tien vao gia nhng mien cha ai kham pha ra trong vung at cua Giao hoi tai A chau. Trong qua kh, v qua chu trong en kha canh giao hoi hoa n cu o (ecclesialization of salvation), nen Giao hoi a gap phai nhieu kho khan trong viec nhan thc mau nhiem Thien Chua hien dien va tac ong trong tat ca nhng g thuoc ve con ngi, cung nh trong tat ca nhng g giup con ngi at en mc o thanh ton tron ven, nh gap thay trong cac nen van hoa a dang cua A chau. Theo mot y ngha cao ca nhat, hoi nhap van hoa la xac nhan s hien dien cua Thien Chua trong bc tranh ghep nen bang nhieu mau sac nhan ban va van hoa cua A chau. Giao hoi A chau co gang thc hien cho c ieu nay bang cach i sau vao gia long cac nen van hoa e hoa nhap chung vao trong cong tac tuyen xng va c hanh cung nh vao trong chnh nhp song cua mnh. Thc ra, ke t sau cong ong, phan ln nhng co gang hoi nhap van hoa cua Giao hoi tai ay ch n thuan ong khung ni cac hnh thc trang tr va to iem cho viec phung t c them xinh ep ma thoi. Ngay ca nhng cuoc ban luan than hoc ve nhu cau hoi nhap van hoa cung ch duy nhat nham vao viec xac nh au la ban chat cua c tin kito, e t o co the khoac them vao mot vai net van hoa a c tach ri khoi cac ton giao a phng, du cac ton giao nay la nhng tru cot chong cho chnh cac nen van hoa o. Trong thi ky ay, ngi ta a khong hieu rang khai niem ve mot ban chat nh vay rat thieu thc te, chang khac chi viec co tach ri cac yeu to van hoa ra khoi cac ton giao ma khong e y g ti tnh chat ong sinh gia ton giao va van hoa. Luon luon c tin kito ch c song, ch c tuyen xng va truyen at qua nhng khuon mau van hoa xa hoi co san. Niem tin o c song va c lien tuc bieu at ni cac dan toc khac nhau qua nhieu the he. Tom lai, trao lu hoi nhap van hoa tai A chau phai c at ngay trong boi canh rong ln cua moi lien he gia cac ton giao.

Thay v rieng re mn nhat mot vai yeu to van hoa a c rut ra t cac ton giao ban va x dung chung nh la mon o trang sc cho cach song va sinh hoat phung t cua ngi kito, th hien nay trao lu hoi nhap van hoa tai A chau ang co gang tr thanh mot cuoc tan dng bat tan trong t do va hanh dien, oi vi moi lien he lanh manh gia cac ton giao cung nh gia cac nen van hoa, xay dng tren can ban tng knh.

Trao lu hoi nhap van hoa nhn nhan nhan loai co chung mot nguon goc va mot nh menh, va tat ca cac ton giao cung nh cac nen van hoa A chau eu co mot cho ng trong chng trnh cua Thien Chua. Ngoai ra, s viec Thien Chua thng xuyen hien dien trong va qua toan bo cong trnh tao dng, mot kinh nghiem khac rut ra t Kinh thanh (Cl 1,6-13, Ga 1,1-14), cung c dung lam nen tang cho trao lu nay. Nguon sang vnh cu cua mau nhiem Phuc sinh la nha song cua viec hoi nhap van hoa . Trong vinh quang cua mau nhiem Chua Phuc sinh, tat ca moi ton giao va moi van hoa, moi chung toc va moi niem tin co sc gop phan vao cong cuoc nhan ban hoa the gii toi loi nay, th eu c tinh luyen, cu o va ton vinh. Nh the, tien trnh hoi nhap van hoa cua than hoc A chau se la mot yeu to va xuc tien cong cuoc ieu hp ton giao va van hoa, va ay  manh no lc sap nhap c tin Kito giao vao trong tat ca moi thc tai xa hoi cua A chau.

3. Trao lu sieu giao hoi

Mot cach van gon, co the mo ta trao lu sieu giao hoi (transecclesial) nh la mot no lc ay manh a than hoc nhan chung trong Giao hoi A chau a dang. a ay manh nay danh u tien hang au cho thc tai cuoc song con ngi tai A chau vi muon van sac thai ve mat ton giao va van hoa. at toan bo nhng g thuoc thc tai cuoc song con ngi lam tam iem la trao lu sieu Giao hoi muon tm hieu xem tnh chat a nguyen ve mat xa hoi, ton giao va van hoa, co nam trong ke hoach va y nh cua Thien Chua hay khong. Va neu co, th mot van nan khac se c at ra, o la: Kito giao se y thc ve mnh nh the nao va se lien he lam sao vi thc tai a nguyen ay. ong thi cung phai hoi xem Kito giao hieu ve chnh mnh ra sao trc hau canh a nguyen o. Da tren quan iem lch s va mac khai, trao lu nay at nhng g la nhan chung len trc nhng g thuoc Giao hoi, va coi yeu to nhan chung nh la can ban can thiet oi vi Giao hoi. Neu Kito giao giai thch cho rang tnh chat a dang cua A chau nh la mot phan trong chng trnh vnh cu cua Thien Chua, th luc o ng nhien can phai nhn t phng thc tien hanh cho en noi dung cua s mang Giao hoi tai A chau theo mot nhan quan mi. Chnh tien trnh hoi nhap van hoa cua Giao hoi A chau cung oi hoi Giao hoi phai biet thch nghi vi hien tng a nguyen o trong tinh than hiep nhat va than thien. ieu nay co ngha cac Giao hoi A chau can phai biet da theo khuon mau m rong cua cong ong Giesu nh c mieu ta trong cac Phuc Am ma tao lap cho c mot mau nhng cong ong mang tnh cach sieu chung toc, sieu van hoa va ca sieu ton giao na.

Co the oc thay nhieu ly do va t li khac nhau ni nhng ngi i theo Chua Giesu. T Phero, Gioan, Giacobe cho ti cac v khac trong so 12, t Nicoemo cho ti Giakeu, t nhng ngi dan x Samaria cho ti ngi ngoai giao, t Maria Maalena cho ti cac phu n thanh Giesusalem a khoc thng Chua, ai ma khong nhan ra muon ngan d biet ve nguon goc va phe nhom; nhng tat ca eu chu anh hng cua Chua. Mc o va chieu sau c tin ni moi ngi trong ho eu hoan toan khac nhau.

Khi nhan manh en nhng gia tr cua tnh cach uyen chuyen va nhap cuc ma Chua Giesu chu trng trong Phuc Am, coi o nh la ieu rat phu hp vi cach hieu ban chat cua cong ong theo quan iem A chau, nhieu than hoc gia a at cau hoi ve so phan cua hang bao nhieu trieu ngi A chau khong kito, nhng lai co cam nghiem that sau xa ve Chua Giesu trong i song ca nhan cua ho, hoac la cung a tng c soi sang nh giao huan cua Ngai. Hang van anh em khong Kito giao a t ong en tham d nhng sinh hoat phung vu kito, hoac la nhng buoi c hanh ln cua Giao hoi tai cac en thanh hay cac ni noi tieng, va trong nhieu dp le khac. Mac du khong chnh thc thuoc vao mot to chc nao cua Giao hoi, nhng ngi nay cung ang tm cach e theo sat Chua Giesu chang khac chi ngi kito, neu khong noi la con hn ca mot so ngi a c ra toi. [9] Cac nha than hoc A chau hien ang co tm cho ra mot khuon mau cong ong Giao hoi, trong o nhng ngi mon o khong chu phep ra cua Chua Giesu cung c on nhan, v ho la nhng ngi ang tm kiem Ngai vi tam hon chan thanh qua s viec t y co mat trong nhng dp c hanh Li Chua va B tch.

Thc ra, v cha tm thay mot t ng nao chnh xac hn, nen tam goi trao lu nay la sieu Giao hoi. Nh a noi t au, ca ba trao lu eu tng he vi nhau va bo tuc cho nhau. Trong Giao hoi cung nh ni cac nha than hoc A chau, ang co mot khat vong ngay cang ln manh, o la the nao e co the ap ng cho thch ang oi vi ca ba trao lu nay, va ong thi cung nhau suy t ve cac van e ma cac trao lu o at ra. Sc hoat ong, oc sang tao, va long gan da ma Giao hoi A chau ang neu cao gia luc phai ng au vi nhng thach thc moc len chang cht t cac trao lu nay cung nh t nhieu trao lu khac ang xuat hien tren san khau A chau, se xac nh cho tam hieu lc cua Giao hoi ang hien dien nh la dau ch cua n cu o gia ngi dan A chau hom nay va ngay mai.

 

Ngi dch: LM Joseph Lai Van Khuyen

 



[1] Tac gia A.J.V.Chandrakanthan la mot linh muc ang gi chc vu khoa trng cho nganh Kito giao tai ai hoc Jaffna o Sri Lanka. ay la bai quang dien e tai thuyet trnh trong dp ai hoi Than hoc Quoc te hop tai ai hoc Louvain (B), thang 9 nam 1990, ang trong EAST ASIAN PASTORAL REVIEW 27 (1990) 271-280.

[2]  oc Hien che Muc vu cua Giao hoi trong The gii ngay nay, so 62 va Sac lenh ve Hoat ong Truyen giao cua Giao hoi, so 10.

[3] oc For All the Peoples of Asia, nha xuat ban C.G. Arevalo, S.J. cuon 1, IMC Publications, Manila 1984, tr. 27-29, 92-96, 161-162.

[4] Aloysius Pieris, S.J. An Asian Theology of Liberation, Orbis Books, Maryknoll, NY.,1988, tr. 69.

[5] A.J.V. Chandrakantan, Asian Bishops' Approaches to Evangelization, trong INDIAN MISSIOLOGICAL REVIEW 9 (1988) 106-107

[6] oc Susan George, A Fate worse than Debt, Penguin Books, 1988, tr. 4-19, 54-79, 90-128.

[7] Mac du co can ban vng chac trong Thanh Kinh va tam quan trong ve lch s danh t mission (truyen giao bang cac tieng Tay phng) va cac danh t nh Missiology hoac tng t, thng gay nen phan ng tieu cc ni nhng ngi khong kito, v ho coi cac danh t o ong ngha vi hnh thc quyen ru ngi khac theo ao. Do o toi muon dung mot danh t Kinh thanh khac, co sc gi len tnh chat cua viec loan bao Tin Mng.

[8] oc For All Peoples of Asia, tr. 15-16, 31, 94.

[9] Toi muon quang dien them ve y tng ma Felix Wilfred a phat bieu au tien trong bai Local Church: Practices and Theologies. Reflections from Asia, ang trong tap ch SEDOS BULLETIN, thang 4, 1990, tr. 98.